Qyzylorda qalasynda ótken Últtyq Qúryltaida Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev:
«Elimizde tanymdyq ári taǵylymdyq máni zor tarihi oryndar men qúndy jádigerler az emes.
Mysaly taza aǵashtan salynǵan Jarkent meshiti – qytai sáuletshileri men úiǵyr sheberleriniń qolynan shyqqan biregei tuyndy. Almatydaǵy «Voznesensk kafedraldy shirkeui» de – airyqsha tarihi nysan. Tatulyq pen dostyqtyń simvoly sanalatyn osy eki ǵimaratty «Birligimiz – áraluandyqta» qaǵidatynyń is júzindegi kórinisi deuge bolady.
Úly dalanyń árbir tau-tasy halqymyzdyń san ǵasyrlyq jylnamasynan syr shertedi.
Sonyń biri – qoinauy qazynaǵa toly Qaratau petroglifteri. Tórt myń jyldyq tarihy bar tańbaly tastar tól órkenietimizdiń tamyry tym tereńde jatqanyn kórsetedi.
Ǵalymdarymyz Qyzylorda jerindegi Sauysqandyq pen Túrkistan oblysyndaǵy Arpa ózennen jalpy sany 17 myń petroglif tapqan. Osyndai qúndy jádigerlerimiz ben últtyq dástúrlerimiz YUNESKO-nyń búkilálemdik múralar tiziminde boluǵa ábden laiyq dep sanaimyn.
Qúzyrly ministrlikke osy máselelerge qatysty júmysty qolǵa aludy tapsyramyn», – degen edi.
t.me/aqorda_resmi
Órkenietter toǵysyndaǵy biregei múra

Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Qyzylorda qalasynda sóilegen sózinde el aumaǵyndaǵy tarihi-mádeni múralardy halyqaralyq deńgeide tanu máselesine erekshe toqtalyp, Jarkent meshitin taza aǵashtan salynǵan, qytai sáuletshileri men úiǵyr sheberleriniń qolynan shyqqan biregei tarihi eskertkish retinde atap ótti. Memleket basshysy múndai nysandardyń YUNESKO-nyń Búkilálemdik múralar tizimine engiziluge ábden laiyq ekenin aityp, qúzyrly organdarǵa naqty tapsyrma berdi.
Búl pikir – kezdeisoq aitylǵan sóz emes. Sońǵy jyldary Jetisu óńirinde júrgizilgen ǵylymi-zertteu, ólketanulyq jáne mádeni jobalar Jarkent meshitiniń tek aimaqtyq emes, jalpyúlttyq ári jahandyq deńgeidegi qúndylyq ekenin aiqyn kórsetti. Ásirese «Jetisu» ólketanushylar ortalyǵy qoǵamdyq birlestiginiń ólketanushylary men zertteushi Qajet Andastyń «Jerúiyq meken», «Jetisudyń qasietti jerleri», «Jetisu jartas suretteri», «Jarkent – kieli meken» atty eńbekterinde Jarkent meshitiniń tarihi, sáulettik jáne ruhani mańyzyn keshendi túrde ashyp kórsetiledi.

Qajet Andastyń «Jerúiyq meken», «Jetisudyń qasietti jerleri», «Jetisu jartas suretteri», «Jarkent – kieli meken» atty zertteu eńbekterinde Jetisu óńiri tútas bir tarihi-ruhani keńistik retinde qarastyrylady. Avtor búl eńbekterinde Jarkent meshitin tek dini ǵimarat retinde emes, Úly Jibek joly boiyndaǵy mádenietter toǵysynyń, etnosaralyq tatulyqtyń jáne sáulettik oilau mádenietiniń jarqyn úlgisi retinde sipattaidy.
Jarkent meshitiniń basty ereksheligi – onyń shegesiz, taza aǵashtan túrǵyzyluy, shyǵys sáulet ónerine tán názik órnekter men jergilikti tabiǵi ortaǵa beiimdelgen qúrylymynyń úilesim tabuy. Búl nysan XIX ǵasyrdyń sońy men XX ǵasyr basyndaǵy Ortalyq Aziyadaǵy sáulet óneriniń sirek saqtalǵan úlgileriniń biri sanalady.
YUNESKO-nyń Búkilálemdik múralar tizimine engizu úshin nysannyń ámbebap qúndylyǵy, biregeiligi, túpnúsqalyq saqtaluy jáne mádeni-tarihi mańyzy dáleldenui tiis. Qajet Andastyń zertteuleri osy talaptardyń barlyǵyna derlik jauap beredi.
Atap aitqanda, «Jarkent – kieli meken» eńbeginde meshittiń arhitekturalyq erekshelikteri, qúrylys tehnikasy, sheberler mektebi, tarihi kezeńi jáne búgingi kúnge deiin saqtalu deńgeii ǵylymi túrǵyda júielengen. Sonymen qatar, nysannyń kópetnosty qoǵamdaǵy tatulyq pen ózara syilastyqtyń simvoly retindegi róli de keńinen taldanady.
Búl ǵimarat – ártúrli mádenietter men dini dástúrlerdiń beibit úndestikte ómir súre alatynyn dáleldeitin tiri múra.
«Jetisudyń qasietti jerleri» men «Jetisu jartas suretteri» atty eńbegi Jetisu óńirin tek jeke eskertkishter jiyntyǵy emes, tútas mádeni landshaft retinde qarastyru qajettigin kórsetedi. Búl tásil YUNESKO-nyń qazirgi mádeni múralardy qorǵau kontseptsiyasymen tolyq úilesedi.
Jarkent meshiti – sol kieli keńistiktiń mańyzdy tirek núkteleriniń biri. Ol jartas suretteri, kóne qonystar, tarihi joldar men ruhani ortalyqtardy bailanystyratyn mádeni jeliniń ajyramas bóligi retinde qarastyrylady. Osy túrǵydan alǵanda, meshitti jeke nysan retinde ǵana emes, Jetisudyń tútas tarihi-mádeni kesheniniń qúramynda úsynu – halyqaralyq deńgeide moiyndalu múmkindigin arttyra túsedi.

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1723884

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1723879
Sonymen qatar «Jetisu jartas suretteri» men «Jetisudyń qasietti jerleri» eńbekterinde óńir tútas kieli keńistik retinde qarastyrylyp, Jarkent meshiti osy ruhani jeliniń mańyzdy bóligi retinde baǵalanady. Búl tásil YUNESKO-nyń mádeni landshaft úǵymymen de úilesedi.
Sarapshylardyń pikirinshe, Jarkent meshitin YUNESKO tizimine engizu – tek bir ǵimarattyń mártebesin kóteru emes. Búl Jetisu óńiriniń tarihi-mádeni áleuetin álemge tanytyp, Qazaqstannyń kópetnosty, beibit jáne ruhani bai tarihyn halyqaralyq deńgeide nasihattauǵa jol ashady.
Jarkent meshitin YUNESKO tizimine engizu bastamasy – tek ǵylymi ortadaǵy másele emes. Búl – últtyq mádeni sayasattyń, óńirlik damudyń jáne tarihi sanany jańǵyrtudyń mańyzdy bóligi. Múndai mártebe Jetisu óńiriniń turistik áleuetin arttyryp qana qoimai, jastardyń tuǵan jer tarihyna degen qyzyǵushylyǵyn kúsheituge, últtyq biregeilikti nyǵaituǵa yqpal etedi.
Aldaǵy kezeńde ǵylymi qújattamany tolyqtyru, halyqaralyq sarapshylardy tartu, qoǵamnyń keń qoldauyn qamtamasyz etu – basty mindetterdiń biri bolmaq. Búl baǵyttaǵy júieli júmys Jarkent meshitiniń álemdik mádeni múralar qataryna qosyluyna naqty múmkindik beredi.
Osy tústa «Jetisu» ólketanushylar» ortalyǵy qoǵamdyq birlestigi men zertteushi, ólketanushy Qajet Andastyń eńbekterine nazar audarylsa núr ústine núr bolar edi.
«Q-andas» aqparattyq agenttigi.











