Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Andas Omaraqyn izimen

ÁKE AMANATY

admin
2025/06/30
Andas Omaraqyn izimen
0
ÁKE AMANATY

Ákem jaily jazudy bastaǵanda birden jorǵalatyp ala jónelemin dep oilaǵan edim. Biraq kompьyuterdiń aldyna otyrǵanda kóńildegi kórikti oilar san-saqqa shashyrap, ne jazarymdy bilmei daǵdaryp qaldym. Óitkeni, kókeige toly saǵynysh kórikti oilardy tizbelei jóneluge kedergi keltirdi. Áu basta ne jazarymdy bilmei daǵdaryp qalǵanym shyndyq. Osy tústa ákemniń ómirbayanyn tizbelep, maqala jazsam qalai bolar eken dep te oilandym. Onyń da qiyuy qabyspady. Aqyry kópten beri «Ákem ekeumiz» degen atpen jazyp júrgen kólemdi eńbegimniń kórneki tústarynan úzindi alyp, saǵynyshymdy bassam degen oiǵa toqtadym.

 

Áulie emshi Jansarbai Últaraqúly. Omaraqyn záńgi Jansarbaiúly

Qazaq úǵymynda úidiń úlkeni ata balasy sanalady. Ápkem ekeumiz bala kúnimizde atamyzdyń balasy bolyp óstik. Sondyqtan úlkenderdiń úiretuimen áke-sheshemizdiń atyn atap kettik. Atamdy auyldastar «Omaraqyn záńgi» dep ataityn. Onyń qandai mártebeli atau ekenin erjetkende bildik. Atam el osylai ataǵan saiyn boiyn aulaqqa salyp, sypaiy kúlip, janyna juytpauǵa tyrysatyn. Bala kóńil onyń baiybyna barmasaq ta, atamnyń ár nárseden saqtanyp, ár júmysty  baiyptap, sabyrmen salmaqtap isteitinin ishtei sezinetinbiz. Al ákem bolsa úige kóp kelmeitin. Auyldastar keshki asqa otyrǵan kezde Úrymhan apam ápkem ekeumizdi jetelep, auyldyń mańyndaǵy tóbeshikke shyǵatyn da: «Ákeleriń anau jaqta túrady», – dep qolyn ebedeisiz sermep, áldebir alysty núsqaityn. Odan keiin kóz jasyn bizge kórsetpei syǵyp alyp jatatyn. Balǵyn kóńilimiz ákemizdiń jaqyn arada qasymyzda bolmaitynyn ǵana sezetin.

Omaraqyn Jansarbaiúly  Andas pen Áueshan jáne bala-shaǵalary

Atam Omaraqyn Jansarbaiúly ómir boiy bes uaqyt namazyn qaza qylmaǵan taqua adam edi. Namaz uaqytynda ápkem Ardaq Andas ekeumiz esik kúzetinde túratynbyz. Áldebireu bizdiń úige kele jatsa atama dereu habar jetkizemiz. Qúlshylyǵyn ótep bolǵannan keiin tórde iluli túrǵan  kónetoz qaptadaǵy júqaltań kitapshany alyp, ár betin eppen paraqtap, úzaq súrelerdi kúbirlep oqityn. Apam álgi kitapshany «Áptiek» dep ataityn. «Áptiektiń» ne ekenin atamnan súrauǵa batpai, ápkem ekeumiz apamnyń mazasyn alatynbyz. Biraq apam: «Ol atańnyń kitaby», – deitin de qoyatyn. SHeshemizden súrai qalsaq, bizge shapalaqpen ǵana jauap beretin. Dese de, biz úlkenderdiń kúdikshil áreketterinen úidegi qúpiyany syrtqa shyǵarmau kerektigin myqty meńgerdik.

 

 

 

 

 

 

 

Osyndai múqiyattylyqtyń mánin keiin es bilgende, Qytai elindegi kúrdeli sayasi jaǵdai jylymyq tartqanda baryp túsindik. Sóitsek, búl kez atamyzdyń «Júrtty azǵyryp, qyzyl ókimetke qarsy shyqqan, kónelikti jaqtap, jańalyqty shettetken, últshyl, keri tóńkerisshi, halyq jauy» degen mártebeli ataqtarǵa ie bolyp, baqylauda júrgen kezi eken. Jasy úlǵaiǵan adam bolǵandyqtan jáne densaulyǵynyń nasharlyǵy sebepti úiqamaqta otyruǵa búiyrypty. Al ákemiz jastaiynan qolyna qalam alyp, óleń men óner quyp erjetkendikten, «Sary óleń jazyp, sary án oryndaushy, Uhan, Dyńtonyń (Qyzyl ókimetti moiyndamaǵan qytailyq jazushylar) Keńsudyń basyna qaǵyp ketken qazyǵy» degen aiyp taǵyp,  eńbekpen ózgertuge jiberilipti.

Bir kúni bizdiń úide tań atpastan abyr-sabyr bastaldy da ketti. Kópten beri esigimizdi ashpaǵan tuystarymyz, Assalaumaǵaleikum dep alaqanymyzdy ala júgirsek, teris ainalyp ketetin aǵailar atamnyń ainalasynan tabyldy. Esiktiń aldyndaǵy qara aǵashta bailauly túrǵan  aqsarbas qoi shiyrshyq atady. Sol kúni ákemiz úige oraldy. Júrttyń auzynan «Tórttik tóbe talqandalyp, zaman tynshydy» degen sózderdi jii estitin boldyq. Onyń ne ekenin qaidan bileiin, áiteuir ákemizdiń ortamyzǵa kelgenine bala kóńilmen barynsha máz boldym. Sol kúni auyldyq ókimette isteitin jas jigit atamnyń «Qaraker» atyn ákelip berdi. Qúlaǵyn qaishylap, mańyna jaqyndaǵandarǵa osqyryna qarap, tyqyrshyp túrǵan januar atamdy kórgende basyn mamaaǵashqa tirep, tynshi qaldy. Araǵa alty jyl salyp baryp qaita tabysqan atam men Qaraker birazǵa deiin kóńilimen syr bólisip, saǵynyshyn tarqatqandai boldy. Sosyn «Qarakerdiń» tizginin ákeme ústatty. Osydan keiin ákemdi qonaqqa shaqyratyndar kóbeidi. Qaida barsa da meni ertip alady. Atam densaulyǵy syr berip júrgenine qaramai tań atpastan túryp, Qarakerge jem-suyn berip, erttep qoyatyndy ádetke ainaldyrdy. Kúnshilik jolǵa shyqqanda maida júrisinen bir tanbaityn Qaraker keiin auyl arasyndaǵy kókpar tartysta mertikti. Atam ony soidyrdy da etin auyldastarǵa tolyǵymen bólip berdi. Tek qos jauyrynnyń astynan ónip shyqqan qústyń qanaty siyaqty  súiemdei ǵana eki súiekti ózine alyp qaldy. Qaraker attyń qanatyn qaitys bolǵansha basyna jastap jatty. Ósieti boiynsha jyldyq názirin bergende kiizge orap, ziratynyń basyna kómip qoidyq. «At – er qanaty» degen úǵymdy bala kúnimnen osylai bilip óstim.

Ákemmen birge ótkizgen qyzyq kúnder kópke barǵan joq. Bir kúni poshtashy qart alystaǵy Úrimji qalasynan kelgen hatty úige jetkizdi. «Sol jerdegi aqyndar ákeńdi shaqyryp, hat jiberipti», – dep túsindirdi sheshemiz. Ol kezde biz qalam ústaǵannyń bárin aqyn dep esepteitinbiz. Al Úrimshi degen qalanyń atyn estisek te, onyń qai jaqta ornalasqanyn bilmeushi edik. Biraq qazaqta «qara shańyraq» degen úǵym bar. Ákem qara shańyraqtyń iesi bolǵandyqtan otbasymyzdyń Úrimjige kóshuine tuystar qosylmady. Aqyry úlkenderdiń sheshimimen qara shańyraq auylda qalatyn boldy da, ákem Úrimjige salt baryp, qyzmet isteuge attandy.

Ol kezde Qytaida túrmys tómen, auyldyń jaǵdaiy da qiyn edi. Auyldaǵy jalǵyz dúkenge aiyna bir ret qana tauar keletin. Onyń ózin qolynda bileti barlar alatyn. Ákemiz úlken qalada júmys isteitindikten biz eldiń balasy kimegendi kiip, jemegendi jep óstik. Ákemiz kelgen saiyn auyldaǵylardyń túsine de kirmeitin neshe túrli zatty ákelip beretin. Qysqasy, biz ósken auylda birinshi ret aǵashtan ádemilep jasap, álem-jálem kiindirgen quyrshaq balamen oinap, ishine neshe túrli dámdeuish sebilgen konfet, pechenьe jedik, velosipedti alǵash biz teptik, qolyńa kóterip kete beretin shaǵyn radio apparat bizdiń úide boldy.  El auzynda bir kezdegi jaudyń balasy bolǵan bizder jahandy jalpaǵynan basqan baidyń balasy atanyp shyǵa keldik. Keshke qarai auyldyń mańyndaǵy tóbege qalyń bala jinalyp, radio tyńdaimyz. Ol kezde ákemizdiń esimi radiodan túspeidi. Óleńi oqylyp, aitystary berilip jatady. Bala bolsaq ta maqtanudy bilemiz. Sondai kezde tóbem aspanǵa bir-aq qarys jetpei túrady.

Ile qazaq avtonomiyaly oblysynyń birinshi ret úiymdastyrǵan aqyndar aitysy 1974 jyly Altai aimaǵynyń Bolbadai jailauynda ótti. Ákemniń sol aitysta barlyq aqyndy jeńip, birinshi júldeni qanjyǵasyna bailaǵanyn radiodan estidik. Aitys ótkennen keiin oblystyń barlyq aqyny bas qosyp, bizdiń auylǵa qonaqqa keldi. Ol kezde biz jeńil kólikti kóńke dep ataitynbyz. Anau alystan qatar-qatar tizilip, auylǵa bettep kele jatqan bir top kóńkeni kórgende auyldastar abyrjyp qaldy. Aiyna bir-eki ret dúkenge tauar ákeletin júk kóligi bolmasa, tau saǵalaǵan júpyny auylǵa múndai kólik tizbegi birinshi ret kelip otyr. Ákem bastaǵan qonaqtardyń qarasy kóringende atam meni Qarakerdiń aldyna mingizip, qonaqtardy qarsy aluǵa bardy. Ol kezde densaulyǵy syr berip júrse de bildirmeuge tyrysatyn. Qalyń aqyn atammen sypaiy amandasyp, meni birinen soń biri kóterip alyp, betimnen súiip, ábden álpeshtedi. Tanymal jazushy Súltan Májit yrymdap auzyma túkirse, aitysker aqyn Buyrylhan apam shalǵaiyna orap, batasyn berdi.  Qalyń aqyn bizdiń auylda bir apta qonaq boldy. Kún saiyn jyr-duman. Bir jaǵynda aqyndar aityssa, bir jaqta baluandar kúsh synasyp, at báigesi úiymdastyryldy. Qúlja men Úrimshi qalasynan arnaiy shaqyrylǵan aspazdar túrli taǵam ázirlep, auyldastardy qyzyqtyrdy. Sol kúnniń esteligi men jegen astyń dámi áli kúnge esimnen ketpeidi. Búl jany júdep júrse de berekesin qashyrmaǵan qazaqy qasiettiń belgisi edi.

Sol joly atamnyń syrqaty auyrlai tústi. Aqyndar Úrimshige qaitqanda  ákem atamdy qimai auylda qalyp qoidy. Eger ákem sol joly Úrimjige kete bergende ómiri basqasha óriler edi. Atama degen adal perzenttik boryshy ataq pen dańqty syryp tastady. Alaida ákem ómir boiy búl sheshimine ókingen emes. Qaita óle-ólgenshe atama degen qúrmetti qasterlep ótti. Ómirde ákesine degen shynaiy súiispenshilikti qasterlep ótken adam ekeu bolsa, biri, bireu bolsa ol meniń ákem edi. Keide men ózime: «Adamgershilik pen ataq qatar kelse qaisysyn tańdaimyn?» dep súraq qoiyp kóremin. Alaida naqty sheshimin aita almaimyn. «Áke kórgen oq jonar» degen ǵoi. Ákemniń jolyn quatyn shyǵarmyn.

 

 

 

 

 

 

 

 

Omaraqyn Jansarbaiúlynyń záńgi bolyp qyzmet atqaryp túrǵan túsy.

Júpyny auyldyń jútań tirshiligi ákemniń eńsesin ábden túsirdi. Arada auyldaǵy orta mektepke múǵalim bolyp júmysqa shyqty. Biraq kókirek saraiy tayaz, áperbaqan, menmenshil jandardyń qaqpaiyna kóp úshyrady. Ákemniń bir minezi eshkimniń aldynda jaltaqtap, kishireimeitin. Kóńiline jaqpasa betiń-júziń demei aityp tastaityn. Osy minezimen de talai oljadan qaǵyldy. Taǵy bir jaǵynan qyzyl ókimetke de senbei ótti. Talai ret kommunistik partiya qataryna ótu turaly úsynys jasalsa da ómir boiy partiyaǵa ótpei ketti. Ol da adymyn ashtyrmai, artqa tartty. Keide: «Eger men osyndai tańdauǵa betpe-bet kelsem ne ister edim?» – dep súraq qoyamyn. Naqty jauap taǵy da  aita almaimyn.

«Taza minsiz asyl tas su túbinde jatady. Su túbinde jatqan tas jel tolqytsa shyǵady» degendei, ómirden biraz jyl qaǵaju kórgen ákem qaita ornynan tik túrdy. Oǵan 1988 jyly Qytaida halyq múralaryn jinau, retteu, halyq qajetine jaratu maqsatynda qolǵa alynǵan úlken bastama sebep boldy. Búl mindetti bizdiń óńirde ákemnen basqa eshkim oryndai almaityny belgili edi. Sonymen 1988 – 1993 jyldar aralyǵynda ólkeni sharlap, qazynaly qariyalarmen súhbat qúryp, tabanynan tozyp júrip, «Kúnes audanynyń qissa-dastandary», «Kúnes audanynyń ańyz-ertegileri», «Kúnes audanynyń óleń-jyrlary», «Kúnes audanynyń maqal-mátelderi» atty tórt kitapty jazyp, baspadan shyǵaryp, el alǵysyna bólendi. Osydan keiin, yaǵni, 1994 jyly «Kúnes audanynyń tarihi materialdary» degen jeliles kitapty jazu mindeti júkteldi. Búl kitaptarda qazaq tarihynda eń alǵash irge qalaǵan Úisin patshalyǵynan tartyp, búgingi Ile óńirindegi eleuli oqiǵalar jaily tarihty túgendegen 10 kitap jazyp, baspadan shyǵardy. Onyń tórteui qytai tiline, bir kitap aǵylshyn tiline audaryldy. «Jyldar izi», «Sarykezeń sazy» atty jyr jinaǵy, «Doda» atty aitystarynyń jinaǵy, «Tarih talǵaryndaǵy tarlandar» atty tarihi zertteuler kitaby júrttyń yqylasyna bólengen edi. Osy eńbekteri arqyly Qytaidyń Memlekettik syilyǵyn enshiledi. Aita keterligi, ákemniń ómirinde eń alǵashqy, eń sońǵy, eń baǵaly syilyq osy bireu ǵana. Biraq ákem milliardtar elindegi ekiniń birine áreń búiyratyn marapatqa ie bolǵanyn aityp, maqtanyp, shattanǵanyn kórgen joqpyn. Basqalar siyaqty baspasózge jazyp, jarnamalaǵan da joq.

Ákem bala tárbiesine erekshe qatań qaraityn. Biz úsh bólmeli jer úide túrdyq. Bireui as úi, endi biri jatyn bólme, endi biri kún saiyn úzilmeitin ákemniń dostary men anamnyń qonaqtary túneitin bólme. As úige eki jer ústel qoiylǵan. Birinde tamaq ishemiz, al birinde sabaqqa daiyndalamyz. Ákem úide bolǵanda bizben birge jatyp, birge túratyn. Biz sabaqqa daiyndalsaq, ol kisi shyǵarmashylyqpen ainalysatyn. Ákemniń osy qasieti balalarynyń bárine darydy. Biraq áldebir tapsyrmany tolyq oryndamai nemese kezdeisoq kemshilik jasasaq, oǵan bola ashu shaqyryp kinálamaityn. Kúletin de qoyatyn. Sonyń ózi óńmenimizge qanjardai qadalatyn. Elimiz táuelsizdik alǵan alǵashqy jyldary atajúrtqa oraludy qansha armandaǵanmen, ákemniń rúqsatyn ala almai bes jyl kúttim. Tólqújattyń uaqyty bituge 15 kún qalǵan kez edi. Ol kezde bárimiz erjetip, birimiz úili-barandy bolsaq, endi birimiz alys qalada oquda júrgen kez. Bir kúni ákem jeteumizdi úige shaqyrdy. Sol kúni  Qúran oqylyp, tileu tilendi. Keshki astan keiin tórde otyrǵan ákem maǵan qarady da:

– Sen shynymen Qazaqstanǵa ketkiń kele me? – dep tótesinen súrady.

Men de:

– Iá, – dep jauap berdim.

– Meniń de, áulettiń de jalǵyz úly sen  emessiń, biraq atań senen úlken úmit kútetin. Atajúrtqa baram deseń betińdi qaqpaimyn. Onda da aldyńnyń jaryq sáule shashylatyny  anyq. Meniń  ókinishimdi qaitalap jatsań eshkimnen kórme, – dedi.

– Iá,–  dedim.

Osy uáde meni áli kúnge alǵa jetelep keledi. Ár qadamymdy basqan saiyn jany jomart, kóńil kókjiegi keń, peiili shalqar adamdar aldymnan shyǵyp, biikke jeteleidi.  Ákem meniń de, basqa balalarynyń da jetistigin kórip, nemere-shóbereleriniń mańdaiynan iiskep, kóńili jadyrap ómirden attandy. Árine, atalarymyzdyń súiegi jat elde qalsa da ákemiz irgemizde jatyr. Júma saiyn ziratyna baryp, ishtei ruhymen syrlasyp, jetistigimmen bólisip qaitamyn.

Mine, búgin ákemniń ómir boiy ayalap saqtaǵan, bizge aman-esen jetkizgen múaralaryn júrtqa jetkizer orai tudy. Búl da bolsa áke amanatynyń oryndalǵany dep túsingen dúrys.

Qajet ANDAS

Post Views: 14
Қышқыш қалай жасалған?
Andas Omaraqyn izimen

Qyshqysh qalai jasalǵan?

August 12, 2026
Адамның пайда болуы
Andas Omaraqyn izimen

Adamnyń paida boluy

August 10, 2026
Күн және жұлдыздар
Andas Omaraqyn izimen

Kún jáne júldyzdar

August 5, 2026
كۇن مەن جەر
Andas Omaraqyn izimen

Kún men jer

August 4, 2026
Аспанның биіктеуі
Andas Omaraqyn izimen

Aspannyń biikteui

July 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Andas Omaraqyn izimen

Jer-kóktiń aiyryluy jóninde (Kúnes audanynyń ańyz-ertegileri)

July 30, 2026
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz