Taldyqorǵannyń búgingi kelbeti bir kúnde qalyptasqan joq. Qalanyń ár kóshesi, ár ǵimaraty, árbir kóne fotosureti ótken kezeńniń ózindik belgisin saqtap keledi. Bir kezde shaǵyn ǵana eldi meken bolǵan Taldyqorǵan uaqyt óte kele Jetisu óńiriniń sayasi, ekonomikalyq, mádeni jáne ruhani ortalyǵyna ainaldy.
Qazaq KSR Joǵary Keńesi Prezidiumynyń Jarlyǵy negizinde 1944 jylǵy 15 nauryzda Taldyqorǵan oblysy qúrylyp, Taldyqorǵanǵa qala mártebesi berildi jáne jańa oblystyń ortalyǵy bolyp belgilendi.
Jetisu oblysynyń memlekettik arhivi derekterine (JOMA, 7 q., 1 t.; 1278 q., 1 t.; 1152 q., 1 t.) súiensek, sol kezde qalada 20 myńǵa juyq túrǵyn bolǵan. Eki kásipshilik artelь, eki keńshar, MTS, syra zauyty, nan pisiretin oryn, medbikeler mektebi, bir orta, eki jetijyldyq jáne eki bastauysh mektep júmys istegen. Qala túrǵyndaryna tórt dúken, ashana, Mádeniet úii, kinoteatr, emhana men balabaqshalar qyzmet kórsetken.
Oblys ortalyǵy atanǵan soń Taldyqorǵannyń tynysy keńeiip, túrǵyn úiler, óndiris oryndary, ákimshilik jáne mádeni ǵimarattar salyna bastady. Keńes úii, qalalyq partiya komitetiniń ǵimaraty, kitaphanalar, Mádeniet saraiy, «Rodina» kinoteatry boi kóterdi. 1947 jyly halyqtyq qúrylys ádisimen qalany Túrksib magistralimen bailanystyratyn temirjol toraby salynyp, búl ónerkásiptiń damuyna úlken serpin berdi.
Bilim beru salasynda da mańyzdy ózgerister boldy. 1951 jyly múǵalimderdiń bilimin jetildiru instituty ashyldy. 1953 jyldyń basynda qaladaǵy 10 mektepte 4460 oqushy bilim aldy. 1955 jyly qala halqy 26534 adamǵa jetti. Sol jyly maldárigerlik orta arnauly oqu orny, al 1956 jyly jetijyldyq balalar muzyka mektebi ashyldy.
1959 jylǵy 6 mausymda Taldyqorǵan oblysy alǵash ret taratylǵanymen, qalanyń óndiristik damuy toqtaǵan joq. 1961 jyly kommunaldyq jabdyqtar daiyndau zauyty qúryldy. 1962 jyldan nan zauyty tátti taǵamdar, nan jáne kespe ónimderin shyǵara bastady. Jastar sport mektebi ashylyp, ayaqkiim jáne jihaz kásiporyndary jańa óndiristik qúrylymdarǵa biriktirildi. 1960 jyldary qala túrǵyndaryn tasymal gazben qamtamasyz etu qolǵa alyndy.
1967 jylǵy 23 jeltoqsanda Taldyqorǵan oblysy qaita qúrylyp, qala taǵy da oblys ortalyǵy mártebesine ie boldy. Osy kezeńnen bastap ónerkásip, bilim jáne mádeniet salalarynyń damuy airyqsha qarqyn aldy.
1970 jyly akkumulyator zauytynyń qúrylysy bastalyp, 1975 jyly onyń alǵashqy kezegi paidalanuǵa berildi. 1972 jyly orys drama teatry men Taldyqorǵan pedagogikalyq instituty ashyldy. Tigin fabrikasy Qazaqstandaǵy jeńil ónerkásiptiń iri kásiporyndarynyń birine ainaldy. 1973 jylǵy 5 nauryzda óndiristik jáne áleumettik jetistikteri úshin Taldyqorǵan oblysy Lenin ordenimen marapattaldy.
1970 jyldardyń ortasynda qala halqy 81 myńnan asty. 1979 jyly 800 oryndy keń formatty «Qazaqstan» kinoteatry ashyldy. Keiin temir-beton búiymdary zauyty, jihaz fabrikasy, ayaqkiim jáne tigin óndiristeri, sút óndiru kásiporyndary qalanyń ekonomikalyq áleuetin arttyrdy.
Mádeniet pen densaulyq saqtau júiesi de qatar damydy. Tarihi-ólketanu múrajaiy, I. Jansúgirov atyndaǵy ádebi múrajai, oblystyq drama teatry, «Jetisu» stadiony, kitaphanalar men kinoteatrlar halyqqa qyzmet kórsetti. Aqyn Sara men Iliyas Jansúgirovke arnalǵan eskertkishter boi kóterdi.
Qazaqstan táuelsizdik alǵannan keiin qalanyń qoǵamdyq jáne áleumettik ómirinde jańa kezeń bastaldy. 1997 jyly Taldyqorǵan oblysy taratylyp, Almaty oblysynyń qúramyna endi. 2001 jylǵy 14 sáuirde Almaty oblysynyń ákimshilik ortalyǵyn Taldyqorǵan qalasyna kóshiru turaly Jarlyq shyqty.
2022 jylǵy 16 nauryzda Qazaqstan Respublikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldauynda Almaty oblysyn Jetisu jáne Almaty oblystary bolyp ekige bóludi úsyndy. Prezidenttiń 2022 jylǵy 4 mamyrdaǵy Jarlyǵyna sáikes, 8 mausymda Jetisu oblysy qúrylyp, Taldyqorǵan jańa oblystyń ákimshilik ortalyǵy atandy.
Búginde Taldyqorǵan – Jetisu óńiriniń bilim, mádeniet, turizm, óndiris jáne qyzmet kórsetu salalary toǵysqan mańyzdy qala.
Arhiv suretterindegi kóne Taldyqorǵan
Posmotretь etu publikatsiyu v Instagram
«Qajet derek: Taldyqorǵan keshe jáne búgin» jobasy qalanyń ǵasyrǵa juyq tarihyn búgingi kelbetimen sabaqtastyra otyryp, oqyrmanǵa tanystyrudy kózdeidi. Joba ayasynda Jetisu oblysynyń memlekettik arhivi qorynda saqtalǵan tarihi fotosuretter negizinde Taldyqorǵannyń ár kezeńdegi tynys-tirshiligi men búgingi jetistikteri qatar kórsetiledi.
Arhivtegi árbir kóne suret – qala tarihynyń bir úzigi, ótken uaqyttyń únsiz kuágeri. Jyldar óte kóshe ataulary ózgerdi, ǵimarattar jańardy, qalanyń sáuleti men tirshiligi túrlendi. Biraq sol kezeńniń belgileri tarihi fotosuretterde saqtalyp qaldy.
Búl joly nazarlaryńyzǵa arhiv qorynda saqtalǵan, 1959 jyly túsirilgen búgingi Qabanbai batyr, Aqyn Sara, Nazarbaev jáne Abai kósheleriniń tarihi suretterin úsynamyz. Osy fotolar arqyly ótken men búgindi salystyryp, Taldyqorǵannyń birneshe onjyldyq ishinde qanshalyqty ózgergenin ańǵaruǵa bolady.
Qabanbai batyr kóshesi

Qabanbai batyr kóshesi 1959 jyly oktabrьskaya kóshesi dep atalypty. Búginde Taldyqorǵan qalasynyń kúndelikti tynys-tirshiligimen bite qainasqan negizgi kósheleriniń biri. Qalanyń búgingi ómirin búl kóshesiz elestetu qiyn.
Onyń boiynda úzaq jyldar boiy qala tirshiliginiń kúretamyry bolǵan ortalyq bazar, qalalyq emhana, óńir baspasóziniń júmysyna qyzmet etip kele jatqan «Ofset» baspahanasy ornalasqan. Sonymen qatar I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisu universitetiniń oqu ǵimaraty men oblystyq kórkemsuret galereyasy da osy kósheden oryn tepken.
Sauda, bilim, densaulyq saqtau, mádeniet pen baspasóz salalaryn bir arnaǵa toǵystyrǵan Qabanbai batyr kóshesi kún saiyn san myń adamnyń jolyn túiistiredi. Bir kezdegi shaǵyn kósheniń qazirgi úlken qalanyń mańyzdy arteriyasyna ainaluy Taldyqorǵannyń ósu jolyn aiqyn kórsetedi.
Aqyn Sara kóshesi

Aqyn Sara esimi qazaq halqy úshin, sonyń ishinde qazaq qyzdarynyń ruhani áleminde erekshe qúrmetpen atalady. Taldyqorǵandaǵy Aqyn Sara kóshesiniń qala ortalyǵynan oryn aluy da halqymyzdyń óner men sóz ónerine degen qúrmetiniń bir belgisi ispetti. Arhivten alynǵan surette búl kóshe 1959 jyly Kalinin kóshesi dep atalypty.
Aqyn Sara kóshesi qala ortalyǵyndaǵy qainaǵan tirshiliktiń túiisken tústarynyń biri. Onyń boiynda ornalasqan «Taldyqorǵan» qonaq úii alys-jaqynnan kelgen qala qonaqtaryna jaqsy tanys. Qonaq úidiń irgesinde Aqyn Saranyń byusti ornalasqan.
Qazaqtyń búlbúl kómei ánshisi Dánesh Raqyshev atyndaǵy mektep-internat ta osy kóshe boiynan oryn tepken. Sonymen birge oblystyq ishki ister departamentiniń ǵimaraty, túrli meiramhanalar men kópqabatty túrǵyn úiler bir-birimen úilesim tauyp, kósheniń qazirgi sáulettik kelbetin qalyptastyrady.
Aqyn Sara kóshesi búgingi qala ómiriniń qarqyndy tirshiligin ǵana emes, Jetisudyń óneri men ruhani múrasyn da boiyna jinaǵan keńistik.
Nazarbaev kóshesi

Búryn Lenin, keiin Táuelsizdik, odan soń Núrsúltan Nazarbaev atalǵan búl kóshe Taldyqorǵannyń batysy men shyǵysyn bailanystyratyn negizgi baǵyttardyń biri.
Kóshe boiyndaǵy kópqabatty túrǵyn úiler, sauda oryndary, mektepter men qoǵamdyq ǵimarattar qalanyń zamanaui kelbetin aiqyndap túrady.
Onyń ortalyq bóligin oblys ákimdiginiń aldyndaǵy alań airyqsha ereksheleidi. Osy mańda I. Jansúgirov atyndaǵy Mádeniet saraiy men Iliyas Jansúgirovtiń ádebi muzeii ornalasqan. Búl aumaq Taldyqorǵannyń mádeni jáne qoǵamdyq ómirindegi mańyzdy ortalyqtardyń biri.
Múnda túrli merekelik, mádeni, óner jáne qoǵamdyq is-sharalar ótkiziledi. Ásirese keshki uaqytta ortalyq alańnan adam ayaǵy úzilmei, qala túrǵyndary men qonaqtary seruendeitin kórikti mekenge ainalady.
Osylaisha búl kóshe Taldyqorǵannyń tek kólik qatynasy úshin ǵana emes, qoǵamdyq jáne mádeni ómiri úshin de mańyzdy keńistigi bolyp qalyptasqan.
Abai kóshesi

Qazaqtyń úly oishyly Abai Qúnanbaiúlynyń atyndaǵy kósheniń qalanyń qaq tórinen oryn aluy – jetisulyqtardyń úly ǵúlamaǵa degen qúrmetiniń belgisi.
Abai kóshesiniń boiynda Taldyqorǵan úshin tarihi, mádeni jáne ákimshilik mańyzy bar kóptegen nysan ornalasqan. Qala ákimdiginiń ǵimaraty, onyń qarsy betindegi Dańq eskertkishi, M. Tynyshbaev atyndaǵy oblystyq tarihi-ólketanu muzeii, Núrǵisa Tilendiev atyndaǵy muzyka mektebi men qalalyq ishki ister basqarmasy osy kósheniń boiynda.
Ár ǵimarattyń ózindik tarihy, ár búryshtyń qala ómirindegi orny bar. Sondyqtan Abai kóshesin boilai júrgen adam búgingi Taldyqorǵandy ǵana emes, onyń ótkeninen jetken tarihi belgilerdi de ańǵara alady.
Kóshe boiyndaǵy mádeni jáne tarihi nysandar adamǵa erekshe áser syilap, qalanyń ruhani tynysyn sezindiredi.
Keshe men búginniń sabaqtastyǵy
1959 jyly túsirilgen arhiv suretterindegi Taldyqorǵan men búgingi qalanyń arasynda úlken aiyrmashylyq bar. Bir kezderi alasa úiler men sirek kólik kóringen kóshelerdiń ornyn búginde kópqabatty ǵimarattar, bilim jáne mádeniet mekemeleri, sauda oryndary men zamanaui infraqúrylym basqan.
Degenmen qalanyń tarihy joǵalǵan joq. Ol kóne fotosuretterde, arhiv qújattarynda, búrynnan kele jatqan kóshe baǵyttarynda jáne el jadynda saqtauly.
Qabanbai batyr, Aqyn Sara, Nazarbaev jáne Abai kósheleriniń keshegi jáne búgingi beinesin salystyru arqyly tútas Taldyqorǵannyń ósu, ózgeru jolyn kóruge bolady.
«Qajet derek: Taldyqorǵan keshe jáne búgin» jobasynyń da basty maqsaty osy – arhiv qoinauyndaǵy derekterdi búgingi qalamen sabaqtastyryp, Taldyqorǵannyń ótkenin jańa úrpaqqa tanytu. Óitkeni búgingi kórikti qalanyń ár kóshesiniń arǵy jaǵynda tarih, al ár tarihi surettiń astarynda tútas bir dáuirdiń izi jatyr.
Derekkóz: Jetisu oblysynyń memlekettik arhivinen alyndy.
Qajet Andas,
Ólketanushy-jurnalist.
Suretter men beinefilьmdi túsirgen
Aidana Amanjolqyzy, Dinara Narymbai
«Q-Andas» aqparat agentiginiń tilshileri.











