Ekonomikamyz qarqyndy dami bastaǵaly elimizde bilikti mamanǵa degen súranys kún sanap artyp keledi. Óitkeni, memleket ekonomikasynyń bazalyq salalary tau-ken jáne múnai-gaz ónerkásibi, óńdeushi ónerkásip sanalatyn mashina jasau, qúrylys materialdary óndirisi, sondai-aq, qyzmet kórsetu sektoryndaǵy turizm, áleumettik qamsyzdandyru, qyzmet kórsetu baǵyttarynda kadr tapshylyǵy aiqyn sezilude. Dúniejúzilik bank ótkizgen «Qazaqstandaǵy kásibilik, júmys kúshine degen súranys» atty zertteuge súiensek, júmys berushilerdiń 63 paiyzy júmysshylardyń bilim men biliktiligi jetkiliksiz bolǵandyqtan biznestiń damuyna kedergi bolyp otyr dep sanaidy. Sondyqtan shet elden jaqsy mamandar izdeu úrdiske ainaldy. Búl ashy da bolsa, shyndyq. Árine, álemdik sapada ónim óndiremiz dep jańa tehnologiyalardy satyp alǵanymyzben ony meńgeretin mamandardyń joqtyǵy tolǵaqty máselege ainalyp otyr.
Qazir búkil álem elderi kásiptik-tehnikalyq bilimniń qajettiligin birinshi orynǵa qoya bastady. Óitkeni, búgingi dáuir tehnologiyanyń damuyn qajet etip otyrǵandyqtan, júmysshy kadrlar tapshylyǵy sezile túsude. Ásirese, qúrylys, auyl sharuashylyǵy, mashina jáne jabdyqtar tehnologiyasy, qyzmet kórsetu salasynda bilikti mamandar kemshin. Sondyqtan keiingi jyldary shet elder kásiptik bilim beru men oqytudy tegin atqaryp keledi. Germaniya, Frantsiya, Finlandiya elderindegi kásiptik-tehnikalyq oqu oryndary ózge elderde filialdaryn ashyp, kadr daiyndau júmysymen ainalysuǵa kóshkeninen habardarmyz. Óitkeni, tehnikalyq-kásiptik bilim beru – akademiyalyq bilim emes, sheberligi jetilgen isker mamandardy dayarlau. Sondyqtan oǵan júmsalatyn shyǵyn basqa bilim beru deńgeilerimen salystyrǵanda áleumettik jáne ekonomikalyq túrǵyda aqtalady.
Aitularǵa qaraǵanda, jyldan-jylǵa kásiptik litseiler men tehnikalyq kolledjderge oquǵa barsam degen jastarymyzdyń sany kóbeiip keledi. Jylyna birneshe myńdaǵan oqushy tehnikalyq, tehnologiyalyq jáne qyzmet kórsetu mamandyqtary boiynsha tehnikalyq litseiler men kolledjderdi bitirip shyǵady. Búlardyń 70 paiyzy mamandyqtary boiynsha júmysqa ornalasady. Búl – óte jaqsy kórsetkish. Dei túrǵanmen, qazaq balasy áli de tehnikanyń tilin tolyq meńgerip kete qoiǵan joq. Mysaly, bir ǵana qúrylys salasynyń ózinde qara kózderimizdiń qatary az. SHaǵyn biznespen ainalysyp júrgenderdiń kóbi ózge últ ókilderi. Sondai-aq, aulamyz aram shópten kóz ashpaidy. Kerisinshe, azyq-túlik úshin Qazaqstannyń qyruar qarjysy Qytai men Ózbekstanǵa aǵyluda. Qala kóshelerinde eki qolǵa bir júmys taba almaǵan jastardyń qarasy jyldaǵydan artyp barady. Búl turaly árkim ártúrli aityp júr. Eger osy pikirlerdiń tuyndauyna sebep bolǵan jaǵdailarǵa mán bere qaraityn bolsaq, ony mynadai birneshe jaqqa toptauǵa bolady.
Birinshiden, sanadaǵy salqyndyq. YAǵni, keńestik dáuirden qalǵan, «uchilishege tek nashar oqityndar barady» degen jaisyz túsinik. Árine, keńestik dáuirdiń kelmeske ketkenine shirek ǵasyrdan astam uaqyt ótse de osy túsiniktiń áli de bary ras. Óitkeni, búgingi kúni oquǵa túsken jastarymyzdyń ata-analary osy bir jaǵymsyz qaǵidany estip ósken azamattar. Sondyqtan olar balalaryn myrza mamandyqqa qarai súireleidi. Sonyń saldarynan qoǵamymyzda aqjaǵalylar kóbeiip aldy. Biraq, aqjaǵaly bolu úshin túraqty kásibi, jan baǵuǵa múmkindik beretin tirshiligi jáne belgili bir mamandyqtyń qyry men syryn tolyq meńgergen boluy kerek. Desek te, bizdiń jastar kólikpen nemese qolarbamen kire tartqannan aryǵa bara almai júr. Tipti, keibiriniń qaltasynda birneshe diplomy bolǵanymen, oǵan sai júmys tabylmaidy, al tabylǵan jaǵdaida aqshanyń azdyǵynan ol salaǵa barǵysy kelmeitini taǵy bar.
Endi biri – sharuaǵa qyrsyzdyq. «Qazaq mal baǵudan ózgeni bilmeidi» deitin qasań qaǵida bar. Árine, jasyrary joq, qazaqtyń kásibi – mal baǵu desek te, sonyń shekesin qyzdyryp jatqan aǵaiyndardyń qatary az. Atarlap qoi aidaǵan, tabyn-tabyn siyr, úiir-úiir jylqysy barlar kóp bolǵanymen, zamanǵa sai mal baǵudyń batyl qadamyna kóship, ónimin el asyryp paidaǵa jaratyp jatqanymyz, qane. Tipti, qazir et ónimderiniń ózin shet elderden tasyp jatqanymyz ata kásipti bir shetke shyǵara almaǵanymyzdy túsindirmei me? Qyzyǵyna qarańyz, ár jyly qajylyq kezinde Saud Arabiyasynda milliondaǵan mal qúrbandyqqa shalynady eken. Ony Avstraliyadan ákeletin kórinedi. Sondyqtan biz auyl úidi ainalsoqtai bermei, álemdik naryqqa kirudi maqsat etkenimiz jón.
Úshinshiden, adal eńbektiń qadirin qashyratyn alayaqtyq. Qazirgi qazaq jastarynyń qolyna bailau bolyp otyrǵan mine, osy. Múnda bizdiń qaltaly azamattarymyzdyń da kinási bar. Olardyń qaiyrymdylyǵy ózbek pen qyrǵyzdy jarylqap, óz bauyryn aldap ketuden asa almai júrgendigi jasyryn emes. Sonyń saldarynan temirden túiin túietin nebir azamattarymyz úiinde bos otyr. Óitkeni, olar júmysqa barǵysy kelmeidi. Istegenmen aqysyn ala almaidy. Myna qoǵamda teńgesi joq adam ne istei alsyn? Halqymyzda: «Jat jarylqamaidy» degen naqyl sóz bar. Biz jatty jarylqaudan asa almai-aq qoidyq. Basqalardyń nesi ketedi, qaimaǵyńdy qalqyp iship, qadiriń qalmaǵanda qaiqaiyp shyǵa beredi.
Iá, qazaqtyń jastary búranda búrai almaidy degendik ústirt úǵym. Qazaq azamattarynyń qolynan bári de keledi. Maqtanyp aitar bolsaq, aiǵa álemde sanauly adam shyqqan bolsa, bizdiń eki jerlesimiz bar. Alaida, qazaqtyń balasynyń adymyn ashtyrmai, kúiki tirliktiń qúlyna ainaldyryp otyrǵan da ózimiz. Bylaisha aitqanda, árbir qazaqtyń azamatynda kem degende bir óner bar. Ókinishtisi, ony kerekke jaratatyn jaǵdaidan ǵana aqsap túrmyz. Abai atamyz aitqandai, “Bai bolu úshin kásip boluy kerek?”. Iá, kásip jai ǵana aityla salǵan sóz bolǵanymen, onyń qiynshylyǵy men kóp bilimdi qajet etetindigin eskersek, tabandylyq tanyta alǵandar ǵana óz úlesin alady da, tóze almaǵandar jol ortada júmysyn toqtatuǵa májbúr bolady. Degenmen, oiǵa alǵan maqsatyn bir basyna shyǵarmai tynym tappaityn azamattar da barshylyq aramyzda. Mine, solardyń kásipten násip tabuyna jol ashatyn tiimdi jaǵdai jasaluy kerek
Qajet Andas
«Q-andas» aqparattyq agenttigi.











