Iliyastyń «Eńbekshi qazaq» gazetine júmysqa kelui turaly filologiya ǵylymdarynyń doktory, professor Beisenbai Kenjebaev:
«Iliyas Jansúgirovti alǵash ret 1928 jyly jaz aiynda, Qyzylorda da kórdim. Sol joly men Máskeudegi búkilodaqtyq jurnalistik institutty bitirip, «Eńbekshi qazaq» gazeti redaktsiyasyna qyzmetke keldim. Men sol gazet redaktsiyasynyń partiya túrmysy bóliminiń bastyǵy bolyp isteushi edim.
… 1929 jyly yanvarьda men Pavlodarǵa kettim. Onda okrugtik partiya komitetiniń tili «Keńes tuy» gazetiniń shyǵaryp túrdym. 1930 jyly sentyabrьde Ólkelik Partiya Komitetiniń qaulysy boiynsha men Almatyǵa, qaitadan «Eńbekshi qazaq» gazetiniń redaktsiyasyna qyzmetke keldim. Iliyaspen qaita birlesip júmys istedik», – dep jazady.
Kóp ótpei búrynǵy oblystyq «Tilshi» gazetiniń aqyny atanǵan Iliyas endi respublikalyq «Eńbekshi qazaq» gazetiniń beldi qyzmetkeri, qalamy júirik qalamgeri, paiymy bólek jurnalisi bolyp shyǵa keldi. Keiin «Eńbekshi qazaqtyń» aty «Sotsialistik Qazaqstan» bolyp ózgergen tústada Iliyas jurnalistik qyzmetin bir mezgil jalǵastyrdy. Oǵan tómendegi qújattyń kóshirmesi jauap beredi.
Iliyas «Eńbekshi qazaq» gazetine kele salyp óziniń jazu sheberligin birden baiqatty.
… «Redaktsiyaǵa kelisimen Iliyas ile-shala birneshe felьeton jariyalady, úly jazushy M. Gorьkiidiń «Men jazudy qalai úirendim?», «Jas jazushylarǵa» degen maqalalaryn qazaqshaǵa audaryp, gazetke bastyrdy. Búlar gazettiń óńin ashyp jiberdi. Bizder búryn felьetonister: Beiimbet Mailin, Amanǵali Segizbaev, Qadyr Taishyqov edi. Olar da qyzyqty, kelisti etip jazar edi. Al Iliyastyń felьetondary Beiimbet, Amanǵali, Qadyr felьetondarynan biraz ózgeshe, kúshtirek, qyzyqtyraq bolyp shyqty. Dál aitqanda Iliyas felьetonnyń jańa bir túrin shyǵardy», – deidi Beisembai Kenjebaev.
Búl jyldar Iliyas Jansúgirov shyǵarmashylyǵy tolysqan, jarqyrap kóringen, jadyrap búr jarǵan kezeńi boldy. Osyǵan deiin júmys istegen «Qazaq», «Kedei erki» «Tilshi», «Aqjol», «Jas alash», taǵy da basqa basylymdarda kótergen ózekti taqyryptary men jurnalistik zertteulerin jańasha baǵyt, sony taqyryp, sardar saraptamalar arqyly kemeldendire tústi. Óleń ólkesindegi bási de basym boldy. «Eńbekshi qazaq» gazetinde onyń kúlli qazaqqa maqtanysh bolǵan úly tuyndylary dúniege keldi. Qoǵamdy, ómirdi, sol tústaǵy el arasyndaǵy ekonomika men auylsharuashylyǵy, taǵy da basqa salada jazǵan jurnalistik saraptamalary, ocherk, repartaj, aqparattyq maqala, felьetondaryn gazet oqyrmandary izdep júrip oqydy. Ony jazu sheberligi men janashyldyǵyn, tiliniń shúraily, oiynyń tereńdigin áriptesteri men qalamgerler joǵary baǵalady.
Ony Jienǵali Tleuǵalievtiń 1929 jyly 1 qazanda Iliyasqa Qyzylordadan jazǵan hatynan da ańǵaramyz.
Onda. «… Syrdyń suynyń dámi meni jibermedi.
Osynda «Syr boiynda» qaldym. Osynda ornyǵatyn bolǵasyn, jańa páter izdep jaiǵasqaly jatyrmyn.
Basqarmada Mánsur, Ábdirahman úsheumiz seniń «Jol auzynda» dep áneugi bir jazǵanyńdy maqtamaǵanymyz joq. Ásirese, seniń kim ekenińdi, júiriktigińdi basqaǵa tanytatyn nárse destik. Felьetondaryń onsyz da birinen -biri asyp- túsedi», – delingen.
El ishindegi eleuli oqiǵalarmen qatar Iliyas «Eńbekshi qazaq» gazetiniń betinde halyqaralyq jaǵdai men jerjúzilik oqiǵalarǵa, órshigen júmysshy qozǵalysy men últ-azattyq qozǵalysy taqyrybyndaǵy syndarly dúnielerdi jazumen ainalysyp, óziniń álemdik jurnalistikadaǵy ornyn qalyptastyruǵa qadam basty. Basqa eńbekterin aitpaǵannyń ózinde, 1929 jyly «Eńbekshi qazaq» gazetinde shyqqan «Gimalai» atty dańqty óleńi Úndistandaǵy otarshyldyqqa, ezgige qarsy kúres joldary surettelgen. Sol jyly «Eńbekshi qazaq» gazetinde ataqty frantsuz aqyny Viktor Gyugonyń «Qyrǵynda» degen tóńkeristik óleńin qazaqshaǵa audaryp bastyrdy.
Iliyas múralaryn aqtaryp otyryp, «Eńbekshi qazaq» gazetiniń 10 jyldyq mereitoiyn asa bir qúrmetpen atap ótkeni turaly da jańa aqparattarǵa jolyǵyp qaldyq. Qandai sebepterge bailanysty ekenin bilmeimin 1029 jyly ótuge tiisti toi 1930 jyly kóktemge qaldyrylǵan. Onyń da túrli sebebi bolǵan shyǵar. Dese de, osy mereitoida Iliyastyń úiymdastyrushylar qatarynan tabylyp, osy iske barynsha kóńil bólgeni belgili. Búl turaly aqyn Sádu Mashaqovtyń:
… «1930 jyldyń kóktemi. Ol kezde men Semeide shyǵatyn «Qyzyl dala» gazetiniń qyzmetkeri edim. Redaktsiyada jurnalister Maqsyn Qordabaev, Músatai Aqynjanov, Ahmetjan Túrǵanbaev, taǵy basqa da 5-6 adam bar bolatyn. Bir kúni tús kezinde keńsege at jaqty, ótkir kóz, qyr múryn, orta boily adam keldi. Ol áueli redaktordyń kabinetine kirip amandasty. Tanysyp bolǵannan keiin redaktor qyzmetkerlerdi shaqyryp, bárimizdi kelgen adammen tanystyrdy.
Búl kelgen adam aqyn Iliyas Jansúgirov, qazirde «Eńbekshi qazaq» gazetinde ádebiet bóliminiń meńgerushisi. «Eńbekshi qazaq» gazetiniń shyǵa bastaǵanyna 10 jyl toluyna arnalǵan merekeni Semeide ótkizu úshin kelgendigin aitty. Iliyas birer kúnnen keiin qalanyń ortalyǵyndaǵy klubta gazet oqushylarynyń jinalysynda bayandama jasady. Gazet merekesine arnalǵan nómirdi Almatydan Semeige jetkizilgen eken. Onda Iliyastyń «Eńbekshi qazaq» gazetine shaǵyn óleńi de basylǵan», – dep jazady.
Demek, Iliyas talantty jurnalist emes, «Eńbekshi qazaq» gazetiniń erekshe sátterinde atqa qonyp, nasihattap, júrt arasyndaǵy bedeliniń artuyna septigi tigen iri túlǵa. Sondyqtan Iliyas Jansúgirovtiń portreti búgingi «Egemen Qazaqstan» gazetiniń eń kórnekti jerinen oryn tauyp, jarqyrap túrǵany jón der edim.
Gazettiń 10 jyldyq mereitoiy qarsańynda Iliyas áigili «Dala» poemasyn jazdy. 1930 jyly shyqqan gazetiniń bir nómirine tolyqtai basylǵan «Dala» poemasy qazaq tarihyndaǵy eleuli kezeńderge sholu jasaidy. Ony poemanyń taqyryptarynanda kóruge bolady. «Aq taban», «Qúl kógeni», «Qúrbandyq», «Otar joryǵy», «Jideli baisyn», «16-jyl», «Bostandyq», «Alasapyran», «Ataman oinaǵy», «Álsiz dauys». Qai birin alyp qarasań da qazaq balasynyń basynan ótken qiyn jyldar, qily taǵdyrlar, tartysty dúnieler, qasiretti kezeńderdi Iliyas qana osylai jaza alatyn edi. Ekinshi qyrynan, múndai tolǵaqty dúnieni, árine, esh qarsylyqtan imenbei «Eńbekshi qazaq» gazeti ǵana jariyalai aldy.
«Dala» poemasynyń jazyluyna Iliyas Jansúgirov ǵana emes, tútas redaktsiya újymy óte jauapkershilikpen qaraǵan. Ony sol kezde Iliyaspen birge «Eńbekshi qazaq» gazetinde júmys istegen tilshilerdiń estelikterinen kóptep kezdestiruge bolady. Osy rette sonyń birine ǵana toqtalaiyq:
… «Respublika Qazaqstannyń 10 jyldyq toiyn ótkizuge daiyndalyp jatqan edi. Redaktsiyaǵa onjyldyq jónindegi materialdar men basqaratyn «Partiya túrmysy» bólimi arqyly ótuge tiis boldy. Osy toiǵa bailanysty Iliyas óziniń áigili «Dala» poemasyn jazdy. Jazǵanda ol áueli redaktsiyaǵa poemanyń bas jaǵyn alyp keldi. Ony biz redaktor, onyń orynbasary Raqym Súgirov, bólim bastyǵy men bárimiz qosyp otyryp oqytyp kórdik. Josparyn tyńdadyq. Áńgime mańyzdy máseleden, aqyn jáne halyq degen máseleden, erekshe ekpin, asqaq leppen, óte tartymdy bastalǵan.
…Poemany birauyzdan únattyq. Kesek, tamasha shyǵarma dep taptyq. Gazetke túgel jariyalaimyz dep kelistik. Osy «Dala» poemasynyń jalǵasyn jazyp ákelip júrgende baiqadym: Iliyas óleńdi shapshań, aǵyl-tegil, borandatyp jazatyn», – deidi Beisembai Kenjebaev óz esteliginde.
Búl jerde birinshiden, Iliyastyń salmaqty shyǵarmalardy jazuǵa qalai barǵanyn, nendei qadam jasaǵanyn bilsek, ekinshiden, «Eńbekshi qazaq» gazeti újymynyń berekeli júmysyn ańǵaramyz. Demek, osyndai birligi bar, yntymaǵy jarasqan újym ǵana úlken isterdi atqara alady. Aty san ózgerse de, zatyn ózgertpegen «Egemen Qazaqstan» gazetiniń júzjyldyq tarihty syndarly jolmen basyp ótkeni, óz túsyndaǵy basylymdardan qara ozyp, el gazetine ainaluy osyndai sabaqtastyqtyń jemisi deuge de bolady.

«Qúlager» poemasynyń eń alǵashqy jaryq kórgen núsqasy.
1936 jyly qarasha aiynda «Sotsialistik Qazaqstan» gazetiniń birneshe nómerinde Iliyas Jansúgirovtiń «Qúlager» atty áigili poemasy jariyalandy. Búl aqynnyń osy gazettegi sońǵy jariyalanǵan shyǵarmasy edi. Sonymen birge, «Qúlager» Iliyas shyǵarmashylyǵyndaǵy óleń óresin sharyqtatqan tuyndysy deuge de bolady. Jazylǵanyna qanshama jyl ótse de qadirin joimaǵan, búgingi tańda orys, nemis, aǵylshyn, taǵy da basqa tuysqan últtar tiline audarylyp, álemdik ádebiettiń asyl qazynasynyń qatarynan oryn alǵan úly shyǵarma sol kezdegi oqyrmandar arasynda da jaqsy baǵalanǵany belgili.
… «Sábit auylyna túra tartyp, Petropavlǵa keldik. Oblystaǵy jazushy Ábdirahman Aisarin men gazet redaktory Seiilbek Úsenov qalalyq ádebiet keshin úiymdastyryp, qazaq ádebieti jóninde men sóz sóiledim de, Iliyas óziniń shyǵarmashylyq júmysy turaly áńgime aityp berdi. Súiikti aqynyn tyńdaǵan halyq kóp súraq qoidy. Súraqtyń deni «Qúlager» poemasy turaly edi. Jyl búryn búl poema «Sotsiaistik Qazaqstannyń» kóp nómerinde jariyalanyp, búkil respublika oqushylarynyń nazaryn audarǵan-dy. Júrtshylyqtyń jáne qalamdas joldastarynyń pikirin amanda iltipatpen baǵalaityn kishipeiil aqyn búl poemany da óz ótinishimen kóptiń talqysyna salǵany bar. Sonda bárimiz de keremet tuyndyǵa qatty quana, jaqsy baǵamyzdy aita otyryp, birqatar keńeste aitqan edik. «Qúlager» turaly kóp súraq berilui de sondyqtan. Ilekeń óz jauabyn da qys boiy «Qúlager» poemasyn kópshiliktiń paidaly keńesine sáikes tolyqtyryp, óńdep, jóndep baspaǵa bergenin aitty», – deidi Beisembai Kenjebaev.
Beisembai Kenjebaevtyń aitqanyn aqynnyń úly Sayat Jansúgirov te: «Qúlager» poemasy birneshe kún qatarynan basylǵan «Sotsialistik Qazaqstan» gazetin aluǵa kezekke túrǵan kiside esep joq boldy», – deidi kórgender. Ákem sonda boiyndaǵy kúsh-jigeri tau suyndai bulyqsyǵan, senimi men dúniege degen mahabbatynda shek joq 42-degi ot júrekti aqyn edi» – dep quattaidy.
Osy tústa kókeiime: «Egemen Qazaqstan» gazeti de óz túsynda osyndai baǵaly eńbekterdi dál tanyp, der kezinde jariyalap, júrt yqylasyna bólengennen keiin de júz jasap otyrǵan shyǵar» degen oi sap ete qaldy. Eger «Qúlager» sol tústaǵy basqa bir gazette jariyalanǵan bolsa, sol basylymnyń baǵy ústem bolyp keter me edi? – degen kúdikte qanjyǵalady. Osy úshin de «Egemen Qazaqstan» gazeti Iliyasqa qaryzdar desem, artyq bolyp ketpeitin shyǵar.
Iliyas 1931-32 jyldary «Eńbekshi qazaq» gazetiniń arnauly tapsyrmamen Semeige eki ret kelip óndiris oryndarynda, Ertis su joly basqarmasynda bolyp, adamdarmen áńgimelesip, ocherk, maqalalar jazady. Et-konservi kombinatyn aralap, júmys jaǵdaiyn kórip biledi. Tipti, sol jylǵy júk tasu jospary qalai oryndalǵany turaly material jazyp, orys tilinde shyǵatyn «Priirtyshskaya pravda» gazetinde jariyalaidy. Osy jerde qazaq gazetiniń tapsyrmasymen issaparǵa kelip, orys gazetine maqala daiyndaǵanyn túsine almai biraz júrdim. Búl túiin tómendegi qújatqa kezikkende sheshildi.

Sóitsek, Iliyas «Eńbekshi qazaq» gazetinde istep júrgende, bir jaǵynan ROSTA (Rossiiskoe telegrafnoe agentstvo)-nyń Qazaqstandaǵy tilshisi bolyp júmys atqarǵan eken. Búl Iliyastyń sol tústa qazaq tildi basylymdarmen qatar, orys tildi baspasózderge de jazyp túrǵanyn bildiredi. Eger Iliyastyń «Eńbekshi qazaq» gazetindegi shyǵarmashylyǵy turaly izdene bastamasaq, búl aqiqatqa da kezdespei júre berer me edik.
Joǵaryda aitylǵandar el biletin dúnieler. Osy kúnge deiin talai tekserilip, zerttelip, zerdelenip baǵasyda berilip qoiylǵandar. Biraq qalamger múrasyn «Eńbekshi qazaq» gazetimen sabaqtastyru úshin búl osy tarihty sholyp shyǵuǵa túra keldi. Búdan ózge Iliyastyń qazirge deiin aty bar da, jalpy zaty búgingi oqyrmanǵa tolyq jetpegen gazette jariyalanǵan dúnieler kóp-aq. Eger osy gazettiń sarǵaiǵan tigindisin paraqtap otyrsańyz, oqyrmanǵa áli jete qoimaǵan, zertteushilerdiń nazarynan tys qalǵan, Iliyastyń jinaqtaryna enbegen, engizilgenderiniń deni ózgeriske úshyraǵan biraz dúnieni kezestirdik. Onyń tolyq núsqasy kóshirilip, toptastyryldy. Aldaǵy uaqytta oqyrmanmen júzdese jatar. Búl rette Iliyastyń jurnalistik qyryn zertteitin jastarǵa kómek bolsyn degen nietpen solardyń taqyryby men shyqqan nómirleri turaly aita ketkendi jón kórdik.
Iliyastyń «Eńbekshi qazaq» gazetinde jariyalanǵan eń birinshi tuyndysy 1928 jylǵy 19 qańtar, beisenbi kúni shyqqan №16 nómirdegi «Gazet sózi ayaqsyz qalmasyn» degen maqala. Odan ary qarai Qazaqstan Respublikasy Últtyq akademiyalyq kitaphanasynyń sirek kezdesetin qorlar men qoljazbalar qorynda saqtalǵan «Eńbekshi qazaq» gazetiniń 1928 – 1931 jyldar aralyǵyndaǵy tigindisin aqtaryp otyryp, onyń birtalai publitsistikalyq maqalasyn taptyq. Búl dúnielerdi Iliyas, Badyraq, Tańqybai, I.J, Ja-ja, Jansúgirúly Iliyas, Qosshy, Saqa siyaqty búrkenshik attarmen berilgen.
Olar mynalar: «Gazet sózi ayaqsyz qalmasyn» «1928, №16 (1043), yanvarь 19, beisenbi), «Toǵyz jasar qyzyn satty» (1928, №255 (1082), mart 6), seisenbi, «Tentektiń ertegisi» (1928, №229(1256), oktabrь 4, beisenbi), «Bet ashar» (1928, №258 (1285), 7 noyabr, sársenbi), «Quyrshaq» (1929 mart №55 (1384), júma), «Adyraiǵan tóreshildik, tymyraiǵan tóreshildik, taǵy-taǵy qai tóreshildik» (1929, №58 (1387), mart 12, beisenbi), «Han atbeket» (1929, №64 (1393), mart 22, júma), «Tórt joldyń toraby» (1929, №144 (3443), beisenbi. 3 mai), «SHoqpardyń shoqtyǵynda» (1929, № 128 (1457), beisenbi, 8 iyulь), «Óńsheń jauyz, qandy auyz» (1929, №171 (1500), avgust 17, seisenbi), «Jarlynyń qorǵany, jaudyń qúrbany» (1929, №173 (1502)29 avgust, beisenbi), «Gazet emes, kontsert» (1929, №177 (1506), 3 sentyabrь, beisenbi), «Meni arqala, baq quala» (1929, №180 (1509), 9 sentyabrь, dúisenbi), «Jol auzynda» (1929, №186 (1515), 16 sentyabrь, dúisenbi), «Sonymen ketip baramyn» (1929 jyl, №190 (1520), 22 qyrkúiek, jeksenbi), «Teatr turaly» (1929, №198 (1527), 30 qyrkúiek, jeksenbi), «Taspen úrǵandy, aspen úrady» (1929, №203 (1230), sentabrь 4, seisenbi), «Alystaǵy auylda I» (1929, №211 (1541), 16 oktyabrь, sársenbi), «Alystaǵy auylda II» (1929, №211 (1541), 16 oktyabrь, sársenbi), «Biz embide edik» (1929, №228 (1557), 4 noyabrь, dúisenbi), «Ivan Ivanovich» (1929, №243 (1572), 22 noyabrь, júma), «Án, ánshiler jaiynda» (25 qańtar, 1931 jyly)…
Sózimiz dáleldi boluy úshin osy materialdardyń keibiriniń túpnúsqa kóshirmesin kórsete ketsek artyq bolmas.

