Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت اقپارات

جوڭعار الاتاۋىنىڭ تابيعي مۇراسى

admin
2026/08/31
قاجەت اقپارات
0
Жоңғар Алатауының табиғи мұрасы

جوڭعار الاتاۋى – تابيعي لاندشافتارى الۋان ءتۇرلى، وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسىنە باي، تاريحي-مادەني مۇرالار توعىسقان بىرەگەي ءوڭىر. وسىنداي اسا قۇندى تابيعي اۋماقتى قورعاۋ تەك باقىلاۋ مەن كۇزەت جۇمىستارىمەن شەكتەلمەيدى. تابيعاتتا بولىپ جاتقان وزگەرىستەردى عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەۋ، ەكوجۇيەلەردىڭ جاعدايىن تۇراقتى باقىلاۋ جانە ولاردى ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن بەلگىلەۋ قاجەت.

بۇل مىندەتتەردى «جوڭعار-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ عىلىم ءبولىمى جۇزەگە اسىرادى. عىلىم ءبولىمى – ۇلتتىق پاركتىڭ تابيعي بايلىعىن زەرتتەپ، ونىڭ بولاشاقتاعى ساقتالۋ باعىتىن ايقىندايتىن نەگىزگى عىلىمي قۇرىلىمدىق بولىمشە.

تابيعاتتى تانۋدىڭ نەگىزى – تۇراقتى زەرتتەۋ

عىلىم ءبولىمىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – تابيعي قورىق قورىنىڭ وبەكتىلەرى مەن تابيعي كەشەندەردى جۇيەلى تۇردە زەرتتەۋ. ءبولىم ماماندارى پارك اۋماعىنداعى تابيعي ۇدەرىستەردى باقىلاپ، وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسىنىڭ قازىرگى جاعدايىن باعالايدى.

عىلىمي جۇمىستاردىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – تابيعي كەشەندەرگە تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ. مۇنداي باقىلاۋلار تابيعاتتا ورىن العان وزگەرىستەردى دەر كەزىندە انىقتاۋعا، ولاردىڭ سەبەپتەرىن زەردەلەۋگە جانە ىقتيمال ەكولوگيالىق قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار ءبولىم بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ، بۇزىلعان ەكولوگيالىق جۇيەلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە مەملەكەتتىك تابيعي قورىق قورىنىڭ وبەكتىلەرىن قورعاۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەرى مەن ادىستەرىن ازىرلەيدى. ءاربىر زەرتتەۋ ناتيجەسى تابيعاتتى قورعاۋ سالاسىندا ناقتى ءارى عىلىمي نەگىزدەلگەن شەشىم قابىلداۋعا باعىتتالادى.

«تابيعات جىلناماسى» – ۇلتتىق پاركتىڭ عىلىمي شەجىرەسى

ۇلتتىق پاركتە جۇرگىزىلەتىن عىلىمي جۇمىستاردىڭ وزەكتى باعىتىنىڭ ءبىرى – «تابيعات جىلناماسى».

«تابيعات جىلناماسى» – پارك اۋماعىنداعى تابيعي قۇبىلىستار، كليماتتىق جاعدايلار، وسىمدىكتەردىڭ ءوسۋى مەن تارالۋى، جانۋارلاردىڭ تىرشىلىك ارەكەتى جانە ەكولوگيالىق وزگەرىستەر تۋرالى ۇزاقمەرزىمدى مالىمەتتەر جيناقتالاتىن عىلىمي قۇجات.

جىل سايىن جۇرگىزىلەتىن باقىلاۋلار ارقىلى تابيعي كەشەندەردىڭ دامۋ زاڭدىلىقتارى ايقىندالادى. بىرنەشە جىل بويى جينالعان دەرەكتەر تابيعي ورتانىڭ وزگەرۋ قارقىنىن سالىستىرۋعا، سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەردىڭ جاعدايىن باعالاۋعا جانە بولاشاقتاعى ەكولوگيالىق ۇدەرىستەردى بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وسى تۇرعىدان العاندا، «تابيعات جىلناماسى» – جوڭعار الاتاۋى تابيعاتىنىڭ عىلىمي شەجىرەسى.

2026–2030 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي باعىتتار

قازاقستان رەسپۋبليكاسى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىمەن كەلىسىلگەن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن جوسپارعا سايكەس، ۇلتتىق پاركتە 2026–2030 جىلدارى توعىز باعىت بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.

العاشقى باعىت – پارك اۋماعىنداعى تابيعي ۇدەرىستەردى جۇيەلى تۇردە تىركەيتىن «تابيعات جىلناماسىن» جۇرگىزۋ.

ەكىنشى زەرتتەۋ تاقىرىبى جوڭعار الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىندە وسەتىن دارىلىك وسىمدىكتەرگە ارنالعان. عالىمدار ولاردىڭ بيوالۋانتۇرلىلىگىن، ەكولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن جانە پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىن زەرتتەيدى. بۇل جۇمىستار دارىلىك وسىمدىكتەر قورىن ساقتاپ، ولاردى تابيعاتقا زيان كەلتىرمەي ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ عىلىمي جولدارىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ءۇشىنشى باعىت ۇلتتىق پارك اۋماعىنداعى ارحەولوگيالىق، تاريحي جانە كيەلى نىسانداردى كەشەندى زەرتتەۋدى قامتيدى. پەتروگليفتەر، كونە قورعاندار مەن قاسيەتتى ورىندار جوڭعار الاتاۋىنىڭ تابيعي بايلىعىمەن قاتار، ونىڭ تاريحي جادىن دا تانىتادى. سوندىقتان بۇل نىسانداردى زەرتتەۋ مەن ساقتاۋ تابيعاتتى قورعاۋ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى سانالادى.

ءتورتىنشى عىلىمي جۇمىس پارك جايىلىمدارىنىڭ قازىرگى جاعدايىن انىقتاپ، ولارعا ەكولوگيالىق باعا بەرۋگە باعىتتالعان. جايىلىمدىق جەرلەردىڭ جاعدايىن زەرتتەۋ تابيعي وسىمدىك جامىلعىسىن ساقتاۋ، جەردىڭ توزۋىنا جول بەرمەۋ جانە رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ ءۇشىن قاجەت.

وسىمدىكتەر دۇنيەسىن ساقتاۋ – بولاشاققا سالىنعان نەگىز

عىلىم ءبولىمىنىڭ زەرتتەۋلەرىندە وسىمدىكتەر الەمىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. سونىڭ ءبىرى – تۇقىمباق جاعدايىندا اعاشتار مەن بۇتالاردىڭ جوعارى ساپالى وتىرعىزۋ ماتەريالدارىن الۋ ءۇشىن جاسىل قالەمشەلەۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ.

بۇل تەحنولوگيا تابيعي اۋماقتاردى قالپىنا كەلتىرۋ، سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىك تۇرلەرىن كوبەيتۋ جانە ورمان قورىن تولىقتىرۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

جەكە عىلىمي باعىت جوڭعار الاتاۋىنىڭ ەندەميك وسىمدىكتەرىنە ارنالعان. ەندەميكتەر – بەلگىلى ءبىر اۋماقتا عانا وسەتىن، تابيعاتتا سيرەك كەزدەسەتىن ەرەكشە وسىمدىك تۇرلەرى. ماماندار ولاردىڭ قازىرگى جاعدايىن زەرتتەپ، تارالۋ اۋماعىن انىقتايدى جانە ساقتاۋ باعدارلاماسىن ازىرلەيدى.

مۇنداي زەرتتەۋلەر جوڭعار الاتاۋىنىڭ قايتالانباس وسىمدىك دۇنيەسىن جوعالتپاي، تابيعي قالپىندا كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ ءۇشىن اسا قاجەت.

سيۆەرس الماسى – الەمدىك ماڭىزى بار تابيعي قۇندىلىق

ۇلتتىق پارك اۋماعىنداعى اسا باعالى وسىمدىكتەردىڭ ءبىرى – سيۆەرس الماسى. ول مادەني الما تۇرلەرىنىڭ ارعى تەكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە عىلىمي تۇرعىدان ۇلكەن ماڭىزعا يە.

2026–2030 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي جوسپار اياسىندا سيۆەرس الماسىنىڭ گەنەتيكالىق رەزەرۆاتتارىنا قاۋىپ توندىرەتىن فاكتورلار زەرتتەلەدى. عالىمدار تابيعي الما ورماندارىنىڭ جاعدايىنا اسەر ەتەتىن سەبەپتەردى انىقتاپ، ولاردى جويۋ نەمەسە ازايتۋ جولدارىن ۇسىنادى.

سيۆەرس الماسىن قورعاۋ – بەلگىلى ءبىر وسىمدىك ءتۇرىن عانا ساقتاۋ ەمەس. بۇل – تابيعي گەنەتيكالىق قوردى، الەمدىك ماڭىزى بار بيولوگيالىق مۇرانى قورعاۋ.

جابايى جەمىس ورماندارى جانە قۇستاردىڭ ازىقتىق قورى

ۇلتتىق پارك اۋماعىنداعى جابايى جەمىس اعاشتارى كوپتەگەن قۇس تۇرلەرىنىڭ تىرشىلىگىمەن تىعىز بايلانىستى. ولاردىڭ جەمىستەرى قۇستار ءۇشىن تابيعي ازىق كوزى سانالادى.

وسىعان بايلانىستى عىلىم ءبولىمى جابايى جەمىس اعاشتارىنىڭ قۇستاردىڭ ازىقتىق قورىن قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزىن زەرتتەيدى. زەرتتەۋ بارىسىندا وسىمدىكتەر مەن قۇستار اراسىنداعى ەكولوگيالىق بايلانىس، جەمىس اعاشتارىنىڭ قۇستاردىڭ تارالۋى مەن تىرشىلىگىنە اسەرى قاراستىرىلادى.

تابيعاتتاعى ءاربىر وسىمدىك پەن جانۋار ءبىر-بىرىمەن ءوزارا بايلانىستا ءومىر سۇرەدى. ءبىر ءتۇردىڭ ازايۋى تۇتاس ەكوجۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇنداي زەرتتەۋلەر تابيعي تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋدىڭ عىلىمي نەگىزىن قالىپتاستىرادى.

ادام مەن ءىرى جىرتقىشتار اراسىنداعى قاقتىعىستى ازايتۋ

ۇلتتىق پارك اۋماعىندا جۇرگىزىلەتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى زەرتتەۋ ورمان پايدالانۋشىلار مەن ءىرى جىرتقىشتار اراسىنداعى قاقتىعىستارعا ارنالعان.

تابيعي اۋماقتاعى شارۋاشىلىق قىزمەت پەن جابايى جانۋارلاردىڭ مەكەن ەتۋ ورتاسى كەي جاعدايلاردا ءوزارا تۇيىسەدى. سونىڭ سالدارىنان ادامدار مەن جىرتقىش اڭدار اراسىندا ءتۇرلى قايشىلىقتار تۋىنداۋى مۇمكىن.

عىلىم ءبولىمى مۇنداي جاعدايلاردىڭ سەبەپتەرىن زەرتتەپ، قاقتىعىستاردى ازايتۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن ازىرلەيدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءبىر جاعىنان تۇرعىندار مەن ورمان پايدالانۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە، ەكىنشى جاعىنان تابيعي ورتاداعى ءىرى جىرتقىشتاردى ساقتاۋعا باعىتتالعان.

عىلىمي زەرتتەۋ – تابيعاتتى قورعاۋدىڭ سەنىمدى تەتىگى

عىلىم ءبولىمىنىڭ قىزمەتى تابيعىمدى تي قۇبىلىستاردى باقىلاۋمەن نەمەسە عىلىمي دەرەكتەر جيناۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ۇلتتىق پارك اۋماعىن قورعاۋ، تابيعي رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ جانە ەكوجۇيەلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى ناقتى شارالاردى ازىرلەۋگە نەگىز بولادى.

پارك اۋماعىنداعى ءاربىر وسىمدىك، جانۋار، ورمان القابى، جايىلىم، تاريحي ەسكەرتكىش پەن كيەلى ورىن – ءبىرتۇتاس تابيعي-مادەني كەڭىستىكتىڭ اجىراماس بولىگى. ولاردى ساقتاۋ ءۇشىن تابيعي ۇدەرىستەردىڭ زاڭدىلىقتارىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ، قابىلداناتىن ءاربىر شەشىمدى عىلىمي دەرەكتەرمەن نەگىزدەۋ قاجەت.

«جوڭعار-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى» عىلىم ءبولىمى وسى جاۋاپتى مىندەتتى اتقارىپ كەلەدى. ءبولىمنىڭ جۇيەلى زەرتتەۋلەرى بيوالۋانتۇرلىلىكتى قورعاۋعا، سيرەك جانە جويىلىپ بارا كەلەدى. ءبولىمنىڭ جاتقان تۇرلەردى ساقتاۋعا، تابيعي كەشەندەردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە تاريحي-مادەني مۇرالاردى عىلىمي تۇرعىدان زەردەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

جوڭعار الاتاۋىنىڭ تابيعي بايلىعى – بۇگىنگى ۇرپاققا بەرىلگەن امانات. ال ونى زەرتتەۋ، قورعاۋ جانە كەلەشەككە جەتكىزۋ – عىلىم مەن تابيعاتتى قورعاۋ سالاسى ماماندارىنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى.

ج. نۋرگوجانوۆا،
«جوڭعار-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى»
عىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 18
Өлке тарихы ұрпаққа аманат
قاجەت اقپارات

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026
ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»
قاجەت اقپارات

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026
Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?
قاجەت اقپارات

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
قاجەت اقپارات

Qandas.kz سايتىنداعى ولكەتانۋ ماقالالارىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋ نەگىزدەرى

October 8, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
قاجەت اقپارات

جەتىسۋ مەن ەرتىس ءوڭىرىنىڭ ارحەولوگيالىق جانە ساكرالدى مۇراسى

September 30, 2026
Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат
قاجەت اقپارات

ۇلتتىق پارك مۇراجايى: تابيعاتقا تانىمدىق ساياحات

September 29, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz