Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet aqparat

Júirik qúla

admin
2026/08/31
Qajet aqparat
0
Жүйрік құла

Aitpaqshy,  «Báige!», «Kókpar!» – demekshi, Tortaidyń shekaranyń arǵy betinde qalǵan Qúla aty esine tústi. Pah, shirkin jelden de júirik edi-au, januar. Átteń!… Júrek túsy shym ete qaldy. Du ete qalǵan Qúla atqa degen saǵynyshy lezde ón boiyn ot bolyp sharpyp ótti. Saǵym arasynan qos qúlaǵyn qaishylap, auyzdyǵyn  qars-qars  shainap osqyrynǵan at dybysy estilgendei boldy. Oi, toba bala kúninen qúlaǵyna sińip qalǵan jaǵymdy dybys janyn jadyratyp, júregin eljiretti. Eh, shirkin qaida eken sol janynyń bir bólshegi bolǵan tekti januar!  Qaiyn atasy er-túrmany men júgenin ásemdep minip alyp sylańdaǵan jorǵasymen el aralap júr – au. Kórgen júrt tańdanyp, tamsanyp, qyzyǵa da qyzǵana qarap júrgen shyǵar.

Odan árige basyn qaita-qaita shúlǵyp, alystan dúbir kútkendei eleńdep túrǵan júirik Qúlanyń búldyraǵan beinesi kóz aldyna  elestedi de óne boiyn shymyrlatyp kózine jas úiirgendei boldy… Óz demine ózi túnshyqqandai  qystyǵyp qaldy. Aua jetpegen keń kudesin kere demalyp,

– «Uh!..» dep tereńnen auyr kúrsindi.

Júirik Qúlaǵa degen  ishki ózekte  jinalyp qalǵan saǵynyshtyń  auyr lebi keudeesin jaryp jibererdei bolyp tynystaǵan auamen birge syrtqa qarai lyqsydy. Ishki dúniesin sharpyǵan ystyq jalyn kók–iregin  ashytyp,  keude túsyn  órtegendei  kúige túsirdi. Sol bir qyryna búrylǵan qalpy júzi solǵyn tartyp Qúlanyń elesimen astasqan qalyń oidyń shyrmauynda qaldy.  Erkinen tys ózine baurap alǵan  beimálim oi túńǵiyǵy bir sátke bolsa da myna jaryq dúnieni úmyttyryp, ońailyqpen jibermestei  etip  myqtap qarmap alǵan syńaily.

–  Iá, alǵash qalai bolyp edi – ózine-ózi súraq qoiudan bastady.

… Alańsyz ǵana  aulada  sheshesine qolǵabys jasap júrgen  Tortai  alǵash Qúla jabaǵyny ákesi Ramazan  jetekke alyp  qaqpadan  ishke kirgende  túkke túsinbei  ańyryp túryp qalǵany esine tústi. Sonau jyldyń erte kóktemi kezinde  ákesi Dombal sibeden eki júz bau jońyshqa men bir qap astyqqa aiyrbastap osynau  kóterem  Qúla  jabaǵyny  alyp kelgendi. Qos qoldap sál qattyraq iterseń  boldy tyrań asyp qúlap qalatyndai. Móp-móldir jáudiregen beikúná ádemi kózderi ǵana júrektegi meirimińdi eriksiz oyatyp, kóńilińe jylu syilaityn siyaqty.

Ilmigen túri men  áltek-táltek júrisi, ózi  aryq, súiekteri yrsiǵan júdeu jabaǵyny kórip qatty  ayasa da bir jaǵynan balalyq  pák  kóńilimen máz bolyp  quanǵandy. Rasynda Qúla jabaǵy túńǵysh kórgende jylqy balasynyń ishindegi tym súrqysyzy  jáne eń álsizi bolyp kóringen  edi  januar.

Osynau beishara haldegi jabaǵyny kóruge  kelgen jaqyndary men kórshilerinen bir auyz jyly sóz esti almaǵan otaǵasy da  kópke deiin  únsiz qaldy. Ishki jandúniesin qúiyn soǵyp ótkendei beimazalyq  halge túsirgen jaǵymsyz kóńil-kúii  janyn jep, qatty qobaljytty. Balam bir quansynshy dep  búl jylqy balasyn  satyp aluyn alsa da mynadai jaǵdaidan  keiin ákesiniń  de kóńili  túsip, saly suǵa ketti.  Eki oily  bolyp  dúdámál  halge tústi.

Ishtei:

–  «Qalai ǵana kelise qoidym…», «Qaitsem eken, beker alǵanym-ai?..» dep ózin-ózi jazǵyrǵan ókinishtiń de úshqyny sanada  sáule  shashyp jalt etkendei boldy. Sol sáule kúnnen-kúnge sanaǵa salmaq salyp  qana qoimai, ókinishtiń otyn mazdatyp janǵa maza bermeuge  kóshti.

Kórshi-qolam men jaqyndarynyń:

–  «Kóterem jabaǵyǵa sonsha shyǵyndanyp, bala boldyń ba, Reke..?»,

–  Búl kóterem kókbaqa erteń-aq ólip qalady ǵoi… –  degender aldynda jauap qaitara almai kádimgidei kúmiljip qalyp júrdi. Rasynda bergen jem-shóbim zaya ketip ońshala almai «Aram ólip qalsa qaitem-au…» degen jaman oi da  kókeiine kóleńkelep  úyalap alǵandai.

–  Joq! – deiin dese jabaǵynyń túri anau ilmiip áreń túrǵan.

Sóitip kún artynan kúnder de toqtausyz synaptai syrǵyp ótip jatty. Endi birde ishtegi ókinishi janyna maza bermei jegidei jep júrgende tańerteń jabaǵyǵa jem salyp jatyp esine birdeńe túskende ózimen-ózi máz bolyp quandy. Qúlanyń  yrsiǵan qabyrǵalaryn sanap kórip edi eki jaǵy teńdei eken jáne de qabyrǵa men jotasynyń arasy kádimgidei alshaq.

«Júirik bolar jylqynyń eki jaq qabyrǵalary teń, jotasy qabyrǵasynan alys   bolady» degen  búrynǵylardan qalǵan naqyl sózdiń esine túsui janyna sál de bolsa  jylylyq úyalatty. Ishi jylyp jaqsylyqtyń nyshany  ispetti bolǵan  bir úmittiń úshqyny sanasynda jarq etkendei boldy. Kóńili kádimgidei kóterilip  qaldy. Bolashaqtaǵy Qúlanyń júirik  at bolatynyna degen senimi kún ótken saiyn kúsheiip ishki túisikke ál-quat berdi.  Kóshken júrttai  bolyp qúlazyp júrgen kóńilge kádimgidei medeu bolyp,  bar jandúniesin jaǵymdy áserge bóledi.

Endigi  kezekte  Rekeń Qúla jabaǵy turasyndaǵy  sózderge jauap qatarda bir jaǵy qaljyńǵa súiese, ekinshiden uaqyt óte  kele  ishtegi belgisiz túisiktiń maqtanyshy buyrqanyp eriksiz syrtqa teuip nyq senimmen:

–  «Ái, senderdi ma! Áli kóresińder, búl degen has júiriktiń ózi bolady..?!» degende dauysy ashyq jarqyn shyǵyp  maqtanyshpen tamsana   aitatyndy shyǵardy. Syrt kózge des bermei dauystap aituyn aitsa da, ishtei estiler-estilmes sybyrmen bilgen dúǵasyn qaiyryp qúdaidan «Qúlanyń amandyǵyn tilep» minájat etip qoyady.

Ákesiniń álgi kelemejdegenderge alǵashqydai emes masattana  aitqan   qarsy jauabyn alǵash estigende «Rasynda Qúla jabaǵy turaly aityp jatyr ma?…» dep Qúla  men ákesine kezek qarap tań qalǵany bar. Keiinderi ákeniń aibar sózi búǵan da áser etip Qúlaǵa degen erekshe bir yqlasyn oyatty. Áueli qiyaly úshqyr bala kóńiline túrtki bolyp armanyna  qanat bitirgenin qaitersiń.  Úshqyr qiyalynyń qiyandaǵy kóz jetpes zeńgir kóginde Qúla jabaǵysy altynnan júgen taqqan, kúmisten qanaty bar, auzymen qús tisteitin álemde teńesi  joq  has túlpar bolyp elesteitin.

Sóitip, sol kúnnen bastap jetekke alǵan Qúlasyn  Tortai  qasynan eki eli tastaǵan emes. Qolynyń sheberligi bar ákesi ileui qanǵan qyzyl qaiystyń  ár jerine kúmisten órnek salǵan ádemi júgen de jasap  berdi. Jaiy jaqsy bolyp, baby kelisse jylqy túligi tez ósetin januar emes pe?!… Jem-shóbi de uaqtyly bappen berilip, kútimi jaqsarǵan  Qúla kúnnen-kúnge, aidan-aiǵa  tolysyp, júni tyqyrlana  jyltyrap  kádimgidei  et ala bastady.

Qamys qúlaǵyn qaishylap, jylan basy  doǵadai iilgen moinyna jarasyp, aldyńǵy tip-tik eki ayaǵy, maimaqtau artqy ayaqtarymen, júmyrlana bitken túyaǵy  úilesip symbyldai bolyp túrǵan erekshe  túrysynyń ózi kórgen jannyń nazaryn birden eriksiz ózine audartatyndy.

Alǵash kórgen kezde jaqtyrmai, jabaǵyny mazaqqa ainaldyrǵan jaqyn-júraǵattar endi uaqyt ótken saiyn erekshelenip kele jatqan syrtqy túrqymen, sylań qaqqan jorǵa júrisimen búkil eldi ózine elite bastaǵan Qúla qúnanǵa   qyzyǵa da, qyzǵana qaraityndy  shyǵardy.

Kúndegi kúibeń tirliktiń ayasyndaǵy uaqyt shirkin zymyrap ótip jatty. «SHyn júirik bap tilemes…» degendei  qúnanǵa tolǵan shaǵynda qúry bosqa maqtaǵansha bir baiqap kóreiinshi  degen oi keldi  qojaiynǵa. Sonymen ne  kerek jeńil-jelpi jaratyp, onsha-múnsha ashy terin alǵan Rekeń eshkimge qúlaqqaǵys  qylmai-aq Qúlany «Qúnan báigege» qosyp kep jiberdi. Jaman emes, otyz shaqty qúnandardyń ishinde astyńǵy erni salbyrap, eki tanauy ysqyryp on bes shaqyrymdyq báigede ekinshi bolyp keldi. Búl tosyn jańalyq kóptiń kókeiine oi salyp birazyn oilandyryp ta qoidy. Jylqy balasyn bir kórgennen tanityn aituly atbegiler «Baǵasyna qaramaimyz qansha dese de satyp alsaq!» dep sóz salǵandary da boldy. Olarǵa Rekeń:

–  Tortaiyma arnaiy satyp ápergenmin. Eshkimge de satpaimyn!-dep kesip aitty. Sodan búl áńgime biraz uaqyt  duyldap  baryp  támám boldy.

Áke men balanyń taudai talaby men úkilegen úmitin aldamaǵan Qúla qúnan eldiń auzyna ilikti. SHabys kezindegi ayaq alysy,  qabyrǵadan alys túratyn shyntaǵy men salpyq erni,  daliǵan qos tanauy, oinaqshyǵan otty kózderi bári-bári  birshama uaqytqa deiin aimaqtaǵy úlken-kishiniń áńgimesiniń negizgi arqauy boldy. Uaqyt zymyrap qylyshyn súirep qys ta kelip jetti. Ádettegidei  qaitalanǵan  qarabaiyr kúibeń  tirlik  ayasyndaǵy kúnder de bir-birin qualaǵan asau tolqyndardai  birtindep  ótip jatty.

Ashy til men súq kózden saqtanǵan ákesi Qúlany  dónennen asyp bestige  ayaq basqanǵa deiin  barynsha  kórer kózge  eleusiz etip  kóp maldyń biri qatarynda ústady. Izdep kelip súrau salǵandarǵa:

–  Ái, qaidam… Júr ǵoi mal ishinde – dep ádeii samarqau ǵana  jauap qatady da áńgime auanyn dereu basqa jaqqa búrmalai jóneledi. Onysy súmbildei bolyp oinaqshyp túrǵan Qúlaǵa kóz nemese  til timesin –degen oimen  súq kóz ben  ashy tilden  saqtanǵan túri.

Mine, nege deseńiz onyń da ózindik sebebi bar ǵoi. Solai. Kelisti bolyp tolysyp qalǵan oraq  mańdaily Qúlanyń  dene  túrqy úzaryp, qúlan jony kújireiip, ayaqtaryn silki tastap erkin júretin kelisti júrisi men keń keudesi kóz tartarlyq bolyp  túratyndy. Jalpy  zer salyp qaraǵan mal tanityn  zerek janǵa túp tegi jelmen jarysqan  neken sayaq kezdesetin  arǵymaq  attyń túqymy ekendigin  top jylqynyń ishinde anadaidan-aq menmúndalap baiqatyp túratyn jaǵdaiǵa jetti.

Sóitip, osynau uaqyt ishinde qazaqta baiyrǵydan kele jatqan  áli kúnge deiingi qoldanystaǵy yrym-tyiymdarynyń bárin jasap-aq baqty. Sol úshin de «Tek júrseń – toq júresiń!» degen qaǵidany ústanyp  biraz uaqyt úmyttyryp baryp, bestige tolǵan shaǵynda Rekeń shyndap kiristi.

Jabuyn jauyp, el kózinen tasa aimaqta tań bozynan nemese keshki eleń-alańda júgirtip ashy terin aldy.  Jabyq qorada ústap, kúnine bir uaqyt  búlaqtyń taza suymen suaryp, taza súlymen jaratty. Aradaǵy merzimdi uaqyt ótkende súliktei bolyp jaraǵan Qúla, bir qyrym artyq eti joq, juan tizesi men  bota  tirsegi bir-birine  úilesip, túgi   jyltyraǵan súlu músin denesi kóz suyrardai ásem  bolyp shyǵa keldi.

Saryla kútken sátte jetti. Baryn kiip tobylǵy qamshysyn sipai qamshylaǵan Tortai sársenbiniń sátinde ákesiniń sońynan ergen boida ekeulep  toi bolatyn jaq  tústikke aparatyn eski súrleu jolǵa tústi. Keide jele jortyp endi birde maida jorǵamen taipalaǵan Qúlanyń júrisine jany súisinip, ainalaǵa shekeden qarap  «Meni kórdińder ma?..» degen syńaida quanyshtyń  buyna júregi jarylardai bolyp  masattanyp  keledi.

Ákeli-balaly ekeuiniń bara jatqan toiy Naiman Matailary arasynda otyrǵan Suannyń  úrpaǵy Túrdaqynnyń úly men qyzyn úi-jáiimen ózderi otyrǵan Qaratastynyń  irgesindegi  «Toqtarbai málige» kóshirip ákelgenine orai aǵaiyndy Núrbek pen Núrahmettiń  búkil aimaqty shaqyryp jasap jatqan toiy  edi. Sebebi, Túkeń kózi tirisinde eki balasyn osy aǵaiyndaryna amanattap ketken bolatyn. «Amanatqa – qiyanat» bolmaityndyǵy ár qazaqqa beseneden belgili jaiyt.

Iá, toi qonaqtary arasynda osy óńirge esimderi belgili – Útybala bai, Tashyn kadr (elder Qazaqbai atap ketken ákim) sibeler, jalpy sibeler kóp túratyn auyl «Jańa SHári» atalady. Odan árige tórt-bes shaqyrymda Matailardyń auyly. Pulemeshkin, Sashka degen orystar, Albannyń jaqsylary, Qyzaidyń, Naiman Mataidyń myqtylary men bailary bári-bári bar. Mine,  osylardyń bári osynau jaqsylyqtyń qúrmetti qonaqtary boluda.

Saudager, bir jaǵy myrza Suan Aqsha Tanabaidyń Núraqyny, Qoshqar Bútarbai aqalaqshy, Alban Otarbai, ataqty kókparshy Molaq Áshim  taǵy basqa da men-men degen el jaqsylarynyń bári-bári  osy quanyshty jaqsylyqta bas qosty. Atalǵan jaqsylyqqa niettes bolyp kelgen barsha jannyń júzderi jadyrańqy, kózderinen bir-birine degen jylylyq pen meiirimniń, bauyrmaldyqtyń  shapaǵaty  tolassyz shashyrap túrǵandai…

Kúzgi egin-tegin jiylyp, aua raiynyń da ystyǵy qaityp, suyq túse qoimaǵan sarabdal der shaǵy. Elge de, malǵa da jáili aua raiynyń tamyljyp  pisip ábden  tolysqan uaqyty.

Sondai-aq,  symbyldai  bolyp ósken jigitter men qyz-kelinshekterdiń qyzyldy-jasyldy kiinip bir-birine qiyastai qarap, syqylyqtai kúlgenderi qandai jarasymdy. Jastar  altybaqan  tebisip,  qyz ben jigit aitysyp degendei duyldasuy ózi bir tóbe. SHyn ǵashyqtar ońashada tabysyp,  syńaryn izdegen  jastardyń biri ekinshisine synai qyryndaǵan dumandy shaqtardyń da  naq qyzyqty kezi. Bozbala men boijetkender arasynda habarshy bolyp júrgen jeńgetailar da alǵan syi-siyapattaryna máz – meiram boluda.

Búl  toidan  basqa da – bireuler kelin túsirip, endi bireuleri qyz úzatyp degendei toi-tomalaqtyń kóbeiip, aǵaiyn-tuys, qúda-jegjattardyń bir-birimen qaitqan qústai qauqyldasyp qúshaq jaiyp, ańqyldaǵan aq kóńilderimen  quana qauyshqan shaǵy. Bireudiń jasaǵan  jaqsylyqtary kelesi bir  quanyshqa úlasyp jatqan el ishindegi  irili-úsaqty yrdu-dyrdu  tamashanyń  naǵyz  qyzǵan dumandy  kezeńi bolatyn.

Sol úshin de jolǵa shyqqan ákeli-balaly ekeui el kózinen tasalau kóne súrleulermen júrip otyryp besin uaqytynda dittegen jerlerine de kelip jetti. Jabudan shoqtai janǵan kózi ǵana kórinetin, oinaqshyǵan Qúla attyń ústinde eki taqymyn qysa ústap, qazyqtai qazdiyp nyq otyrǵan úlyn kórgen áke de quanyshtan tóbesi kókke bir eli jetpei túr-au. Jol boiy ishtei «Tifái!», «Tifái!», «Tifái!» dep úsh túkirip, ata-babasynyń áruaǵyna qaita-qaita minájat etip, Jaratqannan barynsha medet tilep, biletin  dúǵasyn neshe qaitara qaitalaumen  keledi.

Qúshaq jaiyp qarsy alǵan naǵashylary jarqyldap qúraq úshyp kútip aldy. Tortaidyń naǵashy júrty da ońai jandar emes. Sol Suandaǵy atalas Qúdaiberdi ruynyń Tásibeginen  taraityn ataqty Báiterekten – Áldibai, Mánibai, Kúreń, Dopshyn degen myqtylar. Áldibaidan – Bázil bi, Túrap, Jaqyp tuǵan. Bázil biden – Orman, SHaltabai, Tezekbai, Núrsálim (Keńes úkimeti kezinde «bandy» atanǵan), Kúnbolat degen azulylardyń úrpaqtary. Búndaǵy aitpaǵymyz Tortaidyń sheshesi Kúlshaiza  SHaltabaidyń qyzy.

Mal soiylǵan,  asta-tók dastarhan jaiylyp aldyn ala alystan  kelgen   qúda-jekjat pen  qonaq bitkenniń  bári de  qoshemet pen qúrmetke bólenude.  Sonymen tań atyp, toidyń da abyr-sabyr tirshiligi jalǵasyn tauyp jatty. Birin-biri tirshilik aǵysymen júrip kórispei ketken tamyr-tanystardyń qúshaqtary  aiqasyp, jairańdasa  amandasyp  máre-sáre bolyp jatyr.  Ásirese, kesheli beri barsha júrt asyǵa, keibiri taǵatsyzdanyp  saryla  kútken toi qyzyǵy da bastaldy.

Odan árige kúres bitip,  kókpar tipti qyzyqty, tartysty ótti. Qalyń júrt neshege bólinip ózderiniń kókparshylary serkeni alsa boldy bilekterin sybana bar dauystarymen sheke tamyrlary adyraiyp, qyzyna aiqailap dem berip jatty. Ásirese taqymy myqty  kókparshylar – Molaq Áshim, Alban Otarbai, Qúdaiberdi Jabyqbai, sibe Opyrbai, orys Vasьka eldiń aiǵai-shuly úrandatqan qoshemetine qaryq boldy.

Sondai-aq,  symbyldai  bolyp ósken jigitter men qyz-kelinshekterdiń qyzyldy-jasyldy kiinip bir-birine qiyastai qarap, syqylyqtai kúlgenderi qandai jarasymdy. Jastar  altybaqan  tebisip,  qyz ben jigit aitysyp degendei duyldasuy ózi bir tóbe. SHyn ǵashyqtar ońashada tabysyp,  syńaryn izdegen  jastardyń biri ekinshisine synai qyryndaǵan dumandy shaqtardyń da  naq qyzyqty kezi. Bozbala men boijetkender arasynda habarshy bolyp júrgen jeńgetailar da alǵan syi-siyapattaryna máz – meiram boluda.

Búl  toidan  basqa da toi-tomalaqtyń kóbeiip, aǵaiyn-tuys, qúda-jegjattardyń bir-birimen qaitqan qústai qauqyldasyp qúshaq jaiyp, quana qauyshqan shaǵy. Bireudiń jasaǵan  jaqsylyqtary kelesi bir  quanyshqa úlasyp jatqan el ishindegi  irili-úsaqty yrdu-dyrdu  tamashanyń  naǵyz  qyzǵan dumandy  kezeńi bolatyn.

Túski úzilisten keiin ortaǵa shyqqan toi belsendisi Elshibek Núraqyn báigeniń bastalǵanyn elge jariya etti. Elu shaqty alaman báigeniń attary Jańa SHáriniń tómengi jaǵynan bastap Toqtarbai málisiniń batysyndaǵy «Báige alańǵa» deiin shabatyn bolyp kelisildi. Áshim óziniń dáu qara júirik atyn, Núrahmet óziniń shabdar jirenin, Tortaidyń Qúlasy, sibe Opyrbaidyń Qyzyl Qasqasy, jaqsy at kórse janyn salatyn Naiman Mataidyń Eseibeginiń Tobylǵy torysy taǵy osy aimaqqa áigili eń myqty, júirik degen attardyń  bári búgin baq synaspaq. «Baq shaba ma, álde bap shaba ma?»-degen babalar támsilindegi ǵibratty sózde aitylǵandai  el auzyndaǵy maqtauly sáigúlikterdiń  synalar  syn saǵaty jetkendei. Iá, mynau jinalǵan  barsha júrtqa  ony búgingi  toidaǵy mine-mine bastalǵaly túrǵan  alaman  báige nátijesi kórsetpek.