Kelesi kezekte,, Iliyastyń «Eńbekshi qazaq» gazetinde orny, bedeli, róli qandai boldy degenge sayady. Búl súraqqa Iliyastpen úzaq jyldar áriptes bolǵan, birge júmys istegen qalamger dostary men shákirtteriniń estelikterin qarastyra otyryp, jauap bergendi jón kórdim. 1929 jyly 12 mausym kúni Beiimbet Mailin Iliyasqa Qyzylordadan: «… Qyzylordadan gazet shyqqaly jatyr. Birinshi sany osy iyunniń 20-sy kúni shyǵady. Aty «Syr boiy». Jazushylary tolyp jatyr. Belsendi adamdary: Mansúr, Ábdirahman (Mústapanyń), Mátijan. Oqshau jazushysy men.
Syrt ósegi: búl gazet «Eńbekshi qazaq»-tan asyp túser desedi. Kim bilsin, qaitkende de birinshi sanyn oqyǵansha asyqqanyń jón», – dep hat joldady. Ókinishke qarai, «Syr boiy» «Eńbekshi qazaq»-tan asyp kete alǵan joq. Sebebi, «Eńbekshi qazaqtyń» alǵy shebinde qalamy júirik Iliyastar túrdy. Eger Iliyastar «Syr boiynyń» sabynda bolǵan da Beiimbet aitqandai, «Kim bilsin?». Sol úshinde búgingi egemendikter osy basylymnyń sarabdal tarihyn qalyptastyru úshin baryn salǵan Iliyasty eshqashan úmytpaǵany jón. Eger Iliyas eskerilmese, erteńgi úrpaq ta úmytshaq bolyp ketui ábden múmkin.
Ol, ol ma? Iliyastyń «Eńbekshi qazaq»-ta bedeliniń tym joǵary bolǵanyn da dáleldeitin derekter kóp. Tipti, «Eńbekshi qazaqqa» kelgen árbir hat Iliyas Jansúgirovtiń súzgisinen ótpei basylymǵa jiberilmeitin bolǵan. Tipti, múiizi qaraǵaidai Beiimbettiń «Eńbekshi qazaqqa» jibergen dúnielerin gazetke bermes búryn aldymen Iliyastyń keńesine júgingeni belgili. Oǵan Beiimbettiń 1928 jyly 18 qyrkúiekte Almatydan jazǵan hatynda: «Iliyas! Myna bireulerdi «E.Q»-qa jiberdim. Jarasa basarsyń, jaramasa, saqtap qoi, ózińnen alarmyn...», – delinse, Qúlmyrza Ótepúlynyń 1928 jyly 6 jeltoqsanda Máskeuden jazǵan hatynda: … «Múrashyl kommunasy» degen bir felьeton jiberip otyrmyn. Anau kúni «Aqibattyń advokaty» degen bir felьeton jiberip edim. Onyń qashan basylatyny maǵan málimsiz. Biraq ol felьetondy basqarma ádirisine jiberip edim. Mynany saǵan jiberip otyrmyn. Oqyp shyǵyp, túzetip, gazetterińizden oryn berersińder», – dep ótinish bildirgeni aitar oiymyzdy aiǵaqtaityn dálel dep bilemin. Taiyr Jarokovtyń da Iliyas dese jany bólek bolatyn 1929 jyly 5 sáuirde Máskeuden jazǵan hatynda: «…Iliyas osymen birge azyraq kóńilge kelgen ádebiet máselesi turaly bir nárse jazyp jiberip otyrmyn. Qisyǵy bolsa túzetip, óńdeńkirep jiberuge sebep bolarsyń! Búitip tapsyrǵandaǵy maqsatym sen bir kóilek bolsa da búryn tozdyrdyń ǵoi,..» – dep jazǵanyn oqyǵanda kóńil tolqyp ketti. Osyndai aǵa-inilik qasiet bizden alystap ketti ǵoi.
Sondai-aq, sol tústa gazetke tilshilerdi tańdau, alu, taǵy da basqa kadrlyq júmystarǵa Iliyastyń belsene atsalysqany da beseneden belgili. 1928 jyly 25 qyrkúiek kúni Qúlmyrza Ótepúly men Taiyr Jarokov Iliyasqa Máskeuden jazǵan hatynda tómendegidei mátin bar.
… «Osy halymyzdy aita kelip aldyńa tartaiyn dep otyrǵan máselelerimiz mynalar:
1-shi. Keterińde ózińe de aitqanbyz, Máskeudegi bolyp jatqan isterden «E.Q»-qa aqpar berip otyratyn basqarmaǵa birer adam kerek bolar dep. Osy kúni de habar jazyp júrgen bireu bar ǵoi. Biraq onyń kim ekenin biz bilmeimiz. Bálkim orys bolar dep shamalaimyz. Bizdiń oiymyzsha basqarma da bizdiń tájiribege aluymyzǵa qarsy bolmas. Tájiribe alsyn dese, sol Máskeudengi basqarmanyń óz tilshilik qyzmetin bizge artsa deimin. Búl turaly ózińe de aitqanbyz. Taǵy da aitamyz. Bylaisha da (tilshi bolmaida) jazuǵa bolady ǵoi. Kez kelgen kisige Máskeu mekemesi ne istep jatqanyn aita qoimaidy ǵoi.
2-shi. Taǵy bir túsinis retinde súraitynymyz: anda-sanda úlken-úlken bayandamalar tyńdaimyz. Bolmasa, kósemderimizdiń búl jerde sóilegen sózderi gazet betine jazylyp túrady. Osylardy qazaqshaǵa ainaldyryp otyrsaq ol da úlken tájiribe...». Osydan búlai búl azamattardyń eńbekteri gazet betinen túspeitin boldy. Qazir tarih betinen túspei júr. Eńbek solardyki degenmen, sebep Iliyas tarapynan bolǵanyn ańǵaru qiyndyq tudyrmaityn shyǵar.
Iliyasqa qatysty muzei qorlarynda nemese Iliyaspen birge istegen zamandastary saqtap qalǵan Iliyasqa qatysty qújattardy aqtaryp otyrǵanda, onyń ishinen «Eńbekshi qazaq»-qa tán taǵy biraz sarǵaiǵan gazet paraqtaryn tauyp aldyq.


Búl «Eńbekshi qazaq»-tyń 1921 jyly noyabrьdiń 7- kúni shyqqan alǵashqy sany jáne alǵashqy shyǵarushylary Baidilda úly Ábdirahman, Asylbek úly Ábdolla, Áuez úly Múhtar, Teljan úly Temirbolat, Núrmúhamet úly Qasen.



Joǵarydaǵy suretter «Eńbekshi qazaqtyń» 1000-shy nómeri jaryq kórgendegi arnaiy nómerge berilgen suretter. «Eńbekshi qazaq» gazetiniń redaktory Toǵjan Ǵabbas pen «Eńbekshi qazaq» basqarmasynda júmys istegen: redaktordyq ádebi jardamshysy Dulat úly Mirjaqyp, Basqarma hatshysy Begáli úly Ǵali, partiya, júmysshy bólimin basqarushy Aisary úly Ábdirahman, «Eńbekshi qazaq»-qa oqshau sóz jazushy Maily úly Beiimbet, el hattaryn basqarushy Segizbai úly Amanǵali, keńes qúrylys bóliminiń basqarushysy Ahmet úly Iliyas, sharua bólimin basqarushy Eshmúhambet úly Merhab, telegram habarlaryn basqarushy Júsip úly Sapa, repeter Dáuletbai úly Májit, tilshiler byurosynyń hatshysy Aǵaidar úly Ábdolla, zertteu byurosynyń hatshysy Elshibek úly Ahmet, túngi redaktor Ylya úly Ábil, basqarma qyzmetkeri Qojahmet úly SHiyap.

Búl 1000-shy san jáne soǵan orai shyǵarylǵan merekelik nómerdegi «Auyl tili», «Leninshil jas», «Auyl», Júmysker tili», «Túrkimenstan», «Bashqúrtstan», «Qyzyl tatarstan», «Erkin too», «Qazaq tili» «Tilshi», «Kembeǵallar auazy», «Qyzyl Qazaqstan», «Jańa mektep», «Bostandyq tuy», «Kedei» gazetteriniń qúttyqtaulary.

Búl joǵaryda aitylǵan nómerdiń sońǵy beti. Onda: «Gazet neshe ótkelden ótedi» degen bas taqyryp ayasynda gazet basqarmasynyń qúrylymy men óndiriske deiingi jáne oqyrmanǵa jol tartatyn barlyq júmys barysy kórsetilgen.
Iá, Iliyastyń «Eńbekshi qazaq» gazetindegi eńbekterin búdan ári de taratyp aituǵa bolady. Qolymyzda taǵy da biraz sarǵaiǵan gazet paraqtary túr. Olar qalamgerdiń jeke shyǵarmashylyǵyna qatysty dúnieler bolǵandyqtan osy joly kúte túrǵandy jón kórdik. Búl taqyryp aldaǵy uaqytta kóteriledi. Dese de, joǵaryda aitqandarymyz, Iliyastyń «Eńbekshi qazaq» gazetiniń júrisinen jańylmai «Egemen Qazaqstan» bolyp, eldiń sózin sóilep, el gazetine ainaluyna qosqan úlesi.
Búl jerde «Egemen Qazaqstannyń» barlyq jetistigine Iliyas Jansúgirov qana úles qosty degennen aulaqpyn. «Egemen Qazaqstan» gazetiniń búgingi tańda búkil halyqtyń únjariyasyna ainaluy úshin Ǵ. Qarash, R. Mársekúly, J. Aimauytúly, B. Mailin, S. Saduaqasov, T. Yrysqúlov, O. Jandosov, M. Áuezúly, T. Qúnanbaiúly, M. Túrǵanbaiúly, S. Dónentaiúly, A. Segizbaev, S. Múqanov, Ǵ. Toǵjanov, M. Joldybaev, A. Arystanbekov, Ǵ. Músirepov, T. Núrtazin, E. Aldońǵarov, O. Isaev, Á. Músin, taǵy da basqa qazaqtyń narqasqa jigitteri basylymnyń irgesin qalap, dińin bekitti. Tilin túzep, dilin tazartyp, tirligin nyǵaitty. Sol qatarda I. Jansúgirovtiń esimi erekshe qúrmetpen ataluy kerek edi.
«Egemenniń» biylǵy ǵasyrlyq toiynda Iliyastyń bas basylymnyń jarqyn keleshegine qosqan úlesi men jurnalistik qarym-qabiletine tolyq baǵa beriledi degen úmittemin.
Aitu bizden, atqaru sizden, aǵaiyn!
Qajet Andas
Abai.kz











