Jalpy, elimizde úi januarlaryn ústaudyń ózindik erejesi men tártibi qalyptasqan. 2021 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy №97 «Januarlarǵa jauapkershilikpen qarau turaly» Zań qabyldanǵan. Biraq kóptegen adam osy zań turaly naqty bilmegendikten, ondaǵy erejelerdiń kerekti tústaryn ǵana igilikke asyruǵa úmtylatyndardyń sebebinen túrli qaishylyqtar tuyndap jatatyny ras. SHynynda, moralьdyq nemese zańdyq túrǵydan bolsyn úi januarlaryn ústauǵa eshkim kóldeneń túra almaidy. Biraq úi januarlaryna qyzyǵushylyǵy bar nemese úi januarlaryn erekshe únatatyn zooqorǵaushylar kóptiń pikirimen kelise otyryp, zańdyq normalardy baǵyt etip, júmys júrgizgeni dúrys.
Árine, búginde áleumettik jeli degen bar. Neshe túrli súmdyqty sodan kórip, jaǵamyzdy ústaimyz. Sol qatarda qańǵybas it pen mysyqty aulaushylardy jerden alyp, jerge salyp jatqan beinebayandardy kózimiz jii shalady. Dármensiz úi januarlarynyń qorǵaluyna qarsy emespiz. Alaida, qala men dalada qaptap júrgen qańǵybas januarlar ekologiyalyq ortany meilinshe búldirip, adam densaulyǵy men ómirine zalal keltirip jatqanyn da eskeruimiz kerek.
Ekologtardyń aituynsha, qańǵybas, iesi joq it pen mysyqtyń kesirinen adam densaulyǵyna orasan zor zalal keltiretin 40-tan astam auru taralady eken. Sol qatarda it pen mysyqtan júǵatyn ehinokokkoz, qyshyma, dermatomikoz,tuberkulezge, dermatofitiya, trihofitiya, brutsellez aurularyn atauǵa bolady. Óte qauipti sanalatyn mikrosporiya, alьveokokkoz, toksokaroz auruy anyqtalmaǵanyna veterinarlar shúkirshilik etip otyr. Osyndai qauip-qaterlerdi boldyrmau úshin QR 2021 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy №97 «Januarlarǵa jauapkershilikpen qarau turaly» Zańdaǵy normativtik qúqyqtyq aktilerdi iske asyru boiynsha bekitilgen baǵdarlamalardy oryndau ayasynda jyl saiyn oblystyq byudjetten qyruar qarajat bólinedi. Baǵdarlama boiynsha oblysqa qarasty audan, qalada arnaiy kásipkerler men mekemeler júmys atqarady.
Qarausyz qalyp, jabaiylanyp, ainaladaǵy tirshilikke zalal keltiretin qańǵybas it pen mysyqtardy «Januarlarǵa jauapkershilikpen qarau turaly» Zańnyń «Úi januarlaryn esepke alu qaǵidalaryn jáne esepke alynatyn úi januarlarynyń tizbesin bekitu turaly» taqyryby boiynsha chipteu júmysy júrgizilip keledi. CHipteuge ketetin qarajat it pen mysyq ieleriniń esebinen óteledi. Eger de óz menshigindegi it-mysyqty birdeilendiruden ótkizbegen jaǵdaida ákimshilik jauapkershilikke tartylatynyn habarlandy. Sonymen qosa, Qarjy ministriniń 2022 jylǵy 24 mamyrdaǵy №527 búiryǵynyń 458 byudjettik baǵdarlamasyna sáikes januarlar úshin panajai (pitomnik) jáne januarlardy uaqytsha ústau punktterin salu bekitilgen. Búgingi tańda búl júmys oblys ortalyǵy Taldyqorǵan qalasynda jáne audan, qalalarda qolǵa alynuda.
«Almaqtyń da salmaǵy bar» degendei, búginde úi januarlaryn sáikestendiruden kóptegen adam habarsyz. Habary bar degen kúnniń ózinde oǵan nemqúraidy qarap júrgenderdiń de qatary kóp. Osy tústa: «It pen mysyqty chipteudiń mańyzdylyǵy nede?» degen súraq tuyndaityny anyq. Birinshiden, úi januarlaryn ústauǵa degen túrǵyndardyń zańdyq jauapkershiligin kúsheitip, it pen mysyq asyrauǵa qatysty tájiribesin tereńdetedi. Ekinshiden, qańǵybas it pen mysyqtyń sanyn azaityp, adamdarǵa tónetin qauipti tómendetuge, qauipti aurulardyń taraluyn tejeuge bolady.
Degenmen, qolyndaǵy it pen mysyǵyn chiptemegen túrǵyndar aiyppúl arqalaitynyn da eskerte keteiik. CHipte it pen mysyq iesiniń barlyq deregi kórsetiletindikten úi january óz ómir súru aumaǵynan tys jerlerde adamdarǵa qauip tóndirgen jaǵdaida januardyń iesi jauapkershilik arqalaityny anyq. Sondyqtan úi januaryn ústaimyn deseńiz «jeti ret ólshep, bir ret keskenińiz» jón.
Búl júmys bastalǵaly biraz jyl boldy. Qarajatta bólinip keledi. Biraq qúlaǵynda chipi joq qańǵybas it pen mysyq kóshelerde qaptap júr. Qúdai, páleniń betin aulaq qylsyn?!…
Qajet Andas
Q-andas aqparattyq agenttigi.











