Qazir ekiniń biri táuelsizdik qazaqqa qan-tógissiz keldi dep júr. Olai emes táuelsizdik – ardan imense de, dardan imenbegen ata-baba erliginiń óteui. Qazaqstan mine, sol jer úshin, ar-namys úshin atqa qonǵan kúresterdiń zańdy jalǵasy. Iá, biz ózimizdiń shúǵylaly tarihymyzben maqtanuǵa, ony úlgi etuge tiispiz. Alaida, táuelsiz el boldyq degenmenen, kim kóringenniń shylauynda ketip jatqan ruhymyz ǵana kókirekti órteidi. Taǵy bir qynjyltatyny, búgingi tańda barlyq nárseniń aqshamen ólshenip, adamdy eńbegine, adamgershiligine, ónegeli ómirine, óz ortasyndaǵy bedel-biigine qarap baǵalaityn zamannyń kelmeske ketip bara jatqandyǵy. Tipti, aǵaiyndyǵyn aqshanyń qalqasynda qaldyratyn satqyndyq pen ayarlyq, ashkózdik pen aldamkóstik etek alyp ketti. Aǵasy qinalmai-aq bauyryn boryshty etetin, balasy ákesine qanjar ala júgiretin, otbasyn oirandap, opasyzdyqqa boi aldyrǵan namyssyzdyq taǵy bar. Bir anadan taraǵan aǵaiyndylar da qaltasyna qarap, qarym-qatynas jasaityn, qartaiǵan soń áke-sheshesin Qarttar úiine ótkize salatyn zaman tudy.
Jaraidy, bauyrlastyń ókpesin tarqatuǵa bolatyn shyǵar. Al memlekettiń múddesin aqshaǵa aiyrbastai salatyn adamdarǵa ne deimiz. Onyń ústine qazir qazaq últynyń múddesi kesilip pishilmei, bólisip pishiletin bolyp aldy da, qazaqty orysqa ońtaily, aǵylshynǵa qolaily, qytaiǵa júǵymdy, jalpy batystyń tisine júmsaq dap-daiyn shikizat jasaǵysy keletinder de joq emes. Sóz oraiy kelgen de aita ketu kerek shyǵar, kórshi qytailar qaida júrse de Otanyn oilap, sol maqsatpen júmys isteidi. Olardyń qoiyn dápterleriniń birinshi betinde: «Tizeńdi búkseń de, keudeńdi ime, ol Otanyńnyń iilgeni» degen sóz jazuly túrady. Ár tań saiyn úiqydan oyanǵan soń sol sózdi mindetti túrde bir ret esine alady. Osy kúnge deiin SHveitsariya bankine birde-bir qytailyq aqsha saqtamaǵan. Kerisinshe, shet elden tapqan tabysyn eline aparyp, igilikke asyruǵa tyrysady. Qytailardyń álemdik naryqtyń kóshbasshysy boluy da, AQSH dollarynyń úshten biriniń qytailyqtardyń qaltasyna túsip ketui de olardyń otanshyl ruhynyń myǵymdyǵynyń nátijesi.
Al, bizde últyn úlyq kóretin, Otanyn otbasynan da biik sanaityn arly azamattar jeterlik. Dei túrǵanmen, qaltasy teńgege tolǵan soń shet elge óre qashu úrdiske ainalǵany jasyryn emes. Búl keleńsizdiktiń saldaryn búgingi naryqpen bailanystyratyndar jeterlik. Árine, búǵan naryqty kinálauǵa bolmaidy. Tipti, naryq qazaqqa jat úǵym emes. Ol keshegi tarihymyzda da bolǵan. Biraq onda altyndy ardan joǵary qoimaǵan. Ol kezde de bailyǵy asqandar bolǵanymen, tuǵan jerin satqandar joq. Sondyqtan da «Malym janymnyń, janym arymnyń sadaǵasy» deitin qasietti sóz qalǵan. Al táuelsizdik alǵannan keiin de birden naryq ekonomikasyna kóshkenimiz búl úderistiń jalǵasy. Basqasyn aitpaǵannyń ózinde, karakózderimizdiń naryqqa beiimdelip, bazar zańdylyǵyn túsinuge qol jetti. Álemdik órede ekonomikalyq negiz qalandy. Bir sózben aitqanda, on neshe jyldyń ishinde evreidi tańǵaldyryp, ózbekti shań qaptyryp kettik. Biraq bailyqty ardan qymbat kóretin bauyrlasty kóbeitip alǵanymyzdy baiqamai qaldyq.
Juyrda nemis ǵalymdary mynadai bir tájiribe jasaǵan. Nemis otbasy asyrap alǵan aǵylshyn, aǵylshyn otbasy asyrap alǵan frantsuz, frantsuz otbasy asyrap alǵan orys balalaryn jinap, olarǵa sol últtardyń tarihymen tamyrlasyp jatatyn filьmderdi kórsetkende ár últtyń balasy tilin túsinbese de tuǵan últynyń tarihy órilgen filьmderdi yjdaǵatpen tamashalaǵan, ózi ósken otbasynyń tarihyna tán kórinisterdiń tilin bilip túrsa da beijai qarap otyrǵan. Múnyń ózin ǵalymdar gendik tamyrlastyqta jatyr dep sheshken. Árine, assimilyatsiya bolatyny sózsyz. Biraq últtyq qúndylyq joiylyp ketpeidi. Sondyqtan europalyqtar da keiingi jyldary últtyq qúndylyqtarǵa tereń mán bere bastady.
Búl jerde qazaqtyń baǵaly tarihyn kezeń-kezeńimen aitu qajet emes shyǵar. Biraq, Kir patshasynyń basyn shapqan Tomiris, Rimdi jaulaǵan Edil patsha, kiresshilerdi tas-talqan etken Beibarys, jarty álemdi jaulaǵan SHyńǵys han, qazaq handyǵynyń negizin qalaǵan Kerei han men Jánibek súltan, qoqandy qoqańdatpai ústaǵan Haqnazar, Jońǵardy joiǵan Abylai, últ namysyn tu etken Kenesary han, búlardan basqa da álem tarihyna óshpes iz salǵan úly túlǵalardyń úlylyǵyn asqaqtatqan qazaq emespiz be? Keshegi Jibek jolynyń bel ortasynda túryp, álemdik naryqty meńgergen babalarymyz úrpaǵyna altynnan góri, baǵaly parasat qaldyrudy kózdegen. Qytaiǵa keruen tartyp, úlken-úlken sauda jasaǵan Abylaidyń adamdary da jaqynyna jat minez tanytpaǵan. Olar óz eńbegin úrpaǵynyń keleshegimen bailanystyrudy sham-shyraq etkeni anyq. Mine, osyndai aibyny men aqyly asqaq halyqtyń búgingi tańdaǵy ruhynyń álsireuine naryq kináli emes. Ol – zamannyń tuyndysy.
Árine, óz últynyń qúndylyǵyna suarylǵan namys qana adamdy biik beleske shyǵaratynyn eskere otyryp, naryq zańdylyǵyna ózimizdiń últtyq ar-újdanymyzben úilesuimiz, ony júregimizdiń túbinde jattalǵan qazaqy qasietimizge baǵyndyruymyz kerek. Óitkeni, bizdiń aldymyzda myqty qazaq elin qúrudan basqa jol joq. El bolamyz, órkendeimiz desek últjandy, batyl da batyr qazaq ruhy arqyly búgingi jańa qazaqtyń jigerin januymyz, salt-dástúrimizben tárbieleuimiz, ar-újdandy aqshadan biik qoyatyn adamgershilikke baǵyt aluymyz kerek.
Qajet Andas
«Q-andas» aqparattyq agenttigi.











