Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Arnaıy jobalar Konferensııa

Sivers alma aǵashy

Taz-qotyr jäne aq ūntaq patogenıne tözımdılıgın zertteu

admin
2026/09/11
Konferensııa, Qajet aqparat
0
Сиверс алма ағашы

Aŋdatpa: Būl maqalada Sivers alma aǵaşynyŋ (Malus sieversii) taz-qotyr (Venturia inaequalis) jäne aq ūntaq (Podosphaera leucotricha) aurularyna tözımdılıgın zertteudıŋ qazırgı jaǵdaiyna ädebi şolu jasaldy. Sivers alma aǵaşynyŋ mädeni alma sorttarynyŋ bastapqy genetikalyq közı retındegı maŋyzy, onyŋ Qazaqstandaǵy tabiǵi taralu aimaqtary jäne seleksiıalyq qūndylyǵy qarastyryldy. Sonymen qatar, «Aport» sortynyŋ genetikalyq erekşelıkterı, jabaiy alma formalarynyŋ tözımdılık qasietterı jäne olardy seleksiıada paidalanu mümkındıkterı sipattaldy. Alma aǵaşynyŋ negızgı saŋyrauqūlaq aurularynyŋ taralu erekşelıkterı men ziıandylyǵy taldanyp, aurularǵa tözımdı genotipterdı anyqtauda molekulalyq-genetikalyq markerlerdı qoldanudyŋ maŋyzdylyǵy körsetıldı. Ádebi derekterdı taldau nätijesınde Malus sieversii genetikalyq qoryn saqtau, tözımdı formalardy anyqtau jäne olardy jaŋa joǵary önımdı ärı aurularǵa tözımdı sorttardy şyǵaru baǵdarlamalarynda paidalanu Qazaqstandaǵy tūraqty bau-baqşa şaruaşylyǵyn damytu üşın maŋyzdy ekendıgı anyqtaldy.
Kılt sözder: Malus sieversii, alma aǵaşy, taz-qotyr, aq ūntaq, Venturia inaequalis, Podosphaera leucotricha, genetikalyq ärtürlılık, molekulalyq markerler, seleksiıa, tözımdılık.

Alma (Malus domestica) jemisteri álemde eń kóp tútynylatyn jemis daqyldarynyń biri bolyp tabylady. Onyń keńinen tanymal boluy tek joǵary organoleptikalyq qasietterimen, atap aitqanda dámimen, shyryndylyǵymen jáne qúrylymymen ǵana emes, sonymen qatar antioksidanttarǵa, dárumenderge jáne taǵamdyq talshyqtarǵa bai joǵary taǵamdyq qúndylyǵymen de túsindiriledi [1, 2]. Sonymen qatar, alma jemisteri úzaq uaqyt saqtalu qabiletimen erekshelenedi jáne jyl boiy naryqta qoljetimdi baǵamen satylatyn ónimderdiń qataryna jatady [3].

Qazirgi ǵylymi zertteulerdiń nátijeleri boiynsha mádeni alma sorttarynyń shyqqan otany qazirgi Qazaqstan aumaǵyndaǵy Tyanь-SHanь tauly óńiri, onyń ishinde Túzusai auylynyń mańy bolyp esepteledi [4, 5]. Almanyń mádeni túrge ainalu tarihy b.z.d. I myńjyldyqtyń sońynan bastau alady. Onyń Euraziya aumaǵyna keńinen taraluy Úly Jibek jolymen tyǵyz bailanysty bolǵan. Búl úrdiste túqymdardyń januarlar arqyly qorytylyp, jańa aimaqtarǵa taraluy (endo-zoohoriya) mańyzdy ról atqarǵan.  Belgili alma sorttarynyń ishinde erekshe oryn alatyny – Qazaqstannyń últtyq maqtanyshy sanalatyn «Aport» sorty. Búl sort iri jemistiligimen (ortasha salmaǵy 200–260 g, keibir jaǵdailarda 600–700 g deiin) ǵana emes, sondai-aq úzaq uaqyt sapasyn joǵaltpai saqtalu qabiletimen de erekshelenedi. Osy qasietteri onyń ónerkásiptik bau-baqsha sharuashylyǵynda keńinen súranysqa ie boluyna múmkindik beredi [6]. «Aport» sortynyń naqty shyǵu tegi áli tolyq anyqtalmaǵanymen, molekulalyq-genetikalyq zertteuler onyń ‘Landsberg Reinette’ sortymen genetikalyq tuystyǵy boluy múmkin ekenin kórsetedi [7]. Qazirgi uaqytta kollektsiyadaǵy qúndy genetikalyq materialdardyń qatarynda «Aport» sortynyń iriktelgen formalary erekshe oryn alady. «Aport» sorty Almaty qalasynyń ǵana emes, búkil Qazaqstannyń mádeni-tarihi jáne ǵylymi múrasynyń ajyramas bóligine ainaldy. Búl sort qazaqstandyqtardyń últtyq maqtanyshy, Jetisu óńiriniń jauhary, qazaq bau-baqsha sharuashylyǵynyń tól brendi ári Almaty qalasynyń simvoly retinde keńinen tanylǵan. «Aport» sortynyń dańqy álemge taralyp, halyqaralyq sorttar qataryndaǵy úzdik alma sorttarynyń biri retinde moiyndalǵan. Ol Frantsiyada (1900 j.), Germaniyada (1908, 1961 jj.), Reseide (1913 j.), Angliyada (1920 j.), Vengriyada (1964 j.) jáne basqa da bedeldi halyqaralyq kórmelerde birneshe márte Altyn medalьdarmen marapattalǵan.

Qazirgi tańda Qazaqstanda «Aport» sortynyń 115-ten astam formasy tirkelgen. Búl formalar agronomiyalyq qasietterdi jaqsartu jáne biregei genetikalyq qordy saqtau maqsatynda selektsiyalyq baǵdarlamalarda keńinen qoldanylady. Atalǵan sortty ónerkásiptik jaǵdaida ósirudiń tiimdi ádisteriniń biri – ony qazirgi mádeni alma sorttarynyń negizgi arǵy tegi bolyp sanalatyn jabaiy Sivers alma aǵashynyń (Malus sieversii) telitushilerine telu bolyp tabylady.

Qazaqstan aumaǵynan shyqqan Sivers alma aǵashy (Malus sieversii) XVIII ǵasyrda alǵash ret nemis botanigi Iogann Sivers tarapynan anyqtalǵan. Keiinnen 1830 jyly búl túrge Karl fon Ledebur ǵylymi-botanikalyq sipattama bergen [8]. Búl túrdi zertteuge kórnekti ǵalym N.I. Vavilov zor úles qosyp, 1920–1930 jyldary Qazaqstandy mádeni ósimdikterdiń mańyzdy shyǵu ortalyqtarynyń biri retinde baǵalady. Onyń ǵylymi izdenisterin qazaq ǵalymy Aimaq Jańǵaliev jalǵastyryp, ondaǵan jyldaryn jabaiy alma aǵashyn zertteuge, qorǵauǵa jáne saqtauǵa arnady [9].

Malus sieversii – álemdik selektsiya úshin asa qúndy ári biregei genetikalyq resurs bolyp tabylady. Búl túrdiń joǵary genetikalyq ártúrliligi jáne mádeni alma sorttarynda kezdespeitin kóptegen biregei allelьderdiń boluy ony jemis sapasyn jaqsartu, sondai-aq aurular men qolaisyz qorshaǵan orta jaǵdailaryna tózimdi jańa sorttardy shyǵaru baǵytyndaǵy selektsiyalyq baǵdarlamalardyń mańyzdy nysanyna ainaldyrady [10]. Qazirgi kezde jabaiy Sivers alma aǵashynyń negizgi tabiǵi populyatsiyalary Tyanь-SHanь, Jońǵar Alatauy jáne Altai tau júielerinde shoǵyrlanǵan.

Qazirgi uaqytta jańa óndiristik baqtardyń edáuir bóligi sheteldik kommertsiyalyq sorttar men importtyq kóshetterdi paidalanu arqyly otyrǵyzyluda. Alaida múndai sorttar Qazaqstan Respublikasynyń tabiǵi-klimattyq jaǵdailaryna árdaiym tolyq beiimdele bermeidi. Sonymen qatar, Qazaqstan Respublikasynda paidalanuǵa rúqsat etilgen selektsiyalyq jetistikterdiń memlekettik tizilimine 23 alma sorty, otandyq selektsiyanyń bir klondy telitushisi, túqymdyq telitushi retinde paidalanylatyn jabaiy almanyń eki formasy jáne 23 sort-klon engizilgen [11]. Búl genotipter jergilikti tabiǵi jaǵdailarǵa jaqsy beiimdelgen jáne selektsiyalyq júmystar úshin de, óndiristik bau-baqsha sharuashylyǵynda qoldanu túrǵysynan da joǵary qúndylyqqa ie. Atalǵan genotipterdiń qataryna dástúrli «Aport», «Renet qazaqstandyq», «Zarya Alatau», «Qazaqtyń mereitoilyq» sorttary, sondai-aq Malus niedzwetzkyana men Malus sieversii túrleriniń jabaiy formalary jáne sońǵysynyń tabiǵi populyatsiyalarynan bólinip alynǵan sort-klondar jatady. Olardyń barlyǵy joǵary genetikalyq áleuetimen jáne praktikalyq mańyzdylyǵymen erekshelenedi. Sondyqtan búl genotipter tek otandyq selektsionerler men jemis ósirushiler úshin ǵana emes, sonymen qatar halyqaralyq ǵylymi qauymdastyq úshin de erekshe qyzyǵushylyq tudyrady.

Jemis aǵashtarynyń biologiyalyq erekshelikterine bailanysty olardy kóbeitu men ósiru úzaq uaqytty qajet etedi. Tipti erte jemis beretin bastapqy formalardy paidalanǵan jaǵdaida da tolyq jemis salatyn bir úrpaq alu úshin keminde 8–10 jyl qajet bolady. Búl jaǵdai bastapqy genetikalyq materialdy dástúrli selektsiyalyq ádistermen zertteudi aitarlyqtai qiyndatady, óitkeni múndai ádisterde birinshi budan úrpaǵymen qatar ekinshi jáne úshinshi úrpaqtardy da alu talap etiledi [12, 13].

Belgili bolǵandai, telitushiler egilgen alma sorttarynyń ósui men damuyna sheshushi yqpal etedi. Olar ósimdiktiń qysqa tózimdiligin arttyruǵa, jemis salu kezeńin jedeldetuge, sondai-aq jemisterdiń morfologiyalyq jáne dámdik sapalaryn jaqsartuǵa múmkindik beredi. Zertteu derekterine sáikes, Qazaqstannyń tau bókteri men tómengi tauly aimaqtarynda «Aport» sorty úshin eń qolaily telitushiler Malus sieversii men Malus niedzwetzkyana túrleriniń jekelegen formalary bolyp tabylady [14]. Qazirgi uaqytta jemis daqyldarynyń taz-qotyr jáne aq úntaq aurularynyń qozdyrǵyshtaryna genetikalyq tózimdi sorttary men telitushilerin anyqtau selektsiya salasynyń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady [15]. Jemis kóshetterin pitomnikterde ósiru barysynda kezdesetin negizgi máselelerdiń biri – sańyrauqúlaqtar, sirek jaǵdaida bakteriyalar men virustar qozdyratyn júqpaly aurulardyń keń taraluy. Kóp jaǵdaida aurulardyń paida boluy men damuy úzaq uaqyt áser etetin qolaisyz meteorologiyalyq faktorlardyń (qúrǵaqshylyq, kóktemgi jáne qysqy úsikter jáne t.b.) nemese agrotehnikalyq talaptardyń saqtalmauy saldarynan kóshetterdiń álsireuimen jáne olardyń tózimdiliginiń tómendeuimen bailanysty. Sonymen qatar, zalaldanǵan túqymdar men júqtyrylǵan topyraq substrattaryn paidalanu da aurulardyń taraluyna yqpal etetin mańyzdy faktorlardyń biri bolyp tabylady [16].

Alma baqtarynda dástúrli túrde keń taralǵan taz-qotyr men aq úntaq aurularymen qatar, sońǵy jyldary búryn ekonomikalyq túrǵydan aitarlyqtai ziyan keltirmegen antraknoz, qaterli isik tárizdi aurular jáne órkender men jemis múshelerin zaqymdaityn moniliozdyń jańa formalarynyń taraluy artyp keledi. Ásirese, sońǵy jyldary alma taz-qotyrynyń ziyandylyǵy kúsheiip, monogendi (Rvi6 geni) jáne poligendi tózimdilikke ie sorttardyń da auruǵa shaldyǵu jaǵdailary tirkelgen [17–19].

Mádeni alma túrleriniń aurularǵa tózimdiligi tózimdi genotipterdi anyqtauǵa jáne jemis sharuashylyǵynda kezdesetin ózekti máselelerdi sheshu úshin genetikalyq ártúrlilikti tiimdi paidalanuǵa múmkindik beredi. Alma aǵashyn ósirudegi negizgi shyǵyndar Venturia inaequalis jáne Podosphaera leucotricha siyaqty sańyrauqúlaq patogenderiniń áserinen tuyndaidy. Búl patogender sáikesinshe taz-qotyr jáne aq úntaq aurularyn qozdyryp, ónimniń sany men sapasynyń tómendeuine sebep bolady [20].

Qazirgi tańda molekulalyq-genetikalyq ádister selektsiyalyq baǵdarlamalardyń ajyramas bóligine ainaldy. Genetikalyq markerleu zertteu júmystarynyń kólemin edáuir qysqartyp, selektsiyanyń tiimdiligin arttyruǵa múmkindik beredi. XXI ǵasyrdyń basynda alma aǵashynyń genetikalyq kartasynda ártúrli biologiyalyq jáne morfologiyalyq belgilerdi, sonyń ishinde aurular men ziyankesterge tózimdilikti baqylaityn shamamen 130 gen anyqtalǵan. Búgingi kúni alma aǵashynyń taz-qotyryna tózimdilikti qamtamasyz etetin 15-ten astam gen belgili. Olardyń shyǵu tegi, genomdaǵy ornalasuy jáne auruǵa tózimdilik deńgeiine áseri jan-jaqty zerttelgen [21]. Sonymen qatar, keń taralǵan tózimdilik genderi úshin molekulalyq markerler ázirlengen. Búl markerler maqsatty genderi bar genotipterdi dál anyqtauǵa, olardyń jańa selektsiyalyq materialdarǵa beriluin baqylauǵa jáne markerlik selektsiya arqyly baǵyttalǵan súryptau júmystaryn júrgizuge múmkindik beredi [22, 23].

Osy sholu júmysynyń maqsaty – Malus sieversii telitushileriniń alma taz-qotyry (Venturia inaequalis) men aq úntaq (Podosphaera leucotricha) aurularyna tózimdiligin sipattaityn ǵylymi zertteulerge taldau jasau, sondai-aq «Aport» sortymen úilesimdiligi túrǵysynan olardyń selektsiyalyq mańyzyn baǵalau. Ádebi derekterdi júieleu nátijeleri genetikalyq ártúrlilikti saqtau, aurularǵa tózimdi bastapqy materialdardy anyqtau jáne túraqty bau-baqsha sharuashylyǵyn damytuǵa baǵyttalǵan selektsiyalyq baǵdarlamalardy ǵylymi túrǵydan qoldauǵa negiz bolady.

Ádebietter tizimi:

  1. Chen, Z.; Yu, L.; Liu, W.; Zhang, J.; Wang, N.; Chen, X. Research progress of fruit color development in apple (Malus domestica Borkh.). Plant Physiol. Biochem. 2021, 162, 267–279.,
  2. Oyenihi, A.B.; Belay, Z.A.; Mditshwa, A.; Caleb, O.J. “An apple a day keeps the doctor away”: The potentials of apple bioactive constituents for chronic disease prevention. J. Food Sci. 2022, 87, 2291–2309
  3. Vallée Marcotte, B.; Verheyde, M.; Pomerleau, S.; Doyen, A.; Couillard, C. Health benefits of apple juice consumption: A review of interventional trials on humans. Nutrients 2022, 14, 821.
  4. Spengler, R.N. Origins of the apple: The role of megafaunal mutualism in the domestication of Malus and rosaceous trees. Plant Sci. 2019, 10, 617.,
  5. Ha, Y.-H.; Oh, S.-H.; Lee, S.-R. Genetic admixture in the population of wild apple (Malus sieversii) from the Tien Shan Mountains, Kazakhstan. Genes 2021, 12, 104].
  6. Omasheva, M.E.; Pozharsky, A.S.; Smailov, B.B.; Ryabushkina, N.A.; Galiakparov, N.N. Genetic Diversity of Apple Cultivars Growing in Kazakhstan.  J. Genet.2018, 54, 176–187.
  7. Gritsenko, D.; Pozharskiy, A.; Dolgikh, S.; Aubakirova, K.; Kenzhebekova, R.; Galiakparov, N.; Karimov, N.; Sadykov, S.; Hortic, E.J. Apple Varieties from Kazakhstan and Their Relation to Foreign Cultivars Assessed with RosBREED 10K SNP Array. Eur. J. Hortic. Sci.2022, 87, 1–8.
  8. Dzhangaliev, A.D. The Wild Apple Tree of Kazakhstan. In Horticultural Reviews; Janick, J., Ed.; John Wiley & Sons: Hoboken, NJ, USA, 2002; Volume 29, pp. 63–303. ISBN 978-0-471-46337-5.
  9. Forsline, P.L.; Aldwinckle, H.S.; Dickson, E.E.; Luby, J.J.; Hokanson, S.C. Collection, Maintenance, Characterization, and Utilization of Wild Apples of Central Asia. In Horticultural Reviews; Janick, J., Ed.; John Wiley & Sons: Hoboken, NJ, USA, 2002; Volume 29, pp. 1–61. ISBN 978-0-471-46337-5
  10. Velasco, R.; Zharkikh, A.; Affourtit, J.; Dhingra, A.; Cestaro, A.; Kalyanaraman, A.; Fontana, P.; Bhatnagar, S.K.; Troggio, M.; Pruss, D.; et al. The Genome of the Domesticated Apple (Malus × Domestica Borkh.). Nat. Genet. 2010, 42, 833–839.
  11. State Register of Selection Achievements Recommended for Use in the Republic of Kazakhstan, 2023 https://sortcom.kz/wp-content/uploads/2023/05/179654_rus_20230417.pdf (accessed 14.05.2023).
  12. Pessina S., Angeli D., Martens S., Visser R.G.F., Bai Y., Salamini F., Velasco R., Schouten H.J., Malnoy M. The knock‐down of the expression of MdMLO19 reduces susceptibility to powdery mildew (Podosphaera leucotricha) in apple (Malus domestica) //Plant Biotechnology Journal. – 2016. – Vol. 14. – №. 10. – P. 2033-2044. https://doi.org/10.1111/pbi.12562;
  13. Weber J.L., May P.E. Abundant class of human DNA polymorphisms which can be typed using the polymerase chain reaction //American journal of human genetics. – 1989. – Vol. 44. – №. 3. – P. 388.
  14. Kaytsenko A.N. Alma-Ata Aport.- Alma-Ata – 1955.- P.25-34
  15. Gross B.L., Kellogg E.A., Miller A.J. Speaking of food: Connecting basic and applied plant science //American journal of botany. – 2014. – Vol. 101. – №. 10. – P. 1597-1600. https://doi.org/10.3732/ajb.1400409
  16. Soriano J.M., Joshi S.G., van Kaauwen M., Noordijk Y., Groenwold R., Henken B., van de Weg W.E. & Schoutenet H.J. Identification and mapping of the novel apple scab resistance gene Vd3 //Tree Genetics & Genomes. – 2009. – Vol. 5. – P. 475-482. https://doi.org/10.1007/s11295-009-0201-5
  17. Nasonov A. I., Suprun I. I. Apple scab: peculiarities of the causal agent and the pathogenesis. – 2015. – P. 275-285
  18. Yakuba G. V. The study of the main trends in the development of mycoses in changing environmental conditions //Fruit growing and berry growing in Russia. Collection of scientific works. – 2013. – Vol. 26. – №. 2. – P. 355-360
  19. Bus V. G. M., Ranatunga C., Alspach P. A., Oraguzie N.C., Whitworth C. A partial diallel study of powdery mildew resistance in six apple cultivars under three growing conditions with different disease pressures //Euphytica. – 2006. – Vol. 148. – №. 3. – P. 235-242. https://doi.org/10.1007/s10681-005-9014-2
  20. Hokanson S.C., Szewc-McFadden A.K., Lamboy W.F., McFerson J.R. Microsatellite (SSR) markers reveal genetic identities, genetic diversity and relationships in a Malus× domestica Borkh. core subset collection //Theoretical and applied genetics. – 1998. – Vol. 97. – P. 671-683. https://doi.org/10.1007/s001220050943
  21. Di Gaspero G., Peterlunger E., Testolin R., Edwards K.J. Cipriani G. Conservation of microsatellite loci within the genus Vitis //Theoretical and Applied Genetics. – 2000. – Vol. 101. – P. 301-308. https://doi.org/10.1007/s001220051483
  22. Cipriani G., Lot G., Huang W.G., Marrazzo M.T., Peterlunger E., Testolin R. AC/GT and AG/CT microsatellite repeats in peach [Prunus persica (L) Batsch]: isolation, characterisation and cross-species amplification in Prunus //Theoretical and Applied Genetics. – 1999. – Vol. 99. – P. 65-72. https://doi.org/10.1007/s001220051209
  23. Xu Y., Crouch J. H. Marker‐assisted selection in plant breeding: From publications to practice //Crop science. – 2008. – Vol. 48. – №. 2. – P. 391-407. https://doi: 10.2135/ cropsci2007.04.019

Ǵalymbek Q., Bakirov S.B.

Abai atyndaǵy Qazaq Últtyq pedagogikalyq universiteti

kanat.galymbek@mail.ru

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 7
Өлке тарихы ұрпаққа аманат
Qajet aqparat

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026
ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»
Qajet aqparat

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026
Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?
Qajet aqparat

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
Konferensııa

Qandas.kz saityndaǵy ölketanu maqalalaryn aǵylşyn tılıne audaru negızderı

October 8, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
Konferensııa

Jetisu men Ertis óńiriniń arheologiyalyq jáne sakraldy múrasy

September 30, 2026
Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат
Konferensııa

Últtyq park múrajaiy: tabiǵatqa tanymdyq sayahat

September 29, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz