1962 jyly Jarkent qalasynda dúniege kelgen onyń balalyq shaǵy eńbek pen tártipti, úlkenge qúrmet pen kishige izetti qatar ústanǵan ortada ótti. Ákesi Smaniyar Myrzaliev mal dárigeri retinde eńbek etse, anasy Aisúlu Núrqasymqyzy auylda dúkenshi boldy. Ákesiniń qasynda júrip, malǵa jaqyn óskeni keiingi ómirinde kóp kómegin tigizdi. Maldyń babyn tanu, auyldyń kúndelikti tirshiligine beiimdelu, eńbekke erte aralasu bolashaq sharua adamynyń boiyndaǵy alǵashqy daǵdyny qalyptastyrdy.
– Bala kúnim Jarkent óńirinde ótti. Eńbekke jaqyn bolyp óstim. Ákem mal dárigeri bolǵandyqtan, maldyń jaiyn bala kezden kórip óstik. Keiin sharuashylyqqa kelgende sol kórgenimniń paidasy tidi, – deidi keiipkerimiz.
Mektep qabyrǵasynda júrgen kezinen alǵyrlyǵymen, qoǵamdyq júmysqa belsendiligimen tanylǵan SHolpan Smaniyarqyzy Aidarly orta mektebinde bilim alyp, keiin Panfilov pedagogikalyq kolledjine oquǵa tústi. Búl jyldar onyń túlǵa retinde qalyptasuyna úlken áser etti. Bilimge qúshtar, tártipke berik, úiymdastyrushylyq qabileti bar jas maman eńbek jolyn ústazdyq saladan bastady.
Alǵashqyda Aidarly orta mektebinde pioner jetekshisi bolyp júmys istep, balalarmen til tabysudyń, olardy úiymdastyrudyń, tárbielik júmystarǵa júmyldyrudyń qyr-syryn meńgergen jas maman keiin SHoqan auylyndaǵy «Bóbek» balabaqshasynda ádisker-tárbieshi bolyp qyzmet atqardy. 1993–1999 jyldary SHoqan orta mektebinde bastauysh synyp múǵalimi boldy.
Ómiriniń kelesi úlken belesi otbasymen bailanysty órbidi. 1980 jyly Qojabek Tolybaevpen shańyraq kóterdi. Júbaiy újymsharda ekonomist bolyp eńbek etken, esepke júirik, sharuashylyqtyń ishki tártibin jaqsy biletin azamat edi. Keiin «Núrqadam» sharua qojalyǵynyń negizin qalaǵan Qojabek Tolybaev elde jańa ekonomikalyq ózgerister bastalyp, jeke sharua qojalyqtaryn qúruǵa múmkindik tuǵan kezde úlken táuekelge bel budy. 1991 jyldyń qańtar aiynan bastap iske kirisken qojalyqtyń atauy da otbasylyq málimetke toly. «Núrqadam» atauy balalary Núrlan, Quanysh, Dáuletbek, Múrattyń esimderinen qúralǵan.
Alǵashqy jyldar ońai bolǵan joq. Jańa bastamaǵa qarajat kerek. Bankten qaryz alyp, baza jasaqtady, tehnika aldy, úsaq mal satyp aldy. Qolda bar múmkindik shekteuli, tájiribe az, biraq jauapkershilik zor edi. Ásirese alǵashqy jyly mal qozdatu kezinde qatty qinaldy. Balalar jas, sharuashylyqtyń kúndelikti auyrtpalyǵy mol, mal baǵudyń mashyǵy tolyq qalyptaspaǵan shaq. Biraq eńbekke beiim jan qarap otyrmady. Qandai júmys bolsa da basynda júrdi.
Naryqtyń qúbylmaly kezeńi sharua adamyn únemi synaqqa salyp otyrady. 1993 jyly maldyń qúny tómendep, bir qoi 2,5-3 myń teńgege ǵana baǵalandy. Múndai jaǵdaida búrynǵy baǵyt tiimsiz edi. Sondyqtan qoi sanyn azaityp, iri qara ósiruge kóshu turaly sheshim qabyldandy. Iri qaranyń shyǵyny az, baǵuǵa yńǵaily ekeni tájiribe júzinde baiqaldy. Búl uaqyt talabyna sai jasalǵan dúrys qadam edi.
SHaruashylyqty damytu jolynda otbasylyq qoldau úlken ról atqardy. Enesi SHakiza Áshimova jańa bastamaǵa aq batasyn berip, ruhani demeu boldy. Otbasy músheleri de ortaq iske júmyldy. Árkim qolynan kelgenshe eńbek etti. Qojalyq osylaisha birtindep ayaqqa túra bastady.
1999 jyly júbaiy audandyq máslihatqa deputat bolyp sailanǵannan keiin, sharuashylyqtyń negizgi salmaǵy keiipkerimizdiń iyǵyna tústi. Búǵan deiin mektepte múǵalim, balabaqshada tárbieshi bolǵan jan úshin búl úlken ózgeris edi. Biraq ómirdiń ózi ony jańa mindetke jeteledi. Qorqynysh ta, alańdaushylyq ta boldy. Alaida jauapkershilik bárinen joǵary túrdy.
– Basynda alańdaushylyq boldy. Búryn balabaqshada, mektepte júmys istedim. Al sharuashylyq degen basqa dúnie. Biraq basqa tússe, isteidi ekensiń. Úirenesiń, izdenesiń, aqyry jolyn tabasyń, – deidi ol.
2000 jyldan bastap qojalyq júmysy tolyq onyń qolyna ótti. 2002 jyly úly Dáuletbektiń úsynysymen bankten 10 mln. teńge nesie alyp, oǵan iri qara mal satyp aldy. Búl sharuashylyqtyń órisin keńeitken mańyzdy qadam boldy. Iri qara sanynyń artuy qojalyqtyń túraqtylyǵyn kúsheitti.
Keiipkerimiz sharuany tek basqarushy retinde júrgizgen joq. Qajet kezde barlyq júmystyń basynda ózi júrdi.
– Traktor aidadym, jer jyrttym, júk kóligimen shóp tasydym, kombainmen astyq ordym. Kele-kele tehnikany jóndeudi de úirendim. Bárin de meńgeruge bolady eken. Eń bastysy qoryqpau, – deidi isker jan.
Osy sózdiń astarynda úlken ómirlik tájiribe jatyr. Adam eńbekten qashpasa, úirenuden jalyqpasa, kez kelgen istiń jolyn tabady. Qojalyq tóraiymynyń ómiri sonyń dáleli. Búginde sharuashylyqta jer jyrtuǵa, túqym sebuge, shóp shabuǵa, dári shashuǵa qajetti tehnika tolyq bar. Jańa tehnikalar lizing arqyly alynuda. Búryn ózi atqarǵan istiń kóbin qazir úly Dáuletbek júrgizip otyr.
SHaruashylyqtyń qazirgi tynysy da auqymdy. Osy kezeńde 130 gektarǵa arpa sebilgen. Búǵan deiin 200 gektarǵa kúzdik daqyl egilgen. Mal sharuashylyǵy men egin isi bir-birimen tyǵyz bailanysty. Túyaqty malǵa jemshóp kerek, eginge tehnika kerek, tehnikaǵa kútim kerek. Múnyń bári uaqytynda atqarylmasa, sharuaǵa salmaq túsedi. Sondyqtan búl salada úqyptylyq pen aldyn ala qamdanu asa mańyzdy. Keiipkerimiz osynyń bárin jyldar boiy tájiribemen meńgerdi.
SHolpan Tolybaeva bir ǵana mal men eginge bailanyp qalǵan joq. El ishinde tapshylyq bolǵan jyldary auyl adamdarynyń qajetin óteuge de atsalysty. Bir kezderi sauyn siyr ústap, sútin satty. Diirmen ákelip, ún tartty. Auylda azyq-túlik pen sabyn tapshy bolǵan kezde Taldyqorǵan men Jarkentke qatynap, qajetti zattardy jetkizdi. Sauda-sattyqpen de ainalysty. Búl onyń elge janashyr, istiń kózin taba biletin isker jan ekenin kórsetedi.
Búginde tórt perzent tárbielep, ósirgen ardaqty ananyń balalary joǵary bilim alyp, ár salada eńbek etip júr. Úly Dáuletbek qazir sharuashylyq júmysyna belsene aralasyp, ata-anasynyń eńbegin jalǵastyruda.
– Balalarymyzdyń eńbekke jaqyn bolǵanyn qalaimyz. Óitkeni eńbektiń qadirin bilgen adam ómirde adaspaidy. Biz kórgen qiyndyqty olar kórmesin, biraq eńbekpen kelgen nannyń dámin bilse deimiz, – deidi ardaqty ana.
Onyń boiyndaǵy basty qasiet – moiymau. Qiyndyq kórse de, toqtap qalǵan joq. Naryq ózgerse, baǵyt ózgertti. Qarajat kerek bolsa, táuekelge bardy. Tehnika kerek bolsa, úirendi. Auyr júmystyń bel ortasynda júrdi. Osyndai tabandylyq qana adamdy eńbek adamy deńgeiine kóteredi.
– Eńbek etseń, berekesi bolady. Bári bir kúnde kelmeidi. SHydasań, úirenseń, istiń kózin tapsań, sharua júredi, – deidi ol.
Rasynda, «Núrqadam» sharua qojalyǵy bir kúnde qalyptasqan joq. Onyń ár kezeńinde mańdai ter, táuekel, qiyndyq, izdenis, otbasylyq birlik jatyr.
SHoqan Uálihanov auyly,
Kerbúlaq audany
Suretterdi túsirgen Júmabai MÚSABEKOV
