Susarqannyń naqty esimininiń kim ekenin eshkim aityp bere almaidy. Biraq, auyldastar onyń aitqan áńgimelerine qarap Susarqan atap ketken. Oǵan ózi de riza siyaqty. Susarqan atanǵan saiyn jany kirip, óńi núrlana túsetin. Osy kúnge deiin álde kimderdiń sózine senbei, pikirine ilanbasaq: «Susarqansha jelip kettiń ǵoi», – dep keketip alamyz. Bir qarasań auzynan bózi túsken juas adam. Qyrsyqtansa kúni boiy sóilemei qoyady. Al bir sheshilse, el bilmeitin neler súmdyq áńgimelerdiń maiyn tamyzyp túryp aityp beredi. Biraq onysynyń bári bizge ótirik siyaqty seziletin. Ár ret aitatyn ótirigin túrlendire túsetin. Ókinishke orai, ol kezde Susarqan aitqan áńgimelerdi qalpyn búzbai jazyp alatyn diktafon, smartfon joq edi. Al bizdiń aramyzda estigenin sanasyna qúiyp alatyn búrynǵynyń qúimaqúlaqtary da bolmady. Sóitip, Susarqannyń kóp ótirigi úmytylyp ketti.
Susarqannyń júrisinen de, túrysynan da, kúlkisinen de ótiriktiń iisi ańqyp túratyn. Bir qyzyǵy, ol adam jinalǵan jerge jolamaityn. Óitkeni, ol adamdardan qorqatyn. Onyń táp-tátti ómirin de, yntymaqty otbasyn da solar búldirgen. Júzinen kún kúlip túratyn zaiybynan da, súp-súikimdi bala-shaǵasynan da aiyrǵan osy adamdar. Bir áke, bir shesheden tuǵan 8 baladan jalǵyz túiir bolyp, jany aman qaldy. Bir kezderi Araltóbe auylyn jalmaǵan oba men alapat órtten aman-esen qalǵan bauyrlaryn sayasat dauyly qynadai qyryp tyndy. Birin jalǵan jalamen jazyqsyz atty, birin oraiyn tauyp aspaqqa asty, endi biriniń artynan túri adam, túrpaty aiuan tektes auyldyń itterin aitaqtap júrip elden bezdirip, qúsamen óltirdi. Solardyń ishinde jany tiri qalǵany jarymes Susarqan ǵana. Eger onyń esi dúrys bolsa, kóshedegi qańǵybas ittermen juyndyǵa talaspasa, júrttan qalǵan jyrtyq kiimderdi iinine ile salyp, kóringen jerge jata qalyp, qor ete túsetin paryqsyzdyǵy, kóshe kezip kete beretin qańǵybastyǵy bolmasa osyǵan deiin tiri júrmeste edi. Ákemniń: «Aqyldy adam aqymaq bolyp kórinedi» dep aityp otyratyn eskertpesiniń astaryna Susarqan kóz aldyma kelgen saiyn kózim jete túsedi.
Susarqan ómirde bolǵan adam. Meniń auyldastarym ol kisini esine túsire alady. Olarda bala kúninen Susarqannyń ótirigin estip ósti. Biraq, onyń aitqan ótirikterin úmytyp ketken shyǵar.
Birde ákem: «Osy Susarqannyń ótirikterin jazyp qoishy, bir kúni keregi bolap qalar», – dep tapsyrǵan soń onyń biraz ótirigin hatqa túsirip edim. Biraq rettep jazuǵa uaqytym bolmai júr edi. Onyń ústine, búl ótirikterdi osyǵan deiinde bir neshe márte jazuǵa úqtaldym. Biraq qalamym júrmedi, shamam jetpedi, oiym ornyqpady. Sóitsem, ómirden kórgen-bilgenim men kókeige túigenderim Susarqannyń deńgeiine jetpei jatqan eken ǵoi. Sodan keiin «Uaqytym joq» dep ózimdi aldausyratyp kelippin. Taǵy bir jaǵynan, sol kezde Susarqan aitqan áńgimelerdi ótirik dep qana qabyldap, máz bolatynbyz. Sóitsek, onyń ótirikteriniń astarynda jatqan aqiqattardyń bar ekenin baiqamappyz. Sol jazyp qoiǵandarymdy endi sizderge aityp bereiin.
JOLBARYS AULAU
Bir joly kórshi auyldaǵy SHayahmet ekeumiz SHolutynyń tauynan ań qarauǵa attandyq. Astymda Topai kóktiń jarap túrǵan kezi, – dep bastady áńgimesin. Topai kógi de myń bolǵyr januar edi. Qamshymen tópelep jatsa da ayaǵyn kibirtiktep ázer basatyn. Biraq Topai kóktiń shabandyǵy oǵan jeldei esip júrgendei sezinetin.
SHolutyǵa jetken soń SHayahmet maǵan:
– Sen saidy qúldap elik, taueshkini úrkitip qu, men jotada otyryp ata beremin, – dedi.
Men maqúl bolyp, saidy qúldap júre berdim. Aldymnan qalyń búta-búrgen qaptaǵan qalyń aǵashty alańqai kezdesti. Ol jerde óne-boiy shybar ala ań úiyqtap jatyr. SHildeniń shilińgir ystyǵyna maujyrap, balbyrap úiyqtap ketken eken. Úiqysyn búzbaiyn dep bir oiladym da, kóńilime taǵy bir qúlyq kire qaldy. Bildirmei baryp, ústine qarǵyp mindim. SHyrt úiqyda jatqan ań shoshyp oyandy da, jan úshyryp júgire jóneldi. Jotalap qashady, qabyrǵalai júgiredi. Meni ústinen túsirmek bolyp, baryn salyp kórdi. Álgi jotada túryp atatyn SHayahmettiń ózi qashyp júr. Oǵan da jan kerek eken, qai búryshqa tyǵylyp qalǵanyn bilmei qaldym. Degenmen, kóńilim júmsaq adammyn ǵoi. Atatyn mergenim aulaq ketip, astymdaǵy ańnyń ábden berekesi qashqanyn kórgen soń janym ashyp, jolai kezdesken bir aǵashqa sekirip shyqtym da qalyp qoidym.
Qauip seiilgen soń SHayahmet paida bola ketti:
– Alla, Suseke-au, amansyń ba? – dep qapsyra qúshaqtai aldy.
- Ne, jetti, ei, – dep ańtaryldym.
– Suseke-au, baiqamadyń ba? Manaǵy jolbarys emes pe?, – dep jaǵasyn ústaidy. Eger meni jolbarys jútyp qoisa sol kórinbegen kúiinde qarasyn batyratyn túri bar. Sodan bastap, SHayahmettiń ótirigine senbeitin boldym. Biraq, júrt sodan bylai búl saidy Susarqan jolbarys soqqan sai dep atap ketti, – dep toqtady.
Ol kezde biz Susarqannyń aitqanyna imandai senetinbiz. Óitkeni, balamyz ǵoi. Úlkender tek kóńili taza balalardy aldauǵa myqty.
Rasynda, ómirde ańqau, aqpeiil, qúlyq-súmdyqtan taza adamdardy qauipke iterip qoiyp, aman qalsa, ainalasynan tabylatyn, qaterge úshyrasa, mań qarasyn kórsetpei ketetin adamdar kóp-aq. Múmkin, Susarqan sol qisynsyz tirlikti bizge túsindiru úshin de ótirik aituǵa májbúr bolǵan shyǵar.
Qajet ANDAS,
«Q-andas» aqparattyq agentigi.
Derekkóz: https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1727342
Jalǵasy bar…











