جالپى، ەلىمىزدە ءۇي جانۋارلارىن ۇستاۋدىڭ وزىندىك ەرەجەسى مەن ءتارتىبى قالىپتاسقان. 2021 جىلعى 30 جەلتوقسانداعى №97 «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان. بىراق كوپتەگەن ادام وسى زاڭ تۋرالى ناقتى بىلمەگەندىكتەن، ونداعى ەرەجەلەردىڭ كەرەكتى تۇستارىن عانا يگىلىككە اسىرۋعا ۇمتىلاتىنداردىڭ سەبەبىنەن ءتۇرلى قايشىلىقتار تۋىنداپ جاتاتىنى راس. شىنىندا، مورالدىق نەمەسە زاڭدىق تۇرعىدان بولسىن ءۇي جانۋارلارىن ۇستاۋعا ەشكىم كولدەنەڭ تۇرا المايدى. بىراق ءۇي جانۋارلارىنا قىزىعۋشىلىعى بار نەمەسە ءۇي جانۋارلارىن ەرەكشە ۇناتاتىن زووقورعاۋشىلار كوپتىڭ پىكىرىمەن كەلىسە وتىرىپ، زاڭدىق نورمالاردى باعىت ەتىپ، جۇمىس جۇرگىزگەنى دۇرىس.
ارينە، بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلى دەگەن بار. نەشە ءتۇرلى سۇمدىقتى سودان كورىپ، جاعامىزدى ۇستايمىز. سول قاتاردا قاڭعىباس يت پەن مىسىقتى اۋلاۋشىلاردى جەردەن الىپ، جەرگە سالىپ جاتقان بەينەبايانداردى كوزىمىز ءجيى شالادى. دارمەنسىز ءۇي جانۋارلارىنىڭ قورعالۋىنا قارسى ەمەسپىز. الايدا، قالا مەن دالادا قاپتاپ جۇرگەن قاڭعىباس جانۋارلار ەكولوگيالىق ورتانى مەيلىنشە ءبۇلدىرىپ، ادام دەنساۋلىعى مەن ومىرىنە زالال كەلتىرىپ جاتقانىن دا ەسكەرۋىمىز كەرەك.
ەكولوگتاردىڭ ايتۋىنشا، قاڭعىباس، يەسى جوق يت پەن مىسىقتىڭ كەسىرىنەن ادام دەنساۋلىعىنا وراسان زور زالال كەلتىرەتىن 40-تان استام اۋرۋ تارالادى ەكەن. سول قاتاردا يت پەن مىسىقتان جۇعاتىن ەحينوكوككوز، قىشىما، دەرماتوميكوز،تۋبەركۋلەزگە، دەرماتوفيتيا، تريحوفيتيا، برۋتسەللەز اۋرۋلارىن اتاۋعا بولادى. وتە قاۋىپتى سانالاتىن ميكروسپوريا، الۆەوكوككوز، توكسوكاروز اۋرۋى انىقتالماعانىنا ۆەتەرينارلار شۇكىرشىلىك ەتىپ وتىر. وسىنداي قاۋىپ-قاتەرلەردى بولدىرماۋ ءۇشىن قر 2021 جىلعى 30 جەلتوقسانداعى №97 «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭداعى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا بەكىتىلگەن باعدارلامالاردى ورىنداۋ اياسىندا جىل سايىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قىرۋار قاراجات بولىنەدى. باعدارلاما بويىنشا وبلىسقا قاراستى اۋدان، قالادا ارنايى كاسىپكەرلەر مەن مەكەمەلەر جۇمىس اتقارادى.
قاراۋسىز قالىپ، جابايىلانىپ، اينالاداعى تىرشىلىككە زالال كەلتىرەتىن قاڭعىباس يت پەن مىسىقتاردى «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭنىڭ «ءۇي جانۋارلارىن ەسەپكە الۋ قاعيدالارىن جانە ەسەپكە الىناتىن ءۇي جانۋارلارىنىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى» تاقىرىبى بويىنشا چيپتەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. چيپتەۋگە كەتەتىن قاراجات يت پەن مىسىق يەلەرىنىڭ ەسەبىنەن وتەلەدى. ەگەر دە ءوز مەنشىگىندەگى يت-مىسىقتى بىردەيلەندىرۋدەن وتكىزبەگەن جاعدايدا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنىن حابارلاندى. سونىمەن قوسا، قارجى ءمينيسترىنىڭ 2022 جىلعى 24 مامىرداعى №527 بۇيرىعىنىڭ 458 بيۋدجەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس جانۋارلار ءۇشىن پاناجاي (پيتومنيك) جانە جانۋارلاردى ۋاقىتشا ۇستاۋ پۋنكتتەرىن سالۋ بەكىتىلگەن. بۇگىنگى تاڭدا بۇل جۇمىس وبلىس ورتالىعى تالدىقورعان قالاسىندا جانە اۋدان، قالالاردا قولعا الىنۋدا.
«الماقتىڭ دا سالماعى بار» دەگەندەي، بۇگىندە ءۇي جانۋارلارىن سايكەستەندىرۋدەن كوپتەگەن ادام حابارسىز. حابارى بار دەگەن كۇننىڭ وزىندە وعان نەمقۇرايدى قاراپ جۇرگەندەردىڭ دە قاتارى كوپ. وسى تۇستا: «يت پەن مىسىقتى چيپتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعى نەدە؟» دەگەن سۇراق تۋىندايتىنى انىق. بىرىنشىدەن، ءۇي جانۋارلارىن ۇستاۋعا دەگەن تۇرعىنداردىڭ زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتىپ، يت پەن مىسىق اسىراۋعا قاتىستى تاجىريبەسىن تەرەڭدەتەدى. ەكىنشىدەن، قاڭعىباس يت پەن مىسىقتىڭ سانىن ازايتىپ، ادامدارعا تونەتىن قاۋىپتى تومەندەتۋگە، قاۋىپتى اۋرۋلاردىڭ تارالۋىن تەجەۋگە بولادى.
دەگەنمەن، قولىنداعى يت پەن مىسىعىن چيپتەمەگەن تۇرعىندار ايىپپۇل ارقالايتىنىن دا ەسكەرتە كەتەيىك. چيپتە يت پەن مىسىق يەسىنىڭ بارلىق دەرەگى كورسەتىلەتىندىكتەن ءۇي جانۋارى ءوز ءومىر ءسۇرۋ اۋماعىنان تىس جەرلەردە ادامدارعا قاۋىپ توندىرگەن جاعدايدا جانۋاردىڭ يەسى جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىنى انىق. سوندىقتان ءۇي جانۋارىن ۇستايمىن دەسەڭىز «جەتى رەت ولشەپ، ءبىر رەت كەسكەنىڭىز» ءجون.
بۇل جۇمىس باستالعالى ءبىراز جىل بولدى. قاراجاتتا ءبولىنىپ كەلەدى. بىراق قۇلاعىندا ءچيپى جوق قاڭعىباس يت پەن مىسىق كوشەلەردە قاپتاپ ءجۇر. قۇداي، پالەنىڭ بەتىن اۋلاق قىلسىن؟!…
قاجەت انداس
Q-andas اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











