Ótkenge zer salsaq, atqa minip sadaq tartudy saqtar oilap tauyp edi. Úisin handyǵy túsyna kelgen de múny meńgergen qytailar sailauyt at minip, áskerin jasaqtap úlgerdi de Aziyadaǵy eń myǵym elge ainaldy. Atqa minuge yńǵaily shalbar men sholaq etek shapandardy ǵún dáuirindegi analarymyz tigip edi. Úzyn shapandy qytailar ony da iemdene qoidy. Qytaidyń Tań patshalyǵy dáuirinde eki jarym myń aqyn bolǵan. Sonyń ishindegi eń shoqtyǵy biigi Ilebai (Li Bai) edi. Qazaq dalasynan Qytai asqan qandasymyzdyń kim ekenin biz endi bilip jatqanda, olar osydan myń jyl ilgeri ruhani ústazyna ainaldyryp aldy. Ilebai qazaq edi dep qansha dauyryqqanymyzben qytailardyń ózi qúdaiyndai tabynatyn aqynyn qazaqqa bere salmasy anyq. Qysqasy, basqanyń mádenietin tez igerip, óz qajetine jaratuda qytailardan asqan sheber halyq joq. Olardyń búgingi mádenieti mine, osyndai ózge júrttyń ozyq jetistiginiń jiyntyǵy. Alaida, olar ózgeler tapqyrlap, tarih qoinauyna laqtyra salǵan jádigerlerdi saqtap, damytyp, búgingi kúnge jetkizgenin moiyndaisyń.
Al, tayaudan beri Qytaida qazaqtyń «Qara jorǵa» bii qoldau tauyp, oqu oryndary úziliste oqushylardyń boi sergitetin gimnastikasyna ainalǵanyn bizdiń aqparat kózderi jazyp keledi. Tipti, Qytaidaǵy qandastarymyzdan qúralǵan on myń adam osy bidi bilep, Ginnes Rekordtar kitabyna endi. Árine, qazaqtyń biin álem tanydy dep maqtanuǵa, ony qytailar oqu orynda qoldana bastady dep shattanuǵa da bolar. Biraq, erteńgi kúndi oilasań deneń túrshigedi. Sebebi, qytaida 56 últ ókili tirlik keshedi. Onyń ishinde úiǵyr, qazaq, múńgen, dońgan, zańzu (tibet), juańzu siyaqty últtarǵa avtonomiyaly qúqyq berilgen. YAǵni, sayasi jaqta ózge últtardyń ózin-ózi basqaruǵa memleket tarapynan jaǵdai jasalǵan. Biraq, Qytaidaǵy jer jáne óner, mádeniet, ǵylym, taǵy basqa saladaǵy tapqyrlyqtar últqa bólinbeidi. Onyń bári memleket menshigi bolyp sanalady. Búl olardyń saliqaly zańdarynda ashyq jazylǵan. Osy túrǵydan kelgende qazaq bii endi qazaqqa emes, qytaiǵa qyzmet etedi degen sóz.
Osy jerde qytailar qara jorǵaǵa nege qyzyǵady degen zańdy súraqtyń tuatyny haq. Árine, Qytaida bári bar, tek últtyq bi ǵana joq edi. Endi olar kórgen jandy eleń etkizip, delebesin qozdyratyn qasietti bidi qanatynyń astyna aldy.
Biz tarihta kóshpendiler mádeniet jaratqan últtyń ókili bolsaq ta qolda bar qymbatyna ie bola almaǵan úrpaq bolyp bara jatyrmyz. Bolmai ne, kókpar qyrǵyzǵa, qymyz nemiske, besbarmaq japonǵa ketti, taǵysyn taǵylar. Endi kelip qazaqsha kúreske ózbek talasyp jatyr. Birdi-ekili janashyrlardyń jan-aiǵaiy bolmasa basqamyz qamsyz júrmiz. Ótkende «toǵyzqúmalaq» turasynda qazaq-qyrǵyz ortasynda dau úshyǵyp, halyqtyq súraqnama bolǵanda Qyrǵyzstandaǵy barlyq adam búl oiyndy bilemiz dep jauap bergen. Al, Qazaqstanda tek 20 paiyz adam ǵana biletin bolyp shyqty. Endi búl oiyn qyrǵyzdiki bolu qaupi kúshti. Qarajorǵa qytaiǵa ketse sonda bizge ne qalady. Bálkim, bári qazaqtiki dep keudemizdi qaǵatyn shyǵarmyz. Biraq, qúndy qaǵazdar ústemdik qúrǵan myna zamanda qúrǵaq sózge eshkim ilanbaidy.
Bizdiń azamattar qaida júr. Olar álemdegi kóp qaltalynyń qoly jetpegen Túrkiyanyń kurorttyq aimaǵy Antaliyadaǵy 700 myń dollarlyq qúnǵa ie alqany, shetelderdegi eń qymbat ǵimaratty satyp alumen, Dubaidaǵy bir túni 3 myń dollar túratyn qonaqúilerde demalumen, sondai-sondai istermen múryndaryna su jetpei júr. Árine, múny jazyla, jazyla jauyr bolǵan taqyryp dersiz. Káperińizde bolsyn «Eshqandai qúndylyǵy bolmaǵan últtyń qúdiretti el boluy da kúmándi». Búl meniń sózim emes, Qytai filosofy Kunfutsiidiń taǵylymy.
Qajet Andas
«Q-andas» aqparattyq agenttigi











