Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Halyq jady

Odaman aqyn turaly estelikter Tuǵan, ólgen jyly belgisiz (HIH-HH ǵasyr). Jarkent óńiriniń tumasy.

admin
2026/02/17
Halyq jady
0
Одаман ақын туралы естеліктер Туған, өлген жылы белгісіз (ХІХ-ХХ ғасыр). Жаркент өңірінің тумасы.

Qazaqtyń aitys óneriniń ókili retinde aty atalyp, jyry jattalyp júrgen túlǵalar jeterlik. Dese de, eńbegi elge jetpegender de kóp. Sonyń biri – Odaman aqyn.

Ejelden qazaq halqynda jer men jesir dauy bitpegen, barymta men syrymta toqtamaǵan. 1882 jyly Resei-Qytai arasyndaǵy «Ile shekarany ajyratyp, bekitu» kelisimi jasalǵannan keiin de shekarany jaǵalai qonystanǵan rular arasynda kelispeushilik jii oryn alyp túrdy. Osyǵan orai, eki eldiń ókilderi ár eki jylda bir ret sъezd ashyp, el arasyndaǵy dau-shardy sheship otyruǵa kelisedi.

Sol sъezderdiń ishindegi eń irgelisi – alban, suan, qyzai rulary arasyndaǵy 1889 jyly ótken «Kegen sъezi» edi. Sъezde dau úzaqqa sozylyp, eki jaǵy da jeńistik bermeidi. Osy tústa orystyń oyazdary men qytai tarabynyń mansaptylary daudy qazaqtyń dástúrli aqyndar aitysy arqyly sheshudi úiǵarady. Qai jaqtyń aqyny jeńse, sol jaqqa jeńisti bermek bolady. Sonymen Úly júz, Orta júz rularyna búl bekimdi jetkizip, jaushy attandyrady. Alban, suan jaǵy Odamandy aldyrady. Odaman – adamnyń sózgeri, asqan aqyn, «alysqanyn almai qoimaityn arystan» degen daqpyrty bar, tek úisin eline ǵana emes, arǵyn, naiman, merkit, qońyrat, qypshaq, tobyqty elderine aty keń taralǵan aqyn. Odamannyń ataq-dańqynan habardar qyzaidyń atqaminerleri onymen aitystyratyn aqyn tappai qinalady. Osy kezde Orazáli Janpeiisúly Odamanmen aitysuǵa ózi súranady.

Sol tústa ózin maqtap, qarsy jaǵyn dattau, shymbaiyna batar shyndyǵyn dál tauyp aitu, sol arqyly qarsylasyn súrindiru aitystyń basty sharty bolyp esepteletin. Sóz saiysynda Orazaly sol jyly Odamannyń ákesi Kezeńqara búryn jailauǵa kóshkenin estip, sony alǵa tartyp, júieden útady. Óitkeni, Qytai qazaqtarynyń arasynda «Kezeńqaranyń kóshi» degen kósh osy kúnge deiin aitylady. Kezeńqara – Odamannyń ákesi, al ataqty Múqa bolys ta osy auyldan shyqqan. Kezeńqara auyly kóshkende attaryna taqqan altyn-kúmisten ainala jalt-júlt etken saǵymǵa oranyp júredi eken. Onyń saltanatynan imengen basqa el Kezeńqara auyly jailauǵa kóshpei, kóshti qozǵamaityn bolǵan. Sol jyly Odaman ákesiniń úiinen búryn jailauǵa kóship shyǵyp alǵan eken.

Júiege jyǵylǵan Odaman jeńilgenin moiyndap, azamattar Orazálini aq kiizge kóterip, jeńisin toilaidy. Eń bastysy, búl aitys qazaq tarihynda aqyndar aitysy arqyly eldiń dauyn sheshken alǵashqy jáne eń sońǵy jaǵdai retinde ańyz bolyp qaldy.

Aqynnyń shóberesi, tanymal ánshi, sazger Baqbergen Asqarbekov bylai deidi:

– Odaman atamdy kórmesem de, jii estitinmin. Ákem Núrshabek, atam Asqarbek, ary qarai Odaman bolyp jalǵasa beredi. Úlkenderdiń aituynsha, búl kisi suyrypsalma aqyn, sheber kúishi bolǵan eken. Atam jaily bala kezimizde úlkender: «Tórde otyryp kúi shertkende bóksesimen syrǵyp, dalaǵa shyǵyp ketetinin bilmei qalatyn» dep jii aitatyn. Dúnie kúiip bara jatsa da kúi bitkenshe basqaǵa nazar audarmaidy desedi. Ábilhaq SHapahatov atamyz tirliginde Odamannyń shyǵarǵan ánin, 98 kúiin biledi eken. Qúnttamai júrip, qairan qazynadan aiyrylyp qaldyq.

Áli esimde, 1983 jyly Dánesh aǵa, Tólepbai Baiysov, Bilisbek Qonysbaev bar, 7-8 ártis Kerbúlaq audanynyń Qyzyljar auylyna kontserttik saparmen bardyq. Ol kezde keshke úi-úige bólinip, qonyp shyǵamyz. «Dánesh aǵa keldi» dese, eldiń bári eleńdep túrady ǵoi. Biz qonatyn úidiń aulasyna adam tolyp alypty. Bir kezde aq samaily áje Dánesh aǵaǵa kelip amandasyp, bárimizdiń aty-jónimizdi  shetimizden súrai bastady. Maǵan jaqyndap keldi de: «Mynau úzyn shash bala kim?» – dep súrady. «Asqarbektiń nemeresi» dep jatty bireuler. «E, onda Odamannyń shóberesi eken ǵoi», – dep arǵy atamnyń atyn atady da, janyma kelip jailanyp otyryp, áńgimesin bastady:

– 1928 jyly atań Odaman Jarkent-Arasanda 19 jasar qyzben aitysyp edi. Sol aitys el arasynda biraz jylǵa deiin tarap júrdi.

Jylqynyń toqtaǵany ańyrǵany,

Aqynnyń toqtaǵany jańylǵany.

SHyraǵym, jap-jas qana bala ekensiń,

Arasanǵa kelip ediń ne qylǵaly.

 

Kel, qashalyq, qashalyq qashar bolsań,

Arqama sap kótereiin nashar bolsań.

Altyn-Emel asqansha kótereiin,

Odan ary qarai ayaǵyńdy basar bolsań, – dep bastalatyn aitysty tolyǵymen aityp shyqty. Ol kezde sózdi taspalap alatyn qúrylǵy joq. Esimde osy joldary ǵana jattalyp qalypty…

P.S. Odaman aqyn 1916 jylǵy últ-azattyq kóterilisi túsynda arǵy betke ótip, máńgilik mekeni sol jaqtan búiyrdy. Qazir QHR Qorǵas audany Kegen auylynyń túsyndaǵy SHóljota degen dóńeske jerlengen. Búginde júrt ony «Odamannyń beiiti» dep ataidy. Halqymyzda: «At aunaǵan jerde túk qalady» degen naqyl bar. SHyndap kirissek, el ishinde áli de talai qazyna jatyr. Ony elep-ekshep, táptishtep izdesek, áli talai qazynaǵa jolyǵarymyz anyq.

 

Jariyalandy. A. Omaraqyn. «Doda» -Taldyqorǵan: Ofset baspahanasy. 2022. -304 b.-116–117 b.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 9
Ақиқат айтылмай қалды
Halyq jady

Aqiqat aitylmai qaldy

August 12, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
Halyq jady

Baiyrsha Abylaihanovtyń beimálim taǵdyry

August 10, 2026
Айбат
Halyq jady

Aibat

August 4, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
Halyq jady

Kelmeske ketsin sol zūlmat……

July 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
Halyq jady

JARKENT ÓŃIRINDEGI «ALJIR»

July 30, 2026
Екпемен елін сақтаған…
Halyq jady

Ekpemen elin saqtaǵan…

July 27, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz