Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Қажет ақпарат

Қызылтіл зиягүл – Жетісу Алатауының сирек гүлі

admin
2026/09/30
Қажет ақпарат
1
Қызылтіл зиягүл – Жетісу Алатауының сирек гүлі

Жоңғар-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінде жүргізілген зерттеулер сирек кездесетін қызылтіл зиягүлінің таралу орындарын нақтылады. Кейбір учаскелерде өсімдіктің небәрі 2–5 дарасы ғана анықталған. Бұл биік тауда өсетін ерекше түрді қорғаудың қаншалықты маңызды екенін көрсетеді.

Жетісу Алатауы – өсімдіктер дүниесіне бай өңір. Мұндағы тау бөктеріндегі далалар, шалғындар мен биік таулы белдеулер көптеген сирек өсімдікке мекен болған. Жер бедерінің, климат пен топырақ жағдайларының әртүрлілігі басқа жерлерде кездесе бермейтін түрлердің сақталуына мүмкіндік береді.

Солардың бірі – қызылтіл зиягүл (Tephroseris pyroglossa (Kar. & Kir.) Holub). Күрделігүлділер тұқымдасына жататын бұл өсімдік Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Ол – таралу аймағы шектеулі, аса сирек кездесетін эндемик түр.

Қызылтіл зиягүлі Жетісу Алатауының субальпі және альпі белдеулерінде өседі. Оның табиғи популяциялары шағын әрі бір-бірінен оқшау орналасқан. Сондықтан әрбір таралу орнын анықтау түрдің қазіргі жағдайын бағалау және оны қорғау үшін маңызды.

Ұлттық парк аумағында 2016–2025 жылдары жүргізілген далалық зерттеулер қызылтіл зиягүлінің қазіргі таралу орындарын нақтылауға мүмкіндік берді. Зерттеушілер Жетісу Алатауының солтүстік беткейіндегі орта және биік таулы учаскелерді қамтыды.

Зерттеу барысында өсімдік теңіз деңгейінен 2662–3330 метр биіктікте тіркелді. Ол көбіне тасты және қиыршықтасты беткейлерде, биік таулы шалғындарда, өсімдік жамылғысы сирек жерлерде кездеседі. Жеке дара немесе шағын топ болып өседі.

Анықталған таралу орындарының басым бөлігі ұлттық парктің Сарқан филиалындағы Аманбөктер және Басқан орманшылықтарына тиесілі.

Аманбөктер орманшылығында қызылтіл зиягүлі Сарқан өзенінің жоғарғы ағысындағы Ақкөл шатқалынан табылды. Мұнда 2717–3330 метр биіктікте бірнеше жергілікті популяция анықталған. Өсімдіктер негізінен оңтүстік және батыс беткейлердің тасты, қиыршықтасты учаскелерінде өседі.

Осы орманшылықтағы Қарасырық шатқалында да түрдің таралу орындары тіркелді. Бұл жерде өсімдік 2777–2842 метр биіктіктегі тау аңғарларының шығыс және батыс беткейлерінде кездеседі.

Басқан орманшылығында, Үлкен Басқан өзенінің жоғарғы ағысындағы Безымянный асуының шығыс беткейінен қызылтіл зиягүлінің жекелеген даралары анықталды. Олар 2725 метр биіктікте, сирек шөптесін өсімдіктер арасында өседі.

Түр ұлттық парктің өзге филиалдарынан да табылған. Лепсі филиалының Жалаңаш орманшылығындағы Жоғарғы Жасылкөл шатқалында ол 2662 метр биіктіктегі шығыс беткейде тіркелді.

Ал Алакөл филиалының Көкжар орманшылығында, Үлкен Жылысай шатқалындағы Ашықкезең асуы маңында тағы бір популяция анықталды. Ол 3040 метр биіктіктегі оңтүстік беткейде орналасқан.

Осы деректер қызылтіл зиягүлінің негізгі таралу орындары Сарқан филиалында шоғырланғанын көрсетеді. Лепсі және Алакөл филиалдарында өсімдік сирек кездеседі.

Зерттелген учаскелердің барлығында қызылтіл зиягүлі бір-бірінен оқшау жерлерде өсетіні анықталған. Кейбір учаскелердегі популяция саны небәрі 2–5 дараны құрайды.

Мұндай шағын популяцияларға табиғи жағдайлардың өзгеруімен қатар адам әрекеті де әсер етуі мүмкін. Сондықтан өсімдіктің таралу орындарын тұрақты бақылау, санын есепке алу және табиғи мекенін сақтау қажет.

Жоңғар-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінде жүргізіліп жатқан ғылыми зерттеулер осы міндеттерді шешуге бағытталған. Сирек өсімдіктердің қайда өсетінін және олардың қазіргі жағдайын білу табиғатты қорғау шараларын негіздеуге мүмкіндік береді.

Қызылтіл зиягүлін сақтау – Жетісу Алатауының бірегей өсімдіктер дүниесін келер ұрпаққа жеткізудің бір бөлігі.

Суреттерде: Жетісу Алатауының биік таулы белдеуіндегі қызылтіл зиягүлінің таралу орындары және өсімдіктің жалпы көрінісі. Фото авторы – Ж. Нұрғожанова.

 Венера Сагындыкова,

Жоңғар-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің ғылым бөлімінің биологы.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 33
Өлке тарихы ұрпаққа аманат
Қажет ақпарат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026
ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»
Қажет ақпарат

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026
Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?
Қажет ақпарат

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
Конференция

Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері

October 8, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
Конференция

Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы

September 30, 2026
Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат
Конференция

Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат

September 29, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
1 Комментарий
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
trackback
Q-Andas
16 days ago

[…] Қызылтіл зиягүл – Жетісу Алатауының сирек гүлі […]

0
Reply
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz