Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Andas Omaraqyn izimen

Ayapbergen Jansarbaiúlynyń ázilderi

admin
2025/10/10
Andas Omaraqyn izimen
0
Аяпберген Жансарбайұлының әзілдері

Eki birdei atynan aiyrylǵan aqyn Ayapbergen Jansarbaiúly bylai dep tolǵaǵan eken:

Óldi ǵoi jylan tiip jiren jorǵa,
Alyp em júrtymnan áreń zorǵa.
Janymdai kóretúǵyn qairan atym,
Júristen tanbaushy edi kúndik jolda.
Tútqiyl aiyryldym-au amal bar ma?
Zalym – jyrtqysh kez boldyń bizdiń sorǵa.

Keń tanau, juan baqai, kerim ediń,
Kerimbek qúnanynda berip ediń.
Júrushi em birin minip, birin túsip,
Túsynda eki atymnyń kórim edim.
Eki atym, ary oilaimyn, beri oilaimyn,
Ásirese tory atym – seni oilaimyn.
Júretin jyn soqqandai bir bala edi,
Óltirdi-au, zoryqtyryp dep oilaimyn.

Barushy em keri minip Almalyǵa (1),
Ondaida qaramaushy em jan-jaǵyma.
Qaqpan bel, qamys qúlaq, qairan kerim,
Merkiniń (2) jotasynda qalǵanyń ba?!

Basy edi óleńimniń iǵai-iǵai,
Jayau júrgen qylady jerdi shimai.
Óleńdi basqa dertpen aitqanym joq,
Barady qapalyǵym ishke syimai.

Airylyp qos kerikten jayau qaldym,
Keńsudyń (3) jaǵasyna tayau bardym.
At-tony bar jailauǵa kóship ketti,
Eki kózim tórt bolyp, oyau qaldym.

YApyrmai, mynau qandai zaman eken,
Jigitke jayaushylyq jaman eken.
Qanpiya (4) bir qúnanyn berip edi,
Ózi aqsaq, bir baspaityn shaban eken.

Kezinde keri atymmen ań qaradym,
Sanaqsyz qasqyr, túlki – alǵan ańym.
Jan baǵyp júrgen qairan attarym-ai,
Aiyrylyp qalǵanyma zar bolamyn.

1,2,3 – jer ataulary; 4 – dosy.

 

***************************

 

Bir jyly Ayapbergen jezdesi Ámirjan bar 4 adam sayatqa shyǵady. Olar Aduyngerge (1) barǵanda boran bolyp, qatty qysylady. Sonda Ayapbergen jezdesi Ámirjannyń sózi qylyp:

Bes-alty úlym bar edi,
Altauy birdei erjetti,
Júrgen jerin eńiretti.
Eń kenjesi Mizambai,
Mizambaidy kórmedim,
Úige baryp ólmedim, –

dei kelip, qasyndaǵy ala atty Qojaqqa qarap:

Núrbiǵa berdi alasyn,
Aduyngerge salasyń.
Aduyngerge salǵanda,
Qúdaiym saldy pálesin.
It pen qúsqa jem qylyp,
Qandyrdyń dúshpan tabasyn, –

dep qaiyryp tastap, qasyndaǵy Manatbektiń qoshtasuyna qiystyryp:

Qatyn deitin qatyn joq,
Bala deitin bala joq.
Aqyryp túrǵan boranda,
Yqtaitúǵyn pana joq.
Az kún júrip kórmedim,
Eń bolmasa, qúdai-au,
Úiime baryp ólmedim, –

degen eken.

 

Sol sapar ústinde bir kúni Qojaq adasyp qalǵanda ony joqtau retinde:

Alma desem – órigim,
Qojaq edi serigim.
Joqtamai seni qaiteiin,
Mezgilsiz erte, jezdeke,
Qaǵylyp qaldy-au jeligiń.
Tonyńdy túldap bókterdim,
Er qasynda bórigiń.
Iman bersin qúdaiym,
Qadyrly bolsyn ólimiń.

 

Ayapbergen seri, ańshy bolǵanymen qorqaqtau adam eken. Túnde dalaǵa túnegende:

– Qojaq, sen qoryqsań – oń jaǵyma jat, Manatbek, sen qoryqsań – sol jaǵyma jat, –

dep ózi ortalaryna jatyp alady eken.

 

Maieke su bastap júrip ish kiimin joǵaltyp alsa kerek. Sonda Aiekeń:

Áueli qystyń basy – aqyrapty,
Tizesi shalbaryńnyń qaqyrapty.
Aiyrylyp dambalyńnan jalańbút qalyp,
Bútyńa orap kepsiń japyraqty, –

dep ázildepti.

 

Álish moldamen Maieke atalas keledi eken. Álishte bir kók sholaq at bolyp, ekeui ólim-jitimge birge baryp túrady eken. Túrdyǵúl ruynan Smaǵúl degen kisi qaitys bolyp, habar kelgende SHákil ruyna aitpai Álish pen Maieke baryp, bir shapan, bir taiynsha alyp qaityp kele jatsa, qúrdasy Ayapbergen jolyǵyp:

– Qaidan kelesińder? – dep súraidy.

Sonda Maieke:

SHyǵyp ek keshe úiden – qúrban kúni,
Qútyryp kók sholaqtyń túrǵan kúni.
Bir shapan, taiynshadan qúry qalyp,
Mysyńnyń, Ayapbergen, qúryǵan kúni, –

dep ázildepti.

 

Qojaq jezdesi qymyzǵa mas bolǵanda Ayapbergenniń aitqan óleńi:

On bir túyaq aidaǵan,
Keńsudyń boiyn jailaǵan.
Qymyzǵa qashan jetem dep,
Qojaq ishin qairaǵan.
SHytyr talǵa barǵanda,
Esekeńdi aralap,
Qojaq attan jairaǵan.
Jyn qaǵyp ketken kisidei,
Tizginmen qolyn bailaǵan.
«Osy bólem óledi», – dep,
Sauytbai maza qoimaǵan.
Elge habar beruge,
Aǵlambekti sailaǵan.
«Úiyqtap ketse – sauyǵar,
Búrkep jauyp qoiyńdar», –
Dep Baijekem jatqyzyp,
Aqylmen tolǵap oilaǵan.

Ertesi Qojaq sauyqqan soń bólesi Sauytbaiǵa:

– Saukem, sary bólem-ai,
Men osyndai ólem-ai.
«Qymyzdan óldi» degenge
Begimbet, Múryn sener me-ai, –

depti.

 

Ábiken ruyndaǵy jieni Kerimbek záńgiden alǵan keri atty «Keń tanau kerim» dep minip júredi eken. Bir jyly jieni Núrsiya Ámirjanúly súrap minip, zoryqtyryp óltiripti. Sonda:

Januar keń tanauym – kerim edi,
Kerimbek súraǵanda berip edi.
On túlki, otyz suyr ákelgende,
Maieke, Sauytbailar kórip edi.
Núrsiya zoryqtyryp óltiretin –
Jazyqsyz januarym ne qyp edi?
Júretin jyn soqqandai arynyńnan,
Qyzyǵyp talai adam kórip edi, –

dep keri atty joqtapty.

TÚSINDIRME SÓZDIK (qysqa anyqtamalar)

Jiren jorǵa – jorǵalaityn júrisi bar jiren tústi júirik jylqy.
Keń tanau, juan baqai, qaqpan bel, qamys qúlaq – jylqynyń kelbet-bitimin sipattaityn halyqtyq teńeuler (jaqsy túqym belgisi retinde).
Ker/keri at – jylqynyń tús atauy (kóbine buryl/ala-shúbarlau reńk).
Qúnan – eki jastan asqan jas jylqy.
Zoryqtyru – qatty aidap, sharshatyp, tityqtatyp jiberu.
Kúndik jol – bir kún júretin qashyqtyq.
Iǵai-iǵai – yrǵaqty qaiyrma, «ánniń basy» degen reńk.
Eki kózim tórt boldy – tyqyrshyp kúttim, dóńgelektenip tosumen boldym (idioma).
Jayaushylyq – at-kóliksiz júru (auyr-kemsitpe mánde).
Dert, qapalylyq – qaiǵy-múń.

Ishke syimau – sherińdi ústai almau.
Seri – ónerpaz, sánqoi, sayatshy jigit beinesi.
Túldap bókteru – joqtau-jorada er qasynda ton/kiim ilip qoyu (marqúm atyna túldau saltymen sabaqtas).
Dambaly – ishkiim (kóne-auyzeki).
Aqyrap – qarasha aiynyń eskishe aty (kei óńirde qystyń basy dep aitylady).
Záńgi – el ishindegi lauazym-ataq/sheneunik atauy (SHyǵys Túrkistan, Qytai qazaqtary konteksinde – auyl starshinasy maǵynasynda qoldanylǵan).
Maieke / Aieke – Maidyń/Aidyń qúrmettishe aityluy («-ekeń» qoshemet júrnaǵy).
Aduynger, Almaly, Merki, Keńsu – jer-su ataulary (óńirlik toponimder).
Núrbi – kisi aty.
Aǵlambek – kisi aty (habarshy retinde atalady).
Begimbet, Múryn – ru-atalar atauy (baiyrǵy aimaqtyq ortadaǵy qauym ataulary).
Mizambai – kisi aty; shumaqta jezdesiniń «eń kenjesi» dep atalady.

 

Andas Omaraqynúly.

Derekkóz:Doda: (Aitystar men tarihi-etnografiyalyq jyrlary) / A. Omaraqyn ; [qúrastyrǵan: Á. Majai [j. b.] .- Taldyqorǵan : [b. j.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687

“Q-Andas” aqparattyq agenttigi

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 9
Қышқыш қалай жасалған?
Andas Omaraqyn izimen

Qyshqysh qalai jasalǵan?

August 12, 2026
Адамның пайда болуы
Andas Omaraqyn izimen

Adamnyń paida boluy

August 10, 2026
Күн және жұлдыздар
Andas Omaraqyn izimen

Kún jáne júldyzdar

August 5, 2026
كۇن مەن جەر
Andas Omaraqyn izimen

Kún men jer

August 4, 2026
Аспанның биіктеуі
Andas Omaraqyn izimen

Aspannyń biikteui

July 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Andas Omaraqyn izimen

Jer-kóktiń aiyryluy jóninde (Kúnes audanynyń ańyz-ertegileri)

July 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz