
Auyl shejiresi, kóne qonystyń orny, muzeidegi jádiger, arhivte saqtalǵan qújat tuǵan jer tarihyn tanytady. Olardy izdep tabu, shynaiylyǵyn anyqtau jáne kópshilikke jetkizu ólketanushydan tabandylyq pen jauapkershilikti talap etedi. SHelek tarihi-ólketanu muzeiinde úiymdastyrylǵan «Tuǵan óńir ólketanuy: tarih, múra jáne taǵylym» atty respublikalyq seminar osy júmystyń ǵylymi negizi men qoǵamdyq mańyzyna arnaldy.
2026 jylǵy 21 qazanda ótken basqosu ǵalymdardy, ólketanushylardy jáne muzei mamandaryn ortaq taqyryp tóńiregine jinady. Almaty oblysy men Jetisu óńiriniń tarihi-mádeni múrasyn zertteu, saqtau jáne nasihattau tájiribesin bólisuge arnalǵan kezdesude óńiraralyq áriptestikti damytu máselesi kóterildi.
Posmotretь etu publikatsiyu v Instagram
Is-shara Jetisu oblysynyń Ishki sayasat basqarmasynyń memlekettik áleumettik tapsyrysy boiynsha, «Tamshybúlaq» qoǵamdyq birlestigi júzege asyratyn «Jetisu oblysynyń úkimettik emes úiymdary Azamattyq ortalyǵynyń qyzmetin úiymdastyru» jobasy ayasynda ótkizildi. Kezdesuge «Jetisu» ólketanushylar ortalyǵy» qoǵamdyq birlestigi men «Almaty oblysynyń muzeiler birlestigi» MKQK-ǵa qarasty SHelek tarihi-ólketanu muzeii úiytqy boldy.
Seminardyń ashyluynda «Almaty oblysynyń muzeiler birlestigi» MKQK direktory Talǵat Qúrmanbekúly Kelimbetov qúttyqtau sóz sóiledi. Basqosuǵa shaqyrylǵan qonaqtar qatarynda SH. SH. Uálihanov atyndaǵy Tarih jáne etnologiya institutynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri, tarih magistri Rashid Eshenúly Orazov pen «Jer-su» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Dúisenbai Syǵaev ta boldy.
Negizgi bayandamalarda ólketanudyń birneshe ózekti baǵyty qamtyldy. «Jetisu» ólketanushylar ortalyǵy» qoǵamdyq birlestiginiń direktory Qajet Andas úiymnyń atqarǵan júmystary men aldaǵy josparlaryn tanystyrdy. Birlestik ólketanushylardy, ǵalymdardy, kitaphana, muzei jáne arhiv mamandaryn ortaq izdeniske júmyldyryp keledi. Onyń qyzmetinde tarihi derekterdi jinaqtau men zerdeleu, zertteu nátijelerin kitap etip shyǵaru jáne oqyrmanǵa jetkizu ózara sabaqtasqan.
Birlestik músheleri 2017–2023 jyldary búryn tizimge alynbaǵan 500 nysandy anyqtauǵa, olardyń 69-yn jalpyúlttyq jáne óńirlik mańyzy bar qasietti jerler tizimderine engizuge atsalysqan. Búl zertteuler 2023 jyldan beri birlestik tarapynan jalǵasyp keledi. Osyndai izdenister jergilikti jerde saqtalǵan málimetterdi jinaumen qatar, ár nysannyń tarihi ornyn aiqyndaudyń mańyzyn kórsetedi.
Sayasi quǵyn-súrgin qúrbandarynyń taǵdyryn zertteu de ortalyq músheleriniń nazarynda. Olar qúrbandardy tolyq aqtau jónindegi komissiyalardyń júmysyna qatysyp, arhivtik izdenister júrgizgen. Búl baǵyttaǵy júmystar áli de jalǵasuda. Arhiv qújattaryn zerdeleu arqyly kómeski qalǵan ómirbayandardy tolyqtyru, el jadyndaǵy derekterdi naqtylau úlken úqyptylyqty qajet etedi.
Qajet Andas tanystyrǵan júmystardyń bir arnasyn baspa jáne aǵartushylyq qyzmet qúraidy. Metsenattardyń qoldauymen jáne jeke qarajat esebinen birlestik 64 kitap shyǵarǵan. Onyń 35-i elektrondy kitaptar tizimine engizilgen. Al 2024–2026 jyldary «Kitap syila» aktsiyasy ayasynda Jetisu oblysynyń kitaphanalaryna 350 dana kitap tegin berilgen. Muzei qorlaryn qúndy jádigerlermen tolyqtyru, «Felt Book» kitap festivalьderin, kórmeler men ǵylymi-tanymdyq kezdesuler ótkizu de osy júmysty tolyqtyrady. Zertteu materialdary Qandas.kz saitynda túraqty jariyalanyp keledi.
Ólketanu izdenisteriniń ǵylymi talaptarmen úshtasuy SH. SH. Uálihanov atyndaǵy Tarih jáne etnologiya instituty bas direktorynyń ǵylymi júmystar jónindegi orynbasary, tarih ǵylymdarynyń kandidaty, qauymdastyrylǵan professor SHamek Bayanúly Tileubaevtyń bayandamasyna arqau boldy. «Akademiyalyq tarih ǵylymy jáne ólketanu máseleleri: erekshelikteri men múmkindikteri» taqyryby jergilikti zertteuler men kásibi tarih ǵylymynyń bailanysyn qarastyruǵa múmkindik berdi.
Auyzsha jetken áńgime men jazba derekti salystyru, málimettiń qaidan alynǵanyn kórsetu, tújyrymdy dálelge súienip jasau ólketanu eńbeginiń qúndylyǵyn arttyrady. Sondyqtan jergilikti zertteushiler men ǵylymi mekemeler arasyndaǵy bailanys derekterdi tolyqtyryp, zertteulerdiń sapasyn kóteruge kómektesedi.
Tarih magistri, «Atameken» tarihi-mádeni ortalyǵynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri Alpamys Jalǵasúly Abu Úshqońyr mańyndaǵy tarihi-mádeni múra eskertkishteriniń qorǵaluy men zerttelu jaǵdaiyna arnalǵan bayandama jasady. Búl taqyryp múra nysanyn anyqtaumen birge onyń saqtaluyna, ǵylymi túrǵydan zertteluine de kóńil bólu qajettigin ańǵartady. Eskertkish turaly derektiń júieli jinaqtaluy ony keiingi úrpaqqa tanytuǵa negiz bolady.
Tarihshy-genealog Núrjan Sádirbekúlynyń «Áset Temirǵaliev: ólketanushy, kartograf» atty bayandamasy ólke tarihyn zerttegen túlǵanyń eńbegin tanytuǵa arnaldy. Jekelegen zertteushilerdiń jinaǵan málimetteri men qaldyrǵan múrasyn zerdeleu ólketanu isiniń sabaqtastyǵyn saqtauǵa kómektesedi. Ár buyn ózine deiingi izdenisterdi bilgende zertteudi tolyqtyryp, jańa baǵyttarǵa jalǵastyra alady.
Kegen audandyq tarihi-ólketanu muzeiiniń ǵylymi qyzmetkeri Meruert Ermaǵambetqyzy Urjigitova ólke tarihyn jas úrpaqqa nasihattaudaǵy muzeidiń ornyna toqtaldy. Muzeidegi árbir búiymnyń artynda adamnyń ómiri, túrmys salty, eńbegi men dáuiriniń izi bar. Sol derekti balaǵa túsinikti tilmen jetkizu tuǵan jer tarihyna qyzyǵushylyq oyatady. Osy túrǵydan muzei qyzmeti jádigerdi saqtaumen qatar, onyń mánin úǵyndyrumen de qúndy.
Soŋynda «Jetısu» ölketanuşylar ortalyǵy» qoǵamdyq bırlestıgınıŋ direktory Qajet Andas «Ölketanuşy» kuälıgın, al Talǵat Kelimbetov baıandamaşylarǵa alǵys hattar tabystady. Baǵdarlamaǵa estelık suretke tüsu men ortaq dastarqan basyndaǵy jüzdesu de engızılgen.
SHelektegi basqosu ólketanudyń zertteu, saqtau jáne aǵartu júmystaryn toǵystyratynyn kórsetti. Ǵalymnyń ǵylymi tújyrymy, muzei mamanynyń tájiribesi, ólketanushynyń jergilikti deregi birin-biri tolyqtyrady. Osy bailanysty túraqty áriptestikke ainaldyru tarihi múrany birlese zerdeleuge, muzei qorlaryn tolyqtyruǵa jáne tanymdyq eńbekterdi kópshilikke jetkizuge jol ashady.
Tuǵan jerge qúrmet onyń tarihyn biluge úmtyludan bastalady. Sol tarihty úrpaqqa senimdi derekpen, túsinikti tilmen jetkizu amanaty búgingi zertteushiler men mádeniet mamandaryna júktelgen.
Qajet Andas
Úiǵyr, Eńbekshiqazaq audandary,
Almaty oblysy.











