Jyldar óte sol tarihi sáttiń kuágeri ári jalǵastyrushysy retinde Andas Omaraqynnyń úly, ólketanushy Qajet Andas búl aitystyń tarihyn qaita jańǵyrtty. Atajúrtqa oralǵannan keiin ol ákesiniń kózi tirisinde jazǵan shyǵarmalaryn jinaqtap, birneshe tomdyq kitap retinde jaryqqa shyǵardy.
Jaqynda Qajet Andas ákesiniń aitystaǵy qarsylasy ári úzeńgiles zamandasy Qaseiin Núsiphanúlyn arnaiy shaqyryp, atajúrtta súhbat júrgizdi. Súhbat barysynda ol Qaseiin aqynǵa tarihi, mazmúndy birneshe súraq qoidy:
– «Ákemdi qai uaqyttan beri bilesiz? 1974 jylǵy sol aitysty eske alyńyzshy. Ol kezde aitysqa kimder qatysty? Aitys qalai ótti? Andaspen aitysyńyz qalai órbidi? Ol kezeńde aitystarda taqyryp aldyn ala berilip, daiyndyq jasala ma edi, joq álde bári suyrypsalmalyqpen ótetin be?» – degen saualdar tóńireginde áńgime órbidi.
Qaseiin Núsiphanúly sol kezeńdegi aitystyń ereksheligin bylaisha eske alady:
– Bizdiń uaqytta aitysta jeńis te, jeńilu de bolmaityn. Tek uaqyty men shyǵu reti ǵana belgilenetin. Qazirgi aitystarda ádilqazylar baǵalap, úpai berse, bizde ondai júie joq edi. Biz Andaspen sheshushi aitysqa shyqtyq. Eshqandai aldyn ala taqyryp berilmeitin, daiyndyq degen atymen bolmaityn. Qarsylasty tek atap shaqyratyn da, bári tabiǵi túrde bastalyp ketetin. Qazirgi nómirmen baǵalau joq, tek halyqtyń yqylasy boldy. 1990–1992 jyldary eki jyl qatarynan aitystarǵa qatystym. Keiin jasym úlǵaiyp aitystan kettim, biraq qazir de aitystarǵa shaqyrady, keide aqsaqal retinde tórde otyryp, ádilqazy bolamyn, – dedi aǵynan jarylyp.
Súhbat barysynda Qajet Andas ákesiniń qoljazbalary búginde Jetisu oblystyq arhivinde jáne Andas otbasynyń jeke qorynda saqtauly ekenin aitty. Búl múra – tek bir otbasynyń emes, kúlli qazaq aitys óneriniń ortaq qazynasy.
– Ákemniń qoljazbalarynyń bárin rettep, saqtap ketkeni – úlken amanat. Biz sol asyl múrany joǵaltpai, jinaqtap, birneshe tomdyq etip shyǵardyq. Búl eńbekterde ákemniń aitystary, jyrlary, ómir joly tolyq qamtylǵan. Bizdiń maqsat – ákemizdiń múrasyn eskerusiz qaldyrmau, – deidi Qajet Andas.
Sońynda Qajet Andas ákesiniń shyǵarmalary toptastyrylǵan úsh tomdyq kitapty Qaseiin Núsiphanúlyna syiǵa tartty.
– Qaseiin aǵa, elge kelip, atajúrtta qonaq boluyńyzǵa quanyshtymyz. Halqyńyzdyń berekesin arttyra berińiz. Búgin biz tek súhbat emes, tarihtyń bir paraǵyn ashtyq. Kóp jyldar boiy dáleldenbei kelgen aqiqattyń beti ashyldy. Ákemniń eńbegin, sizderdiń ónerlerińizdi bolashaq úrpaqqa jetkizu – bizdiń boryshymyz, – dedi ol.
Osylaisha, eki dáuirdi toǵystyrǵan búl súhbat qazaq aitys óneriniń tarihyndaǵy bir mańyzdy kezeńniń tiri kuási bolyp qaldy. 1974 jylǵy Qúlja qalasynda ótken sol aitys – ótkenniń esteligi ǵana emes, búgingi úrpaqqa úlgi, óner men dostyqtyń máńgilik simvolyna ainaldy.
Lázzat Múhamedjan,
«Q-Andas» aqparattyq agenttigi.