Jarshy  márege deiingi araqashyqtyqtyń úzaqtyǵy shamamen 25-30 shaqyrymdy qúraityndyǵyn da eskertip ótti. Bas báige-túie bastatqan bir toǵyz, birinshi orynǵa-besti at ertúrmanymen, ekinshi orynǵa – kilem jabylǵan qúnan, úshinshi orynǵa ógiz beriletin bolyp, júldeli  oryndar  da kópshilikke jariya etildi. Báigege tigilgen qomaqty júlde qoryna riza bolǵan kópshilik qiqulap, qol shapalaqtap rizashylyqtaryn bildirip jatty.

Al, báigege at qosqandardyń ábirjuleri tipti erekshe, uaiymnan qoldy-ayaqqa  túrmai júr desek artyq aitqandyq emes-au. Al, Qúla júiriktiń tileuin tilegen Rekeń bastaǵan Qanǵoja áuleti men jaqyn-júraǵaty máre syzyǵy men halyq arasyn bólip túruǵa arnaiy  tigilgen aq jalauǵa  tayau  qatarlasa toptalypty. Bári de bir qúdaiǵa minájat etip Qúla men Tortaidyń tileuin tilep niet etude.  «A  qúdai!.. Iá, Áruaq qolda!» dep  Jaratqanǵa jan-tánimen úiyp, bar biletin dúǵalaryn  qaitalap, syiynyp  túr.

Búgingi báigeniń qyzyǵyn tamashalauǵa jinalǵan halyq ainala alaqandaǵydai kórinetin «Báige tóbeniń» basyna bir kisidei jiylǵan. Salt attylar men túie, ógiz arba mingen kempir-shal, bala-shaǵany qospaǵanda jayau-jalpylap toi tamashasyn  kóruge  kelgen júrttyń syrtqy kórinisi qúmyrsqanyń ileuine úqsaidy. Tipti  qújynaǵan halyqta esep joq.  Sonymen ne kerek kún besinge jetpei  kóz úshynda búldyrap búrqyraǵan shań  da kórindi. Taǵaty tausylǵan keibir kisiler bar dauysymen úranǵa shyqqan batyr atalarynyń  esimin  atap  aiǵaiǵa basty.

«Báige alańdaǵy» barsha júrttyń  kózi de, nazary da qyzuy qatty buyrqana saqyrlap  jalyny temir balqytardai qainaǵan qara qazannyń buyndai qoyu qara shańdy búrqyrata sońdarynan shúbaltqan shabandozdarda. Demderin ishine tartyp aqqan júldyzdai zulap kele jatqan qara noqattardan kózderin alar emes. Endi bireuleri  ishke tartqan demi men qadalǵan kózderine deiin, bári-bári qybyr etpei aldyǵa úmsynǵan keiipte  qalshiyp qatyp qalypty. Syrt kózge beine bir qazdiǵan jansyz balbal tastardy elestetkendei… Birtindep jaqyndaǵan saiyn qara noqattar da zoraiyp adamnyń, attyń súlbalary aiqyndala bastady. El ishindegi búrynnan auyzekide aitylyp kele jatqan «Aluan-aluan júirik bar, áline qarai shabady» degen sóz naq osy mezet turaly  aitylǵan bolsa kerek-ti.  Jalaulaǵan  jaldaryn jel taraǵan ár attyń  shabysy da, ayaq alysy da  san túrli. Alystaǵy búldyraǵan saǵymmen  astasyp beine bir  túyaqtary ot   shashqan  kentavrlar toby aspannan qúldilai kóship jerge túsip kele jatqandai eles beredi.  Bir-birine  eshbir úqsamaityn bauyryn kósile jazyp qaita jinaǵan júirikterdiń  úshqyrlyǵyna kóz súisinedi. Túyaqtarynan ot shashyp jelmen jarysqan qaitalanbas  keremet súlu ásem qozǵalystaǵy  sáigúlikter  beineleri ón boiyńdaǵy qanyńdy tulatyp, delebeńdi qozdyryp, janyńa tolaiym kúsh-quat bergendei  seziledi.

– «Iá, áruaq qoldasyn!..», «Jaratqan iem jar bola gór!?…» degen dauystar da  estile bastady.

Alamannyń dúbiri sát saiyn jaqyndap, taǵaty tausyluǵa shaq túrǵan nópir halyqtyń esin tipten aldy. Kimniń, kimge Jaratqannan medet tilep jatqanyn aiyryp bolmas alasapyran kúi bastaldy. Attar márege  jaqyndaǵan saiyn aiǵai-shu  kóbeiip báigege qúshtarlyǵy qozǵan qalyń halyq bir-birin tyńdaudan da qaldy. At súlbalary aiqyndalar jerge jetkende 7-8 júiriktiń ishinen  eki at suyryla alǵa shyqty, Núrahmettiń SHabdary men Tortaidyń Qúlasy. SHabdar júirikti tanyǵan Qúdaiberdiler qúlaq túndyrar dauyspen:

– «SHap!», «SHap!,  Bas qamshyny!…» degen aiǵaiǵa  basty.

– Ekinshisi kim? Myna Qúla at kimdiki?..- degen dauystar kópshilik arasynan  estilip jatty. Jan-jaǵynan súrasyp bireuleri  bastaryn ońdy-soldy shaiqasa, endi biri maqúldap jatqan qalyń  júrt…

Qúlany jyǵa tani almaǵan kópshilik bir sátke ańtarylyp tyna qaldy. Sóitkenshe bolmai etiginiń ókshesin bezei tebingen Tortai aq jeidesiniń jelpini suyldap alǵa oza bastady.  Qarysqan qoldaryn jazyp tizginde jiberui sol-aq eken kómbege  qarai atyryla  úmtylǵan Qúla adyrnadan bosaǵan súr jebedei alǵa qarai  atylyp shyǵyp júldyzdai aqty. Sińirli tik ayaqtary barynsha sozylǵanda bauyry túp-túzu  taqtaidai bolyp jazyldy.  Iesiniń emeurinin  qimyl-qozǵalysynan jańylmai  sezetin qylyshtai qylshyldaǵan Qúla sol aǵyzǵan qarqynmen SHabdardan ozǵan qalpy birinshi bolyp máre syzyǵyn kesti. Antalaǵan el-júrttyń úrandaǵan aiǵai-shuy qúlaqty túndyryp,   ainalany jańǵyrtty.

– «Iá, áruaq! Aqsarbas!…» dep  sol qaptaldan shauyp kelgen kishi ákesi Ábilda tizginge jarmasty. Eki ókpesi solqyldap, sauyrynan shúmektep aqqan terge shylanǵan Qúlany jetekke aldy. Oń jaqtan kelip janasqan Ábilǵazy ákesi qol-ayaǵy qarysardai  bolyp qatqan Tortaidy eki qoltyǵynan qapsyra ústap aqyryn ǵana eppen kótergen qalypta lyp etkizip attan túsirip aldy.

Qaumalaǵan júrttan shoqyraqtata jeldirtip shetke qarai alyp shyqqan Ábekeń eki iininen demalyp túrǵan júirikti samaldatuǵa kiristi. Áudem jerge jetkesin qaita ainalyp bayaulata júrip jetegindegi Qúlany aqyryndap suyta bastady. Sóitkenshe bolmai aqqan teri qatyp qalmasyn dep qalbalaqtap qol-ayaǵy jerge timei quanyp júrgen Rekeń de jabuyn ákelip jauyp jatty.

Qúshaǵyn jaiyp alyp qarysqan qol-ayaqtaryn jazyp ainalyp júrgen Tortaidyń kózindegi ot shashqan shattyq pen myń qúbyla núrlanǵan júzindegi quanyshty jái sózben aityp jetkizu ái, múmkin emes-au, sirá?!….

Ákesi Ramazan da qos janardan aqqan quanyshytyń kóz jasyna qaramai emirene  kelip  balasyn qúshaǵyna aldy. Qaumalap, qolpashtaǵan aǵaiyn-tuystyń  quanyshynda tipti shek joq. Qúla  at pen Tortaiǵa degen shynaiy yqylas pen izgi nietterinen tuyndaǵan aqjarma tilekterin jaudyryp, batalaryn berip jatyr. Sol kúni-aq barsha júrtty  tań-tamashaǵa qaldyrǵan Qúlanyń júiriktigi búkil aimaqqa máshhúr boldy. Jańa tanylǵan taǵy bir sáigúliktiń ataq dańqy sharyqtap búkil áulet aspandaǵan qúrmet pen quanyshty sátti basynan ótkerdi.

Bas báigeni ielengen  Tortaidyń  aidarynan jel esip, baqyttan basy ainaldy. Jabu japqan Qúlasyn jetekke alyp jorǵalatqan kúii, qalyń jaudy jalǵyz japyryp jusatqan has batyrdai bolyp zor da asqaq abroimen, úlken qoshemetpen  aidarynan jel esip úiine qaitty.

Ertesi  kúni  sáske tústiń  sátinde bir semiz jabaǵyny soiyp, asta-tók  dastarhan  jaiǵan Rekeń men Kúlshaiza alǵashqy báigeniń quanyshyn el-júrtymen bólisti. Jaqyn-juyq mańaidaǵy at ústinde júrgen, esim-soilaryn  estigen júrt eleń ete qalatyn saiypqyran  jigitter men el aǵalarynyń  báriniń  basyn qosyp  shái berdi. Jiylǵan el-júrt  dastarhandaǵy dámnen  auyz tiip, aqjarma tilekterin  aitty. Dastarhan basynda keshegi alaman báigede múqym júrttyń esin alyp tań-tamasha jasaǵan Qúlanyń jelden asqan júiriktigi men Tortaidyń atqa shapqandaǵy eptiligi men zerektigi de  nazardan tys qalǵan joq. Osynau jaqsylyqta bas qosqan barsha aǵaiyn men el aǵalary emen-jarqyn ashylyp, áńgime-dúken qúryp arqa-jarqa bolysty. Keńinen bir kósilip áńgime men ázil-qaljyńnyń da túr-túri aityldy-au. Sóz sońy aqsaqaldardyń ystyq yqylasy bata beru rásimimen ayaqtalyp, barsha halaiyq zor rizashylyqpen tarqasty.

Odan keiin de talai toidyń báigesiniń aldyn bermei  qanjyǵaǵa bailady. «Er qanaty – at!» degen  el auzynda jii qaitalanatyn naqyl sózde aitylǵandai  Qúla júirik búkil aimaqqa dańqy shyqqan tanymal jylqy bolyp áulettiń, aǵaiynnyń aibary men maqtanyshyna  ainaldy. Júirik attyń arqasynda ásheiinde kóptiń bii sanalatyn Tortaidyń da esimi kópke tanylyp málim boldy.

Áueli ótken jyldardaǵy kezekti kúzgi saban toida osy júirik Qúlaǵa qatysty taǵy bir aimaqtaǵy eldi eleń etkizgen aituly qyzyq uaqiǵa bolǵan edi. Keiingi kezderge deiin úzaq uaqyt boiy el auzynan túspei birden-birge aitylyp júrdi. Búl endi Qúla júirik turaly aitylyp júrgen ańyzǵa bergisiz áńgimelerdiń bir parasy ǵana.

Onyń mánisi sol jylǵy saban toida bolǵan «Qyz quu» oiyny kezinde búl sáigúlikti  kórshi auyldyń Aiymhan atty qyzy mindi emes pe?… Ol qyzdyń da zeregin kórmeisiń ba..?! Saǵaǵyna júdyryq siyatyndai keń, tar sauyry men  keń myqyndy  at tóresin jazbai tanyp birden esi ketken-au shamasy. Súmbidei súlu músindi, eki kózi shoqtai janǵan toi dúbirine elitip basyn silki shúlǵyp, oiqastap elirip túrǵan Qúlaǵa kózi túskeni sonshalyq:

– «Men tek myna Qúla atty minemin! Áitpese jarysqa shyqpaimyn!…» – dep birdemde qyrsyqannan álekti  salady  ǵoi. Qansha aitsa da kónbeidi. El aldyndaǵy toi shartyn búzu ábestik sanalǵandyqtan ainalasyndaǵy aǵaiynnyń amalsyz kónuine tura keledi. Demek, sóitip qyzdyń aitqany oryndaldy.

Jalpy Aiymhandy bári de  syrttai tanityn. Kórshi auyldaǵy ózimizdiń Suan Qasen aǵanyń erkeletip ósirgen, ashyq jarqyn, aqkóńil, erminezdi qyzy-túǵyn. Óziniń bal-búl janǵan júzi de súikimdi, bet  bitkenniń óńdisi bolatyn.  Ol bolsa attyń «…ekpini de, basy da qatty»-dep eskertu aitqan   úlkenderge  auzyn búrtityp:

– Kishkene kúnimizden atqa minip ósip kelemiz ǵoi, sizder-aq qaidaǵyny aitady ekensizder! – dep eshbir sózdi qúlaqqa ilmedi.

Sodan aitqanynan  qaitpai  túryp alǵan  qyzǵa:

– «…tizgindi bos jiberme» degendi qaita-qaita eskertip, amalsyz qyzdyń aitqany bolyp Qúlany mingizip ortaǵa jiberedi.

Ásheiinde kóptiń kóziniń qúrty bolyp júrgen súlu músindi januarǵa mingen qyzdyń súikimdi júzinde maqtanyshtyń sáulesi oinap  tipti ekeui de bir-birine jarasyp tolǵan aidai  tolysyp qúlpyrǵannan jainap ketti. Áp degennen-aq júirik attyń buyna elitti me, úlkenderdiń sózin erkelikke salyp  eren sanamaǵan sholjań  qyz  tizgindi erkine jiberip guildei soqqan samal jelmenen jarysa oinap, qústai úshty.  Áigili úshqyr  Qúladaǵy  Aiymhanǵa  Qyzaidyń  Sabaz esimdi men-men degen aituly jigiti astyndaǵy atyn qansha qamshylasa da jete almady. Qarymta  shabysta baiǵús jigit Aiymhannyń qamshysynyń astynda qalyp ońbai tayaq jedi-au.

Kópshiliktiń aiǵai-shuy men ústindegi qamshysyn yshqyna  siltegen qyzdyń  ekpinine elirgen Qúla márege jetkende toqtaudyń ornyna bas bermegen kúii tamashalap otyrǵan júrtqa qarai tikesinen alyp qashty. Attyń  asa qatty ekpininen seskengen  júrt  taptap  ótip bazbireudi   maiyp  qylmasyn dep artqa shegingennen ekige qaq jaryldy. Toi qyzyǵyn tamashalauǵa jiylǵan qalyń nópirdiń ortasynan  sytylyp shyqqan at tipti  bauyry jazylyp tórt ayaǵyn  barynsha sermegende  shabysyna  at túgili shań ilese almai qaldy.

– «Ústa!», «Toqtat!», «Tizgindi jiberme!..» dep jaqyndary bolsa kerek janúshyra aiqailaǵan  3- 4 jigit sońynan  ilese quyp ketedi.

Auyzdyqty qars-qars shainap, eti qyzyp, kózi shoqtai janyp  alǵan Qúla júirik sońynan shyqqan qiquǵa qúlaǵyn qadap alyp odan saiyn elire túsedi. Sol bas bermegen boida oinaqtap eńistegen jadaǵai saiǵa qarai  qúiǵyta shabady. Odan ármen qarai kilt oń qaptalǵa búrylyp alady da auyl shetindegi astyq saqtauǵa qazylǵan úralar bar jerge tike tartady ǵoi. Quǵynshylarda jan qalmady bar dauystarymen:

– «Toqta!», «Basyn tart!..» dep qansha aiǵailasa  da ábden esi shyǵyp, tizginmen alysamyn dep bilegi talǵan qyzdyń  áreketinen esh qairan bolmady. Iyǵy talyp qolynan ál ketken qyz tek qos qoldap erdiń qasynan ústaudan basqaǵa shamasy da qalmady. Sońynan shyqqan aiǵai men qiquǵa ábden  esi kete elirip, denesi qyzyp  alǵan Qúla at bas bermedi. Záre-qúty qashyp túla boiyn úrei bilegen qyz bir uys bolyp búrisken qalpy at ústinde shyńǵyra «Apalap…» aiqailaǵan qalpy kete bardy.

Sońynan shyqqan jáne ústindegi qyzdyń aiqaiyna odan saiyn qútyryna shauyp zulaǵan Qúla at orqoyandai orǵyp sol aǵyzǵan  qalpy esh kidirmesten  aldynan kezikken úsh úradan da  kezek-kezek qarǵyp ótedi.  Ári ótip baryp kilt búrylǵanda baiqaldy, tizgini salaqtaǵan qalpy ústinde adamy joq oiqastap  shetke qarai  shyǵa bergen edi. Jaqyn juyqta eshkim joǵyn sezgen januar tipti erkinsip ainalasyna osqyryna qarady. Odan qúiryqty kókke shanshyp  bir-eki tulap aldy da  saiǵa qarai qúiyndatyp, sońynan búira shańdy búrqyratyp shapqan boiy alystai-alystai kózden ǵaiyp bolady. At jaiyna ketip, esin jiǵan qalyń  júrttyń bir bóligi  qyzǵa qarai júgirdi.

Keiin bildik  úshinshi úradan sekirgende  esi shyqqan Aiymhan shalqalaqtap baryp qaita túzelemin  degenshe ózine-ózi ie  bola almai qalyp,  eki qoly aua qarmaǵan boida  etpettegen  qalpy  úranyń ishine qúlapty. Onyń qúlaǵanyn baiqap qalǵan birshama el, shuyldap:

– «Óldi-au, óldi!!!..» dep  qyz qúlaǵan jaqqa qarai túra júgiredi.

Jedeldetip jetken attysy bar, jayauy bar qaumalaǵan  barsha  júrt úra túbinde talyp jatqan Aiekeńdi ulap-shulap júrip syrtqa kóterip alyp shyǵarady. Qaita táleiine qarai  astyq saqtaityn shúńqyrdyń túbine saban tóselgen  eken.

Sodan sút pisirim uaqyttan keiin esin jiǵan qyz áke-sheshesimen, «Endi qaitemiz-ai?!…» -dep qorshap túrǵan kópshilikpen  jylap kórisedi ǵoi. Al, Tortai bastaǵan 4-5 jigit aqkóbik  bolǵan Qúla júirikti qualap  sońynan ketti. Áiteuir ne kerek qaumalap  júrip áreń ústaǵan Qúlany  tún jarymda úige ákelgen edi. Qyzdyń aman-sau ekenin estigen soń kóńilderi jailanǵan olar da as-suyn iship tún aua demaluǵa yńǵailandy.

Sóitip,  Aiym qyzdyń bir erkeliginiń arqasynda qalyń júrt máńgi este  qalarlyqtai  bolyp  bir dúrligip baryp basyldy…

Keiinderi 1955-59 jyldarda Qytaida eli aumaǵynda da kommuna bastalady. Mine dál osy kezde jekeniń menshigindegi barsha  mal men múlikti «ortaqqa» alypty. Amal joq ókimetke qarsy kele almaisyń 1958 jyly sol «ortaqqa» ilingen Qúla júirikti úkimet tárkilep alyp ketedi. Sodan «ortaqqa» tárkilengen qairan Qúla atty bes audannyń ústinen qaraityn sottyń bastyǵy bolǵan qazaq azamaty qyzmettik kólik retinde mingen eken.

Sóitip kúnderdiń kúninde túrmege túsken bir qazaq jańaǵy bastyqtyń aty bolǵan Qúla júirik pen basqa da jylqylardy suǵaryp, shóbin salyp kútip baptaushy bolyp júredi. Mal tanityn malsaq  jan bolsa kerek, ańdyp júrip bir qapysyn tauyp  basqa jylyqylarmen  birge  at suǵaruǵa  aparǵan   kúnniń  bir  sátinde  áigili Qúla júirikke minedi de qashyp ketedi.

Sońynan quǵan quǵynshylar shańyna da ilese almai adasyp qalady. Sol ketkennen mol ketip, álgi adamdy da, júirik Qúlany da odan keiin  eshkim qaityp kórmepti. Keiingi  bizge jetken  keibir auyzeki estelikterde sol minip qashqan adam toqtamaǵan kúide Qorǵasqa jetip, shekaradan  beri sovetke ótip ketken eken – degen ańyzǵa bergisiz qyzyqty áńgime aitylady. Biraq, onyń qanshalyqty ras álde ótirik ekendigin de eshkim tap basyp aita alǵan emes!?…. Iá, solai ǵúmyrynyń sońy júmbaq jaǵdaiǵa úlasqan  júirik  Qúlanyń hikayasy sonymen ázirge támám boldy  ardaqty aǵaiyn!?…

Sol bir baqyttan basy ainalǵan mynau jalǵannyń sol bir teńdessiz  kúnderi men sátteri  búginderi kóńil tórindegi bualdyr saǵymǵa ainaldy. SHirkin, solardyń bári de ózi eń bir  bazarly, merekeli, dumandy uaqyttar eken ǵoi.

– Átteń-dedi ishtei kúrsingen Tortai.

– Sol  bir baqytty kezeńder qas-qaǵym sátke bolsa da taǵy ainalyp kelse ǵoi, shirkin-ai..?! – degen  armannyń áserli elesinen  birazǵa deiin aryla  almady.

Sóitkenshe  bolmai:

– «Keldik! Osy jerden túsesizder!»-degen júrgizushiniń  shańq etken ashy dauysy eńsesin  basqa  auyr oidan demde aryltty.

Ózine-ózi kelip jan-jaǵyna qaraǵan Tortai ákesiniń:

– «Jinalyńdar, Saryózek stansasy osy eken, endi kelesi poezǵa otyrymyz…» degen búiryǵymen kólikten lyp etip sekirip  jerge tústi. Inisi Qojataidy ertip  júkterdi túsiruge  yńǵailandy.

 

Q. Ibraiymjanov,

Jarkent qalasy,

ólketanushy.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 12
Өлке тарихы ұрпаққа аманат
Qajet aqparat

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026
ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»
Qajet aqparat

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026
Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?
Qajet aqparat

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
Konferensııa

Qandas.kz saityndaǵy ölketanu maqalalaryn aǵylşyn tılıne audaru negızderı

October 8, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
Konferensııa

Jetisu men Ertis óńiriniń arheologiyalyq jáne sakraldy múrasy

September 30, 2026
Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат
Konferensııa

Últtyq park múrajaiy: tabiǵatqa tanymdyq sayahat

September 29, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz