Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet kıtap

“Saiyn dalanyń Saibolattary”

el jadyndaǵy tarih pen tūlǵalar taǵdyry

admin
2026/10/05
Qajet kıtap
0
«Сайын даланың Сайболаттары»

Ólketanu eńbegin jazu tereń izdenisti, derekke dáldikti, tynymsyz eńbekti talap etedi. El men jerdiń tarihyn biletin jandardyń esteligin tyńdap, tarihi túlǵalar men oqiǵalardyń izi qalǵan mekenderdi kózben kórip, kóńilmen zerdeleu qajet. Qajet Andastyń «Saiyn dalanyń Saibolattary» kitaby – osyndai izdenisten tuǵan, el jadyndaǵy múrany úrpaqqa jetkizudi kózdeitin eńbek.

Kitapta Tarbaǵatai óńiriniń tarihy Saibolat úrpaqtarynyń shejiresimen, túlǵalar taǵdyrymen jáne tarihi mekendermen bailanystyryla bayandalady. Avtor sapar kezindegi baqylaularyn auyzsha esteliktermen jáne jazba derektermen tolyqtyryp, jer tarihyn adam ómirimen sabaqtastyrady.

El jadyndaǵy estelikterge súienip, tarihi qonystardyń ótkenin túgendeu – osy eńbektiń negizgi arqauy. Kónekózderdiń áńgimesin tyńdap, babalar izi qalǵan mekenderdi aralau arqyly avtor úmyt bola bastaǵan ataular men oqiǵalardy jańǵyrtuǵa úmtylady.

 

Posmotretь etu publikatsiyu v Instagram

 

Publikatsiya ot Kajet Andas (@q_andass)

Tarihqa jeteleitin sapar

Alǵy sóz ben «Mende de bar bir paryz…» bóliminen bastalǵan oi kirispede jalǵasyp, oqyrmandy Taldyqorǵannan Aqsuatqa, odan Aqjar men Orshanbúlaqqa jeteleidi. «Jetiaral jerim-ai…» bólimi tuǵan jerge degen yqylasty ańǵartsa, Qúiǵannan Qúrban qajy kesenesine deiingi sapar eldiń ruhani múrasyna úńiltedi.

Saibolat úrpaqtarynan qajylyqqa barǵandar men elge tanylǵan túlǵalarǵa jeke bólimder arnalǵan. Eńbek sońǵy sózben túiindelip, paidalanylǵan ádebiettermen tolyqtyrylǵan.

Kitaptyń mazmúny

Alǵy sóz – 3
Mende de bar bir paryz… – 4
Kirisu – 7
Taldyqorǵannan Aqsuatqa deiin… – 8
Aqsuattan Aqjarǵa deiin… – 24
Aqjardan Orshanbúlaqqa deiin… – 41

Jetiaral jerim-ai… – 78
Qúiǵannan Qúrban qajy (Qońyz) kesenesine deiin… – 87
Saibolat úrpaqtarynan qajyǵa barǵandar – 125
Saibolattan shyqqan tanymal adamdar – 129
Sońǵy sóz – 156
Paidalanylǵan ádebietter – 158

Eńbekke úles qosqan azamattar

Ólke tarihyn túgendeude el ishindegi estelikter men derekterdiń mańyzy zor. Kitaptyń jazyluyna Qanatbek Qajybekov, Hadisha Múqan, Rahmetolla Súleimenov, Nyǵmetolla Qyzov, Myrzahan SHákenov, Baqytjan Qajykenov, Meiirbek SHaimardanov, Quanysh Omarov, Qairat Dákerov jáne Múrat Qyzov úles qosty.

Qanatbek Qajybekov eńbektiń jaryq kóruine demeushilik jasap, úiymdastyru jáne derek jinau júmystaryna atsalysqan. Hadisha Múqannyń estelikteri kitaptyń birqatar bólimderine negiz bolǵan. Fotosuretterdi Júmabai Músabekov túsirgen.

Azamattar Kitapqa qosqan úlesi Derek orny
Qanatbek Qajybekov Keńesbekúly Kitapty baspaǵa daiyndauǵa demeushilik jasaǵan, úiymdastyru júmysyna atsalysqan. Kóptegen derekter men túlǵalar tizimin jinaǵan. 2–6, 157–158-better
Hadisha Múqan Alǵy sózdi jazǵan. Estelikterinen derekter alynǵan. 3, 158-better
Rahmetolla Súleimenov Auyzsha estelikter men aqparat bergen. Auyldardaǵy búrynǵy jáne sol kezdegi úi sany turaly málimet úsynǵan. 156, 158-better
Nyǵmetolla Qyzov Auyzsha estelikter men aqparat bergen. 158-bet
Myrzahan SHákenov Auyzsha estelikter men aqparat bergen. 158-bet
Baqytjan Qajykenov Auyzsha estelikter men aqparat bergen. 158-bet
Meiirbek SHaimardanov Auyzsha estelikter men aqparat bergen. 158-bet
Quanysh Omarov Auyzsha estelikter men aqparat bergen. 158-bet
Qairat Dákerov Auyzsha estelikter men aqparat bergen. 158-bet
Múrat Qyzov Auyzsha estelikter men aqparat bergen. 158-bet
Júmabai Músabekov Kitaptaǵy fotosuretterdi túsirgen. 158-bet

Tarihi qonystar men eskertkishter

Taldyqorǵannan Aqsuatqa jalǵasqan saparda eskertkishter men kóne qorymdar, kieli oryndar men tarihi qonystar ótkenniń izin tanytady.

Kitapta SHyńqoja batyr eskertkishi, Ayagóz mańyndaǵy saq qorǵandary, Tarbaǵatai auylynyń kóne qorymdary qamtylǵan. Qabanbai batyr men Boranbai bige arnalǵan keshen, Qubas túlpar eskertkishi men bastauy jońǵar shapqynshylyǵyna qarsy kúres tarihymen sabaqtas bayandalady.

Tarihi nysan nemese meken Kitapta berilgen málimet Beti
SHyńqoja batyr eskertkishi Almaty–Óskemen tasjoly boiyndaǵy batyr atyndaǵy auylda ornalasqan. Avtor eskertkishke ayaldap, batyrdyń erlik jolyn bayandaidy. Kitapta esimi «SHynqoja» dep jazylǵan. 9
Ayagózge jaqyn saq qorǵandary Sapar barysynda jol boiynan atalady. Avtor uaqyt tapshylyǵynan qorǵandarǵa búryla almaǵanyn jazady. 9
Tarbaǵatai auyly mańyndaǵy kóne qorymdar Jylanshyq ózeniniń eki jaǵyndaǵy zirattar jáne tas úiilgen qorymǵa jasalǵan ziyarat sipattalady. 10
Qabanbai batyr men Boranbai bige arnalǵan eskertkish kesheni Batyrlyq pen danalyqty úlyqtaityn keshenniń músinderi men sáulettik erekshelikteri bayandalady. 10–11
Qubas túlpar eskertkishi jáne «Qubas» bastauy Qabanbai batyrdyń túlpary turaly el auzyndaǵy áńgimelermen bailanystyrylǵan. 11–13
Yrǵyzbai emshi kesenesi Keseneniń tarihy, meshiti, «Dala danalary» kitaphanasy men «Amanat» múrajaiy tanystyrylady. 13–15
Uan auyly — Ábilpeiiz súltan tarihyna qatysty meken Auyl atauy arqyly Ábilpeiiz súltannyń uań mártebesi, Hanqoja men Sybanqúldyń tarihy bayandalady. 15–17
Aqsuattaǵy Qabanbai batyr eskertkishi Batyrdyń qola músini, túǵyry jáne ainalasynyń abattandyryluy sipattalady. 17
Mámetek batyr kesenesi Aqsuat mańyndaǵy sapar jalǵasynda kesenege ziyarat jasalyp, batyrdyń erligi men kóne qúrylystyń jaǵdaiy aitylady. 19–22

Sapardyń kelesi bólimderinde Aqjar, Orshanbúlaq, Jetiaral men Qúiǵannyń tarihi jáne ruhani ortasy tanystyrylady. Seńgir, Mańyraq, Sauyr–Saiqan óńirleri turaly el auzyndaǵy áńgimeler jońǵarlarmen shaiqastardyń izin, jer ataularynyń astaryndaǵy erlik shejiresin ashady.

Tarihi oryn nemese meken Kitaptaǵy mazmúny Better
Báijigit baba meshiti, Maqta apa men Dáuletbai eskertkishteri Aqjardyń ruhani jáne tarihi ortasy 41–42
Aqjardaǵy Abai mektebi, halyq teatry Óńirdiń bilim jáne mádeniet tarihy 41
Orshanbúlaq, Arǵanaty, Erǵanaty Qonystar, tabiǵat jáne jer ataularyna qatysty áńgimeler 68–77
Jetiaral, Pramiladaǵy mektep orny Auyl tarihy, óner dástúri, Qúrban qajynyń aǵartushylyq isi 78–86
Qúiǵandaǵy Qúrban qajy saldyrǵan kóne meshit Meshittiń júrnaǵy jáne onyń oqu-aǵartu qyzmeti 90–91
Espai qajy, Qairaqbai bi, Sasan bi zirattary; SHotai batyr kesenesi Óńirdegi túlǵalarmen bailanysty jerleu oryndary 94–95
Maily batyr jerlengen oryn, Seńgir, Sauyr–Saiqan SHaiqastar, jer ataulary jáne qasiretti oqiǵalar turaly estelikter 107–112
Qúrban qajy kesenesi Kesenege sapar, qabirdegi belgiler jáne úrpaqtardyń qúrmeti 113–123

Sonymen birge Búrme men Begetai obalary, Arǵanaty bókterindegi ǵibadathanalar men búǵytastar, Aqtamdaǵy tas músinder, Mysyqtyń auzy men Jolbúlaqtaǵy jartas suretteri atalady (90-bet). Búlar kitapta kóne tarihtyń zertteudi qajet etetin izderi retinde kórsetilgen.

Yrǵyzbai emshi kesenesi, «Dala danalary» kitaphanasy men «Amanat» múrajaiy ólkeniń ruhani múrasyn tanytady. Mústafa Óztúrik atyndaǵy sayabaq pen Jeltoqsan qaharmany Sábira Múhametjanovanyń eskertkishi el namysyn asqaqtatqan keiingi buynnyń ónegesin jalǵaidy.

Ólke tarihyndaǵy túlǵalar

Ólke tarihy – sol jerde ómir súrip, elge qyzmet etken adamdardyń tarihy. Kitapta batyrlar men bilerdiń, ústazdar men ónerpazdardyń taǵdyry toǵysyp, birneshe buynnyń ónegesi bayandalady.

Saibolat baba men Jaqsylyq úrpaqtarynyń shejiresi Qabanbai, Mámetek, Dáuletbai batyrlardyń erlik jolymen sabaqtas óriledi. Boranbai, Qúti, Segizbai, Botabai jáne Qairaqbai bilerdiń el basqarudaǵy ónegesi, Sybanqúl Hanqojaúlynyń otarshyldyqqa qarsy kúresi qamtylǵan.

Qúrban qajy-Qońyz Kenjeúlynyń batyrlyǵy men aǵartushylyq qyzmeti, Súltanmahmút Toraiǵyrovtyń ústazdyq joly erekshe oryn alady. Yrǵyzbai Dosqanúly men Symatai atanyń emshilik, otashylyq óneri halyq estelikteri arqyly tanystyrylady.

Túlǵa Kitapta qamtylǵan taqyryp Better
Saibolat baba, Jaqsylyq jáne olardyń úrpaqtary Áulettiń taraluy, qonystanuy, shejiresi jáne el ishindegi orny 25–32, 66–67
Qarakerei Qabanbai batyr, Boranbai bi El qorǵau tarihy, Qubas túlparǵa qatysty áńgimeler, eskertkishter 10–13, 17, 112
Yrǵyzbai Dosqanúly Emshilik dástúri, ómirine qatysty ańyzdar jáne kesene kesheni 13–15
Mámetek batyr Qabanbai qolyndaǵy erligi, «tisti batyr» atanuy turaly estelik, úrpaqtary 19–22
Qúrban qajy–Qońyz Kenjeúly Batyrlyǵy, el basqaruy, meshit pen mektep ashuy, Súltanmahmútpen bailanysy, kesenesi 90–93, 113–125
Súltanmahmút Toraiǵyrov Óńirdegi ústazdyq qyzmeti jáne Qúrban qajyǵa arnaǵan shyǵarmalary 90–91, 120–122
Qúti Qoshqarbaiúly Bilik qyzmeti, Abylai hannyń elshisi boluy, Qútybi atauyna qatysty derekter 42–43, 130
Segizbai bi, Botabai Segizbaiúly SHeshendik, el basqaru jáne patsha biligimen qarym-qatynas 43–45, 131
Qairaqbai SHálekenúly Bilik pen kúishilik óneri, el taǵdyryna aralasuy 99–101, 130
Dáuletbai Satyúly Jońǵarlarǵa qarsy kúresi jáne Qabanbaimen úzeńgiles boluy 41–42
Sybanqúl Hanqojaúly Otarshyldyqqa qarsy áreketteri men taǵdyry 15–17
Sailauhan SHaimardanúly Ústazdyq eńbegi, áulet tarihyn túgendeui, tarihi múrany saqtau bastamalary 18–19
Sábira Múhametjanova Jeltoqsan oqiǵasyna qatysty taǵdyry jáne jerlesteriniń qúrmeti 21, 37
Mústafa Óztúrik Ómir joly, sporttaǵy orny jáne ata-teginiń óńirmen bailanysy 71–74
Smaǵzam Qylyshbaev   Symatai ata Otashylyq óneri jáne ony kórgen adamdardyń estelikteri 101–107

Kitaptyń basqa keiipkerleri qatarynda: Júnisbek Ausarbaev, Saǵatbek jáne onyń maidandastary –  soǵys pen beibit eńbektegi erlik. Japarbek Qaliasqarov ­– Zaisanǵa keme jetkizgen kapitannyń ómir joly. Rahymbek Ábilmájinúly – tyldaǵy jáne auyl sharuashylyǵyndaǵy eńbek. Zeinep Májikenqyzy, Túsiphan Múhatov, Smaǵzam SHombin – ústazdyq jáne mádeni qyzmet. Ánuarbek Malǵajdarov, Qúralai Álkenbaeva, Saharievter otbasy – aqyndyq, aitys jáne muzykalyq óner. Kereibai Tashaúly, Baishúqan Kereibaiúly – HH ǵasyr basyndaǵy qoǵamdyq ózgerister men el isi qamtylǵan.

Júnisbek Ausarbaev, Saǵatbek pen onyń maidandastarynyń erligi, Rahymbek Ábilmájinúlynyń tyldaǵy eńbegi, kapitan Japarbek Qaliasqarovtyń ómir joly óńir tarihynyń ár kezeńin tanytady. Kereibai Tashaúly men Baishúqan Kereibaiúly turaly derekter HH ǵasyr basyndaǵy el ómirinen syr shertedi.

Sailauhan SHaimardanúly, Zeinep Májikenqyzy, Túsiphan Múhatov pen Smaǵzam SHombinniń ústazdyq ónegesi bilim beru tarihyn tolyqtyrady. Ánuarbek Malǵajdarov, Qúralai Álkenbaeva jáne Saharievter otbasy arqyly óńirdiń óner dástúri tanylady. Al Sábira Múhametjanova men Mústafa Óztúriktiń taǵdyry el namysy men últtyq ruh taqyrybyn jalǵaidy.

129–155-betterde tanymal adamdarǵa arnalǵan jeke anyqtamalyq bólim bar. Onda batyrlar men bilerden bastap ústazdar, ǵalymdar, ónerpazdar, eńbek adamdary jáne sportshylarǵa deiin tanystyrylady.

«Saiyn dalanyń Saibolattary» tarihi qonystar men túlǵalar turaly derekterdi bir arnaǵa toǵystyrady. Ár mekenniń artynda adam taǵdyry, ár esteliktiń astarynda el shejiresi jatyr. Olardy tanyp-bilu, hatqa túsiru jáne keiingi úrpaqqa jetkizu — tuǵan jer tarihyn saqtaudyń bir joly.

Paidalanylǵan ádebietter men derekkózder

  1. Súltanmahmút Toraiǵyrov shyǵarmalarynyń III tomy. Almaty, «Alash» baspasy, 2005 jyl.
  2. «Barqytbel bauraiyndaǵy Qúiǵan», Erkinbek Asqarúly. Óskemen, 2002 jyl.
  3. «Ile tarihi materialdary», 5 (1989 jyl), 20 (2004 jyl) tom. QHR, Qúlja qalasy.
  4. «Qazaqtyń qysqasha tarihy», 1986 jyl. QHR, Úrimshi.
  5. «SHin Jiyań jergilikti tarihy», 1999 jyl. QHR, Úrimshi.
  6. «Qazaqtyń qissa-dastandary», 11 tom, 1995 jyl. QHR, Úrimshi.
  7. «Qazaq sheshenderi men sheshendik sózderi». QHR, Ile halyq baspasy, 1992 jyl.
  8. «Qúrban qajy qalai Qońyz atandy», Zańǵar Kárimhan. «Qazaqstan tarihy» portaly.
  9. SHQO Tarbaǵatai audany ákiminiń resmi saityndaǵy jáne basqa da internet paraqshalaryndaǵy málimetter.
  • Rahmetolla Súleimenov, Nyǵmetolla Qyzov, Myrzahan SHákenov, Baqytjan Qajykenov, Meiirbek SHaimardanov, Quanysh Omarov, Qairat Dákerov, Múrat Qyzovtardyń auyzeki esteligi men aqparattary.
  • Keibir derekter qalamger Hadisha Múqannyń estelikterinen qysqartylyp alyndy.
  • Kóp derekter Qanatbek Qajybekovten alyndy.

Suretterdi Júmabai Músabekov túsirdi. Sondai-aq internet saittarda jariyalanǵan, Saibolat baba úrpaqtary jinaǵan fotolar paidalanyldy.

Saiyn dalanyń Saibolattary [Mátin] : tarihi-publitsistikalyq eńbek / Q. Andas … – Almaty : [b. j.], 2019. – 159 b., [12] p. suret; . – Bibliogr.: 158 b. . – 400 dana – 978-601-06-59-30-8

Aisúlu Tóleuhan,

Ólketanushy-jurnalist.

Suretter men beinefilьmdi túsirgen

Ámina Aqylbek.

«Q-Andas» aqparat agentiginiń tilshileri.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 11
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР
Qajet kıtap

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026
«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек
Qajet kıtap

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026
Майдан мен тыл тарихын тоғыстырған жинақ
Qajet kıtap

maidan men tyl tarihyn toǵystyrǵan jinaq

October 8, 2026
Парасат жолы өнегелі өмір естелігі
Qajet kıtap

Parasat joly ónegeli ómir esteligi

September 30, 2026
Сарқанда өлкетану кітаптары таныстырылды
Qajet kıtap

Sarqanda ólketanu kitaptary tanystyryldy

September 24, 2026
Ұлттық жадты жаңғыртқан
Qajet kıtap

Ūlttyq jadty jaŋǵyrtqan

September 19, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz