Ańdatpa: Maqalada Qandas.kz saitynda jariyalanǵan ólketanu, sayasi quǵyn-súrgin jáne halyq jady taqyrybyndaǵy materialdardy qazaq tilinen aǵylshyn tiline audaru erekshelikteri qarastyrylady. Zertteudiń maqsaty – tarihi jáne últtyq-mádeni mazmúndaǵy mátinderdi audaru kezinde kezdesetin leksikalyq, terminologiyalyq jáne stilistikalyq qiyndyqtardy anyqtau. Zertteu materialy retinde Jetisu tarihy, sayasi quǵyn-súrgin, bosqyndyq, auyzsha tarih jáne halyq ańyzdary turaly jariyalanymdar alyndy. Salystyrmaly, kontekstik jáne lingvomádeni taldau ádisteri qoldanyldy. Taldau barysynda tarihi terminderdi, últtyq úǵymdardy, adam esimderi men jer-su ataularyn audaruda transliteratsiya, eksplikatsiya, sipattamaly audarma jáne funktsionaldyq balama tásilderiniń tiimdiligi anyqtaldy. Sayasi quǵyn-súrgin materialdarynda tarihi dáldikti, al auyzsha tarih mátinderinde bayandaushynyń jeke dauysy men últtyq dúnietanymdy saqtau qajettigi kórsetildi.
Kilt sózder: Qandas.kz, audarma isi, ólketanu, sayasi quǵyn-súrgin, halyq jady, auyzsha tarih, aǵylshyn tili.

Kirispe
TSifrlyq keńistikte jariyalanǵan ólketanu materialdary belgili bir óńirdiń tarihyn saqtap qana qoimai, ony keń auditoriyaǵa tanytu qyzmetin de atqarady. Alaida qazaq tilindegi tarihi jáne mádeni mátinderdiń basym bóligi halyqaralyq oqyrmanǵa qoljetimsiz kúiinde qalyp otyr. Múndai materialdardy aǵylshyn tiline audaru jergilikti derekterdiń ǵylymi ainalymǵa enuine jáne Qazaqstan tarihynyń óńirlik erekshelikterin sheteldik auditoriyaǵa tanystyruǵa múmkindik beredi.
Qandas.kz saitynda Jetisu óńiriniń tarihy, tarihi túlǵalary, qasietti oryndary, sayasi quǵyn-súrgin, asharshylyq, bosqyndyq, halyq jady jáne auyzsha tarih máselelerine arnalǵan maqalalar jariyalanady. Saittaǵy materialdardyń bir bóligi arhivtik qújattar men tarihi basylymdarǵa negizdelse, ekinshi bóligi kuágerlerdiń estelikteri, shejirelik málimetter jáne halyq arasynda saqtalǵan ańyzdar arqyly beriledi.
Osy erekshelik audarmashyǵa bir mátinniń ózinde birneshe mindet júkteidi. Bir jaǵynan, arhivtik derekter men tarihi terminder ózgerissiz ári dál berilui qajet. Ekinshi jaǵynan, últtyq úǵymdar men jergilikti ataular aǵylshyn tildi oqyrmanǵa túsinikti boluy tiis. Sonymen birge mátinniń bastapqy mádeni sipaty tolyq joiylyp ketpeui kerek.
Audarma teoriyasynda mádeni aqparatty jetkizudiń birneshe joly qarastyrylady. Olardyń arasynda túpnúsqa ataudy saqtau, onyń maǵynasyn túsindiru, maqsatty tildegi funktsionaldyq balamany qoldanu jáne mátindi oqyrmannyń qabyldauyna beiimdeu tásilderi bar [1; 2]. Alaida ólketanu materialdaryna qatysty bir ǵana tásildi túraqty qoldanu jetkiliksiz. Árbir audarmashylyq sheshim mátinniń janryna, tarihi kezeńine jáne aqparattyq maqsatyna bailanysty qabyldanuy qajet.
Posmotretь etu publikatsiyu v Instagram
Zertteudiń maqsaty – Qandas.kz saitynda jariyalanǵan ólketanu, sayasi quǵyn-súrgin jáne halyq jady materialdaryn aǵylshyn tiline audaru kezinde qoldanylatyn negizgi tásilderdi taldau.
Osy maqsatqa sáikes mynadai mindetter qoiyldy:
– zertteuge alynǵan mátinderdiń janrlyq sipatyn anyqtau;
– tarihi terminder men últtyq-mádeni úǵymdardy toptastyru;
– olardyń aǵylshyn tilindegi yqtimal balamalaryn salystyru;
– sayasi quǵyn-súrgin materialdaryndaǵy ideologiyalyq ataulardy audaru joldaryn anyqtau;
– auyzsha tarih pen halyq jady mátinderindegi bayandaushynyń dauysyn saqtau máselesin qarastyru;
– Qandas.kz saity úshin birizdi audarma algoritmin úsynu.
Zertteu materialdary men ádisteri
Zertteu materialy retinde Qandas.kz saityndaǵy úsh baǵytqa jatatyn jariyalanymdar irikteldi.
Birinshi topqa tarihi oryndar, jer-su ataulary, kieli nysandar jáne óńirlik túlǵalar turaly ólketanu maqalalary engizildi.
Ekinshi topty sayasi quǵyn-súrgin, tárkileu, sailau qúqyǵynan aiyru, asharshylyq jáne Qytaiǵa bosyp kóshuge qatysty arhivtik materialdar qúrady.
Úshinshi topqa halyq jadynda saqtalǵan oqiǵalar, kuágerlerdiń estelikteri, shejirelik derekter jáne Kúnes pen Ile óńirleriniń ańyzdary engizildi.
Mátinderdi taldauda salystyrmaly, kontekstik, sipattamalyq jáne lingvomádeni ádister qoldanyldy. Qazaq tilindegi terminder men tirkesterdiń yqtimal aǵylshynsha balamalary salystyrylyp, olardyń belgili bir kontekstegi maǵynalyq sáikestigi baǵalandy.
Kontekstik taldau sózdiń jeke túrǵandaǵy maǵynasyn emes, naqty tarihi mátinde atqaratyn qyzmetin anyqtauǵa múmkindik berdi. Lingvomádeni taldau arqyly aǵylshyn tilinde tikelei balamasy joq últtyq úǵymdar belgilendi. Sonymen qatar transliteratsiya, eksplikatsiya, sipattamaly audarma, naqtylau jáne funktsionaldyq balama siyaqty audarmashylyq tásilderdiń tiimdiligi qarastyryldy.
Negizgi bólim
- Qandas.kz materialdarynyń janrlyq sipaty
Qandas.kz saityndaǵy mátinder qúrylymy men maqsaty jaǵynan birkelki emes. Bir maqala arhiv qújatyn tanystyruǵa arnalsa, ekinshi material belgili bir tarihi oryn turaly ǵylymi-tanymdyq sipatta jazylady. Keibir jariyalanymdarda kuáger sózi nemese otbasylyq estelik negizgi derek retinde beriledi. Halyq ańyzdary men mifologiyalyq áńgimelerdiń bayandau úlgisi búlardan múlde ózgeshe.
Arhivtik mátindi audaruda derektik dáldik birinshi orynǵa shyǵady. Onda adamnyń aty-jóni, tuǵan jyly, túrǵylyqty jeri, qújat nómiri jáne resmi aiyptau atauy ózgermeui kerek.
Ólketanu ocherkinde aqparattyq mazmúnmen qatar avtordyń tuǵan jerge degen kózqarasy men sipattau máneri baiqalady. Múndai mátindi tym resmi audaru túpnúsqanyń emotsionaldyq sipatyn álsiretui múmkin.
Auyzsha tarihta bayandaushynyń sózi tek aqparat kózi emes, tarihi tájiribeniń jeke kórinisi bolyp sanalady. Sondyqtan sóilemderdi tolyq ádebi qalypqa túsiru nemese emotsiyalyq bólikterin qysqartu mátinniń bastapqy qyzmetin ózgertui yqtimal.
Folьklorlyq mátinde oqiǵanyń mazmúny ǵana emes, dástúrli bastama, qaitalau, beineli tirkes jáne mifologiyalyq ataular da mańyzdy. Demek, mátinniń janryn anyqtau audarma tásilin tańdaudyń alǵashqy kezeńi boluy tiis.
- «Ólketanu» sóziniń audaryluy
Qazaq tilindegi «ólketanu» úǵymy tarih, geografiya, arheologiya, etnografiya, tabiǵi múra jáne jergilikti mádeniet turaly bilimdi biriktiredi. Sondyqtan ony barlyq jaǵdaida bir ǵana aǵylshyn sózimen beru múmkin emes.
Local history belgili bir eldi mekenniń nemese aimaqtyń tarihyn zertteuge qatysty qoldanylady.
Local studies jergilikti tarihpen qatar mádeniet, geografiya jáne tabiǵat jónindegi bilimdi qamtidy.
Regional studies belgili bir óńirdi pánaralyq túrǵydan zertteudi bildiredi.
Local heritage studies tarihi-mádeni múrany zertteuge baǵyttalǵan mátinderge sáikes keledi.
Qandas.kz saityndaǵy jariyalanymdardyń kópshiligi tarihi jáne tanymdyq sipatta bolǵandyqtan, «ólketanu» úǵymyn local history nemese local heritage studies dep audaru oryndy.
«Ólketanushy» sóziniń audarmasy da mátindegi qyzmetke bailanysty:
– local historian – óńir tarihyn zertteitin adam;
– local-history researcher – ólketanu materialdaryn ǵylymi túrǵydan jinaqtaityn zertteushi;
– local heritage researcher – tarihi-mádeni múrany zertteitin maman.
Regional scientist tirkesi búl maǵynaǵa sáikes kelmeidi. Aǵylshyn tilinde ol aimaqtyq ekonomika nemese keńistiktik josparlau salasyndaǵy mamandy bildirui múmkin.
- Últtyq–mádeni úǵymdardy jetkizu
Ólketanu materialdarynda aǵylshyn tilinde tolyq sáikes balamasy joq sózder jii kezdesedi. Olardyń qataryna «shejire», «atameken», «bi», «batyr», «jailau», «kieli jer», «tóte jazu» jáne «kónekóz qariya» siyaqty úǵymdar jatady.
| Qazaqsha atau | Úsynylatyn balama | Audarma tásili |
| shejire | genealogical chronicle; oral genealogy | sipattamaly audarma |
| atameken | ancestral homeland | funktsionaldyq balama |
| bi | bi, a traditional judge and mediator | transliteratsiya jáne eksplikatsiya |
| batyr | warrior-hero | funktsionaldyq balama |
| jailau | highland summer pasture | sipattamaly audarma |
| kieli jer | sacred site | kontekstik balama |
| tóte jazu | Töte Jazu; traditional Kazakh Arabic script | transliteratsiya jáne túsindiru |
| kónekóz qariya | an elder preserving living historical memory | eksplikatsiya |
| últ jady | national memory | terminologiyalyq balama |
| halyq jady | collective memory; community memory | kontekstik balama |
«Bi» sózin tek judge dep audaru onyń qoǵamdyq qyzmetin tolyq jetkizbeidi. Qazaq qoǵamyndaǵy bi dau sheshumen qatar bitimger, sheshen jáne bedeldi keńesshi qyzmetin atqarǵan. Sondyqtan alǵashqy qoldanysta túsindirmeli qúrylym qajet: A bi was a traditional judge, mediator, and respected community leader in Kazakh society.
Keiingi sóilemderde bi atauyn túsindirmesiz qoldanuǵa bolady.
«SHejire» sózin family tree dep audaru da jetkiliksiz. Family tree kóbine tuystyq bailanystyń syzbasyn bildiredi. Al shejire auyzsha taraǵan tarihi málimetterdi, ru-taipa tarihyn jáne belgili túlǵalar turaly áńgimelerdi de qamtidy. Sondyqtan genealogical chronicle nemese oral genealogy balamalary maǵynaǵa jaqynyraq.
- Transliteratsiya jáne toponimderdi birizdendiru
Jalqy esimder men jer-su ataulary tarihi mátinniń derektik negizin qúraidy. Olardy ár maqalada ártúrli jazu aqparatty izdeudi qiyndatady.
Qandas.kz materialdarynda Jetisu, Jarkent, Aqsu, Qora, Búrqanbúlaq, Kúnes, Ile jáne Bayanjúrek siyaqty ataular kezdesedi.
Olardyń yqtimal aǵylshynsha núsqalary:
– Jetisu – Jetisu nemese Zhetysu;
– Jarkent – Zharkent;
– Aqsu – Aksu;
– Qora shatqaly – Qora Gorge nemese Kora Gorge;
– Búrqanbúlaq sarqyramasy – Burkhan-Bulak Waterfall;
– Ile óńiri – the Ili region;
– Kúnes audany – Künes County.
Audarmada bir núsqa negizgi standart retinde tańdaluy kerek. Mysaly, sait Jetisu núsqasyn qabyldasa, basqa maqalalarda Zhetysu formasyn aralastyryp qoldanbaǵan jón. Balama núsqany alǵashqy qoldanysta jaqsha ishinde kórsetuge bolady.
Toponim qúramyndaǵy jalqy atau transliteratsiyalanady, al jalpy geografiyalyq sóz audarylady:
– shatqal – gorge;
– sarqyrama – waterfall;
– ózen – river;
– kól – lake;
– tau – mountain.
Qazaqstandaǵy «audan» atauy kóbine district dep audarylady. Al Qytaidyń ákimshilik júiesindegi keibir audandarǵa county balamasy sáikes keledi. Sondyqtan bir ákimshilik termindi barlyq geografiyalyq aimaqqa avtomatty túrde qoldanu dúrys emes.
- Eksplikatsiya jáne sipattamaly audarma
Eksplikatsiya túpnúsqada qysqa berilgen úǵymdy audarma tilinde qosymsha sózder arqyly ashyp kórsetedi. Búl tásil tarihi mátinde oqyrmanǵa beitanys úǵymdardyń maǵynasyn jetkizu úshin qajet.
Mysaly:
– sayasi quǵyn-súrgin qúrbandaryn aqtau – rehabilitation of victims of political repression;
– sailau qúqyǵynan aiyrylǵandar – persons deprived of voting rights;
– tárkileu nauqany – state confiscation campaign;
– aua kóshkender – people who were forced to flee;
– bosqynshylyq – forced displacement nemese refugee flight.
«Aqtau» sózin justification dep audaru dúrys emes. Justification belgili bir áreketti negizdeu maǵynasyn bildiredi. Sayasi quǵyn-súrgin qúrbandarynyń zańdyq mártebesi men abyroiyn qalpyna keltiru jaǵdaiynda rehabilitation termini qoldanyluy kerek.
«Aua kóshu» tirkesin sózbe-sóz audaru aǵylshyn tilinde qate maǵyna tuǵyzady. Búl tirkes adamdardyń qysymnan, asharshylyqtan nemese qauipten shekara asyp ketuin bildiredi.
Mysaly: 1932 jylǵy Qytaiǵa aua kóshkenderdiń tizimi taqyrybyn: A 1932 List of People Who Fled to China dep audaruǵa bolady. Eger mátinde bosqyndyq sipaty anyq kórsetilse: A 1932 List of Refugees Who Fled to China núsqasy qoldanylady.
- Funktsionaldyq balama jáne maqala taqyryptary
Funktsionaldyq balama túpnúsqadaǵy sózderdiń syrtqy qúrylymyn emes, olardyń mátindegi qyzmetin saqtauǵa negizdeledi. Búl tásil ásirese maqala jáne ańyz ataularyn audarǵanda tiimdi.
Últ jadyn jańǵyrtudyń jańa kezeńi – A New Stage in Reviving National Memory
Jer-kóktiń aiyryluy jóninde – How Heaven and Earth Were Separated
Aspannyń biikteui – How the Sky Was Raised
Kún men Jer – The Sun and the Earth
«Jer-kóktiń aiyryluy jóninde» atauyn sózbe-sóz qúrylymmen beru aǵylshyn tilinde tabiǵi estilmeui múmkin. How Heaven and Earth Were Separated núsqasy ańyzdyń mazmúnyn da, folьklorlyq janryn da jetkizedi.
- Sayasi quǵyn-súrgin terminderiniń ereksheligi
Sayasi quǵyn-súrgin turaly arhivtik materialdarda keńestik bilik qoldanǵan ideologiyalyq jikteuler kezdesedi. «Bai», «kulak», «halyq jauy», «banda múshesi» jáne «áleumettik qauipti element» siyaqty ataular qazirgi zertteushiniń beitarap pikiri emes.
Sondyqtan aǵylshyn audarmasynda olardyń tarihi qújattaǵy aiyptau ataulary ekeni kórsetilui tiis:
– classified by the Soviet authorities as a “bai”;
– labelled an “enemy of the people”;
– described in the official record as a “bandit”;
– classified as a “socially dangerous element”.
«Bai» sózin tek rich man dep audaru jetkiliksiz. Búl atau keńestik sayasatta ekonomikalyq jaǵdaidy ǵana emes, taptyq aiyptaudy da bildirgen.
Alǵashqy qoldanysta mynadai túsindirme berilui múmkin: Bai – a wealthy pastoral household owner classified by the Soviet authorities as a class enemy. «Aqsu audanynan bailar qatarynda jatqyzylyp tergelgen, sailau qúqyǵynan aiyrylǵandar» taqyrybynyń úsynylatyn audarmasy: Residents of Aksu District Investigated as “Bais” and Deprived of Voting Rights.
Búl núsqada as “Bais” qúrylymy adamdardyń ózindik áleumettik anyqtamasyn emes, bilik tarapynan berilgen jikteudi bildiredi.
- Arhivtik dáldikti saqtau
Arhivtik materialdy audarǵanda mátindi kórkemdeuge nemese aqparatty qazirgi túsinikke qarai ózgertuge bolmaidy. Adamnyń aty-jóni, tuǵan jyly, túrǵylyqty jeri, ákimshilik birligi, qújat nómiri jáne aiyptau formulasy túpnúsqaǵa sáikes berilui qajet.
Eger adamnyń aty arhiv qújatynda orys tiliniń úlgisimen nemese qate jazylsa, qújattaǵy núsqa men qalpyna keltirilgen qazaqsha formany qatar kórsetuge bolady: The name is recorded in the archival document as “Kuzbekov Balagaz”; the reconstructed Kazakh form is Balagaz Qūzbekūly.
Audarmashy arhivtik núsqany úndemei ózgertip jibermeui kerek. Sebebi qújattaǵy jazylymnyń ózi tarihi derek bolyp sanalady.
Arhiv mátinderin daiyndauda:
– datalardyń dáldigi;
– qor, tizimdeme jáne is nómirleri;
– adam esimderiniń bastapqy jazylymy;
– eldi mekenderdiń tarihi atauy;
– qújattyń bastapqy tili
mindetti túrde kórsetilui tiis.
- Halyq jady men auyzsha tarihty audaru
Auyzsha tarih mátininiń ereksheligi – onda derek pen jeke tájiribe qatar beriledi. Bayandaushy oqiǵany tek habarlap qana qoimaidy, oǵan óziniń emotsiyalyq baǵasyn da qosady.
Sondyqtan audarmashy auyzsha estelikti tolyq resmi nemese ǵylymi stilьge ainaldyrmauy kerek. Sóileushiniń negizgi sóz qoldanysy, oi ekpini jáne oqiǵaǵa kózqarasy saqtaluǵa tiis. Mysaly: Arhiv resmi qújattyń tilinde sóilese, estelik halyqtyń jandy dauysyn jetkizedi.
sóilemin: While the archive speaks in the language of official documents, memory conveys the living voice of the people. dep audaruǵa bolady.
Búl núsqada túpnúsqadaǵy arhiv pen estelik arasyndaǵy maǵynalyq qarama-qarsylyq saqtalǵan. Qazaq tilindegi tuystyq ataular da erekshe nazardy talap etedi. «Apa» sózi mátinge qarai elder sister, aunt, grandmother nemese qúrmet bildiretin qaratpa boluy múmkin. «Aǵa» sózi de naqty tuystyq maǵynadan bólek jasy úlken er adamǵa qúrmet bildiredi. Sondyqtan múndai sózderdiń balamasy kontekst anyqtalǵannan keiin tańdaluy kerek.
Auyzsha tarihty audaruda myna qaǵidalar saqtaluy tiis:
– bayandaushynyń negizgi oiyn ózgertpeu;
– túpnúsqada joq emotsiyalyq sózderdi qospau;
– tarihi qasiretti sensatsiyalyq sipatta bermeu;
– túsiniksiz jerlerdi redaktorlyq eskertpemen belgileu;
– adamnyń jeke jáne otbasylyq derekterine qúrmetpen qarau.
- Folьklorlyq mátinderdiń audarmasy
Halyq ańyzdary men mifologiyalyq áńgimelerde aqparattan góri beineli bayandau basym bolady. Múndai mátinde qaitalau, túraqty bastama, kórkem teńeu jáne mifologiyalyq ataular mańyzdy qyzmet atqarady.
Qazaq folьkloryndaǵy: Erte, erte, ertede… formulasy aǵylshyn tilinde: Long, long ago…
dep berilui múmkin. «Táńir» sóziniń balamasy mátindegi dúnietanymǵa bailanysty tańdalady. Kóne túrkilik nemese mifologiyalyq kontekste ony Tengri túrinde saqtau oryndy: Tengri, the supreme heavenly deity. Al islamdyq mazmún basym mátinde God balamasy qoldanyluy múmkin. Demek, bir sózge aldyn ala bekitilgen jalǵyz balamany barlyq jaǵdaida qoldanu mátinniń tarihi qabatyn búrmalauy yqtimal.
- Mashinalyq audarmanyń shekteuleri
Jasandy intellekt pen avtomatty audarma júieleri mátinniń alǵashqy núsqasyn jyldam daiyndauǵa kómektesedi. Degenmen tarihi jáne ólketanu materialdaryn redaktsiyasyz jariyalau qauipti.
Avtomatty audarma:
– toponimdi jalpy esim retinde qabyldauy;
– adam atyn ózgertip jiberui;
– últtyq úǵymdy sózbe-sóz audaruy;
– tarihi terminniń ideologiyalyq maǵynasyn joǵaltuy;
– qazaq tilindegi úzaq sóilemniń logikalyq bailanysyn búzuy múmkin.
Sondyqtan mashinalyq audarma kómekshi qúral qyzmetin ǵana atqaruy tiis. Sońǵy mátin audarmashy, aǵylshyn tiliniń redaktory jáne tarihi taqyrypty biletin maman tarapynan tekserilui qajet.
Qandas.kz materialdaryn audaru algoritmi
Zertteu nátijesinde Qandas.kz materialdaryn aǵylshyn tiline audarudyń mynadai kezeńderi úsynylady.
Birinshi kezeń – túpnúsqany tekseru. Qazaqsha mátindegi adam esimderi, datalar, geografiyalyq ataular jáne arhivtik derekter naqtylanady.
Ekinshi kezeń – arnaiy birlikterdi belgileu. Tarihi terminder, últtyq úǵymdar, toponimder, antroponimder jáne túraqty tirkester jeke tizimge engiziledi.
Úshinshi kezeń – audarma tásilin tańdau. Árbir arnaiy birlikke transliteratsiya, eksplikatsiya, sipattamaly audarma nemese funktsionaldyq balama tásilderiniń biri belgilenedi.
Tórtinshi kezeń – bastapqy audarma jasau. Mátin sózbe-sóz emes, maǵynalyq bólikter boiynsha audarylady. Qajet jaǵdaida úzaq sóilemder aǵylshyn tiliniń sintaksisine sáikes bólinedi.
Besinshi kezeń – tarihi redaktsiya. Arhivtik ataular, sayasi terminder jáne oqiǵa sipattamalary túpnúsqamen qaita salystyrylady.
Altynshy kezeń – tildik redaktsiya. Aǵylshyn tilindegi grammatikalyq, stilistikalyq jáne punktuatsiyalyq qateler túzetiledi.
Jetinshi kezeń – birizdilikti tekseru. Adam esimderi, jer-su ataulary jáne negizgi terminder saittyń barlyq materialynda bir núsqada berilui tiis.
Segizinshi kezeń – jariyalanymǵa daiyndau. Taqyryp, qysqasha sipattama, suret atauy, kilt sózder jáne avtor turaly málimet aǵylshyn tilinde rásimdeledi.
Terminologiyalyq baza qalyptastyru
Qandas.kz saitynyń aǵylshyn tilindegi bóliminde audarma birizdiligin saqtau úshin qazaqsha-aǵylshynsha terminologiyalyq baza qajet.
Árbir terminge:
– qazaqsha atauy;
– negizgi aǵylshynsha balamasy;
– kontekstik núsqalary;
– qysqasha túsindirmesi;
– qoldanuǵa bolmaityn audarmasy;
– mátindegi qoldanys mysaly;
– bekitilgen transliteratsiyasy
engizilui tiis.
Mysaly: Ólketanushy – Negizgi balama: local historian, Qosymsha balama: local-history researcher
Qoldanylmaityn núsqa: regional scientist
Sayasi quǵyn-súrgin – Negizgi balama: political repression, Kontekstik balama: Soviet political repression, Qoldanylmaityn núsqa: political pressure
Sayasi quǵyn-súrgin qúrbandaryn aqtau – Negizgi balama: rehabilitation of victims of political repression, Qoldanylmaityn núsqa: justification of victims
Terminologiyalyq baza birneshe audarmashy júmys istegen jaǵdaida mátinderdiń ortaq standartqa sai boluyna kómektesedi.
Qorytyndy
Qandas.kz saitynda jariyalanǵan materialdar Jetisu óńiriniń tarihyn, sayasi quǵyn-súrgin kezeńindegi halyq tájiribesin, jergilikti mádeni múrany jáne újymdyq jadty qamtidy. Búl mátinderdi aǵylshyn tiline audaru barysynda sózdik balamany tabu jetkiliksiz. Audarma sheshimi tarihi kontekstke, mátin janryna jáne últtyq úǵymnyń atqaratyn qyzmetine negizdelui kerek.
Taldau nátijesinde transliteratsiya, eksplikatsiya, sipattamaly audarma jáne funktsionaldyq balamany ózara úilestirudiń tiimdi ekeni anyqtaldy. Transliteratsiya últtyq ataudyń bastapqy formasyn saqtaidy. Eksplikatsiya men sipattamaly audarma onyń maǵynasyn sheteldik oqyrmanǵa túsindiredi. Funktsionaldyq balama mátinniń aǵylshyn tilindegi tabiǵi qúrylymyn qamtamasyz etedi.
Sayasi quǵyn-súrgin materialdarynda arhivtik jáne qúqyqtyq dáldik negizgi talap boluy tiis. Keńestik qújattardaǵy «bai», «halyq jauy», «banda múshesi» siyaqty ataular tarihi biliktiń ideologiyalyq jikteuleri retinde kórsetilui qajet.
Auyzsha tarih pen halyq jady mátinderinde bayandaushynyń jeke dauysy, emotsiyalyq kózqarasy jáne últtyq dúnietanymy saqtaluy kerek. Folьklorlyq mátinderde dástúrli bayandau úlgisi, mifologiyalyq ataular men beineli tirkester eskerilui tiis.
Qandas.kz saitynyń aǵylshyn tilindegi bólimin damytu úshin biryńǵai terminologiyalyq baza, adam esimderi men jer-su ataularynyń transliteratsiyalyq kórsetkishi jáne audarmaǵa arnalǵan redaktsiyalyq núsqaulyq ázirleu úsynylady. Búl sharalar Jetisu óńiriniń tarihi-mádeni múrasyn halyqaralyq oqyrmanǵa júieli ári túsinikti túrde úsynuǵa múmkindik beredi.
Paidalanylǵan ádebietter
- Aixelá J. F. Culture-Specific Items in Translation // Translation, Power, Subversion / Ed. by R. Álvarez, M. C. Vidal. – Clevedon: Multilingual Matters, 1996. – P. 52–78.
- Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. – 3rd ed. – London: Routledge, 2018.
- Halbwachs M. On Collective Memory. – Chicago: University of Chicago Press, 1992.
- Newmark P. A Textbook of Translation. – New York: Prentice Hall, 1988.
- Nida E. A. Toward a Science of Translating. – Leiden: E. J. Brill, 1964.
- Portelli A. The Death of Luigi Trastulli and Other Stories: Form and Meaning in Oral History. – Albany: State University of New York Press, 1991.
- Venuti L. The Translator’s Invisibility: A History of Translation. – 2nd ed. – London: Routledge, 2008.
- kz. «Últ jadyn jańǵyrtudyń jańa kezeńi».
- kz. «1932 jylǵy Qytaiǵa aua kóshkenderdiń tizimi: arhiv qújaty neni ańǵartady?».
- kz. «Aqsu audanynan bailar qatarynda jatqyzylyp tergelgen, sailau qúqyǵynan aiyrylǵandar».
- kz. «Jer-kóktiń aiyryluy jóninde».
- kz. «Aspannyń biikteui».
- kz. «Kún men Jer».
- kz. Jetisu óńiriniń tarihy, ólketanu, halyq jady jáne sayasi quǵyn-súrgin taqyrybyndaǵy materialda.

Andas Ajar
Súleiman Demirel universitetiniń Pedagogika jáne gumanitarlyq ǵylymdar fakulьteti«Audarma isi» bilim beru baǵdarlamasynyń 4-kurs studenti












[…] Qandas.kz saityndaǵy ölketanu maqalalaryn aǵylşyn tılıne audaru negızderı […]
[…] Qazaq توتە جازۋ Русский […]
[…] Qandas.kz saityndaǵy ölketanu maqalalaryn aǵylşyn tılıne audaru negızderı […]