SHákil ruynda myrza Músi degen Elubasy jáne Jansarbai degen emshi bolyp, qaida júrse de ekeui birge júredi eken. Olar júrgen jerde auyzdyǵa sóz, ayaqtyǵa jol bermeitin kórinedi. Jansarbai men Músiniń Japsarbaidan jas aiyrmasy bolǵanymen, dos-qúrdastarsha qaǵysyp júredi eken.
Músi eki áiel shyǵarǵan eken. Múny estigen Japsarbai:
– SHákilde Elubasy Músi bar ma,
Músiniń kisimenen isi bar ma?
Jylyna birden qatyn shyǵaratyn,
Taqymynyń astynda tisi bar ma, – degen eken.
***********************
Taǵy birde Músi Japsarbaidyń jaqyndarynyń qyzy Aqyljandy
alamyn dep, ala almai qalǵanda Japsarbai:
– Myna túrǵan Músi me,
Músi daǵy kisi me?
Kótesh qyzyn bermedi,
Órge qarap kisine, – depti.
Japsarbai Soltankeldi Estemes qajynyń úiine kelse, jarma shylap jep otyr eken. Et aspai, shaimen jolǵa salypty.
Attanǵaly jatqanda Estemes:
– Basqa búiymtai, sharuań bar ma? – deidi.
Sonda Japsarbai:
– Sálem berem dep kelgem Estemeske,
Jarma tauyp alypty et jemeske.
Elde joq auzy qisyq qatyn alyp,
Toiynyp qalǵan eken ket demeske, – depti.
Japsarbai Estemestiń balasy Noǵaibektiń diirmenine kelse, diirmenshi orys eken. Sodan soń Estemes aqalaqshynyń úiine kelse, Túndibai imam otyrady.
Aman-sálemnen keiin:
– Diirmenge kelip em, orysyń joq,
Sálem bere kelip em, bolysyń joq.
Óliden de alasyń, tiriden de,
Elge berer, moldeke, boryshyń kóp, – degende, Túndibai imam sasqalaqtap ún qata almapty.
Dáuish ishinde Qońqai, SHibút degen adamdar bir tuys eken.
SHibút ólgende Japsarbaiǵa habar barmai qalyp, eki kúnnen keiin ozandatyp:
– Oibai, bauyrym SHibekem,
Maldy ósirgen SHitekem.
Kezinde habar bermegen,
Qashqyn men Qońqai – it eken, – dep Qońqaidyń moinynan qúshaqtap alyp, sút pisirim jylapty.
Balasy ań aulap júrgende, mal izdep ketken ákesi Ánsheni ań eken dep atyp jiberipti.
Sonda Japsarbai:
– Áueli mergen bolyp Ánsheni attyń,
Kim biledi derbisten qanshany attyń.
Óz ákesin ózi atqan jetpegir-ai,
Endi seni mergen bop saitan atsyn.
Qaityp qana kókteisiń, kógeresiń,
Óziń shyqqan jerińdi baiqamapsyń, – dep bauyrymdap barǵan eken.
Uaqbai degen adam qaitys bolǵanda, Japsarbai bylai dep bauyrymdapty:
– Oibai, bauyrym Uaqbai,
Úshyp kettiń túmaqtai.
Ketseń óziń kete ber,
Málik-SHolaqty shulatpai.
Batatar neǵyp otyrsyń,
Áljan jeńgeńdi uatpai.
Jónelt, jaqsy art jaǵyn,
Qazanyn bosqa quratpai.
Qúrandy jaqsy oqyt sen,
Kórińde tegin túrlatpai.
Japsarbai qúrdasy SHyńǵai auyryp jatqanda kóńilin súrai baryp, qúrbylaryn óleńge qosyp, nauqas kóńilin sergitip qaitady.
Sonda Japsekeń aitqan óleń:
– SHikeń-au, dúnieden ketemisiń,
Ótip baryp Bátishke jetemisiń.
Adam bolyp sanaqqa qosylmaityn,
Jylqybaidyń alyp ket Ótemisin, – degen eken.
Maqsút pen Dárubai – eki aqalaqshy – bir kezde arazdasyp qalady. Búl ekeuin tatulastyru úshin Japsarbaidyń aitqany:
– Qyzaida ekeuiń be maqtap júrgen,
Osy ma bar aqylyń saqtap júrgen.
Ekeuiń eki jaqqa qisaisańdar,
Bir qasqyr jep qoimai ma jaqtap júrgen, – depti.
Maqsút guandai men Dárubai aqalaqshy Kúredegi bir sъezde sózge kelip qalyp, arty renishke úlasady. Sonda Japsarbai Sasanúly:
– Ilede eki júirik baptap júrgen,
Bir óneriń osy ma saqtap júrgen.
Altybaqan alauyz bola bilseń,
Bir qasqyr jep qoimai ma jaqtap júrgen, – degen óleńimen ekeuin tatulastyrǵan eken.
Japsarbai Qojaǵúl-qara degen rudyń Moldajan degen aqalaqshysynyń úiine barypty. Aqalaqshy úiinde joq eken. Báibishesi qonaqasyǵa laq ákelip soiypty.
Sonda Japsarbai:
– Laq ákepsiń, apyryq,
Eki múiizi japyryq.
Qandai áiel soidy eken,
Bauyryn ittei qatyryp.
Obal edi, soimai-aq,
Tary berseń bolmai ma,
SHekesin maiǵa batyryp.
Kóje berseń de bolady,
Qúrtyn kóme qatyryp.
Soǵan-aq riza bolar em,
Qara su berseń de sapyryp.
Qojaǵúl-qaranyń birisiń,
Jaqyn edi tuysyń.
Bir toqty soisań áitpese,
Ketpes edi ǵoi er isiń, – dep bata jasapty.
Álemde jaryq jalǵyz kún,
Kúndiz bar da, túnde joq.
Kóshpeli seńdei baq pen sor,
Birde bar da, birde joq.
Salmaq sabyr etpese,
Kezdeisoq qaiǵy kimde joq?
Dóńgelek jerdiń betinde
SHaiqalmaityn irge joq.
Bizge de mine kelipti
Erekshe elden bir kezek.
Amal neshik, qaiteiin,
Tartaiyn azap bir mezet.
Beti kúigen SHanashtai,
Bútaǵy joq aǵashtai.
Qatyn betti kóseni
Kim tanymas adaspai.
Dastarqannyń ústinde
Tabysarmyz talaspai.
Qysqa sózdik (túsiniksizirek ataulardy naqtylau)
Aqalaqshy – kelmes zamandaǵy jergilikti ákim, auyl-bolys deńgeiindegi sheneunik atauy.
Guandai – (qyt. guan-dai) shen atauy, jergilikti bilik ókili.
Jarma shylau – jarmany (bidai/tary talqanyn) shaiǵa ne suǵa bylǵap jeu.
Ozandatu – dauystap joqtau, zar qylyp aitu.
Bauyrymdau – qaitys bolǵan adamǵa joqtau aityp, kóńil aitu.
Kisineu – jylqynyń dausy; «órge qarap kisine» – mysqyl, keleke máninde.
Túmaq – túlki, eltiriden tigiletin qalyń qúlaqshaly bas kiim.
Altybaqan alauyz – «yrdu-dyrdu, kikiljiń» degen túspal tirkes.
El auzynan jinap, rettegen – Andas Omaraqynúly.
Derekkóz:Doda: (Aitystar men tarihi-etnografiyalyq jyrlary) / A. Omaraqyn ; [qúrastyrǵan: Á. Majai [j. b.] .- Taldyqorǵan : [b. j.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” aqparattyq agenttigi











