Múqai batyr Jarkent óńirin jailaǵan qazaqtardy basyna tóngen qiyndyq pen qasiretten qorǵau úshin alǵash qolyna qaru aldy. Sol kúnnen bastap-aq, otarshyldyqtyń qúrsauynda qalyp, esesi ketken eliniń kegin qaitarudy kózdedi. Sovettiń de, Qytaidyń da túrmesine qamaldy, jan tózbes qanshama azap pen qasiretti de tartty. Jáne sol jolda ómiri qyl ústinde bolǵan qandai qauyp pen qater túrsa da qaimyǵyp, shegingen emes.
Atqan oǵy múlt ketpeitin, ústasqanyn jer qaptyratyn búla kúshtiń iesi bolǵan, júreginiń túgi bar osynau ójet jigitten betpe-bet kelgende eki jaqtyń shekarashylary da qaimyǵyp, kórse de kórmegen syńai tanytatyn. Arǵy-bergi bettegi aǵaiyndardyń ishindegi men degen tentekteri «Múqai keldi» degende onyń súsynan-aq jymdai bolatyn.
«Qalyń eli, qazaqtyń…» basyna úiirilgen qara búlt, onyń oi-sanasy men júreginde qasirettiń qatty shemeni bolyp qatyp jatty. Eldik namys úshin ajalǵa qasqaiyp qarsy túryp jasaǵan jankeshti erlikteri úshin, eshkimnen, eshqashan eteńe dámetken de emes, aqy da súramaǵan tau túlǵa.
Demek, onyń boiyna tabiǵat bergen alapat kúsh pen qatar, elge, tuǵan jerge degen súiispenshilikti, últjandylyqty asyl qasietter qan arqyly berilgen boluy kerek. Al, ór ruh pen aqyldylyq paiym-parasatty qaishylyqqa toly taǵdyry men qatygez ómir úiretken-au, sirá..?!…
El arasynda «Eldiń namysy, erdiń arysy» turaly sóz bolyp, sońy dau-sharǵa ainala bastaǵanda naizaǵaidai jarq etetin namysshyldyǵymen, óńmendi teser ótkir janarǵa, túksigen sústy júzi qosylǵanda men-men degenniń mysy basylyp, beti qaityp qalatyn. Azu tisin aqsitqan dala kókjalyndai yzbarly aibarymen de eshkimge des bergen emes.
Qainap jatqan mynau tirshiliktiń qazanynda kózben kórgen nebir ayarlyq, ekijúzdilik pen álimjettik áreketterde árdaiym ádildiktiń jaǵynan tabylatyn búnyń boiyna eline, aǵaiynǵa degen janashyrlyqpen qatar satqyndyqty keshirmeitin qatygezdik qasietti de darytty.
Kún-kúnderge, jyl-jyldarǵa úlasyp uaqyt shirkin zymyrap ótip jatty. Ataman Dutovty joyu kezinde de batyldyǵymen, jaujúrektiligimen erekshelengen. Odan keiingi 1928 jylǵy «Asha túyaq qalmasyn, asyra silteu bolmsyn!»-degen, qyzyldar qyrǵyny kezinde qanshama qazaqtyń kóshin mal-janymen shekaradan aman-esen alyp ótkeni jáne bar. SHybyn janyn shúberekke túiip 1931-33 jyldardǵy náubette auyl-aimaqty azyq-túlikten taryqtyrmai aman alyp qalǵany jeke áńgime. Onda da qazaqqa tisi batyp malyn tartyp alǵan, malai qylyp istetip aqysyn jegen, basynyp qorlyq kórsetken bailardyń malyn aidap ákelip elge taratyp berushi «Halyq kekshili» boldy. Ózi tiispeitin, tiisse bai-baǵlanyńa qaramai qandai sodyr bolsa da kezdesken jerde esh qaimyqpastan sazaiyn tartqyzatyn.
Múqai Baisymaqúly qazaqtyń mańdaiyna bitken, sol bir zar zamanda eliniń arman maqsatynynń údesinen shyǵa bilgen, kózsiz batyry. Halqy men tuǵan jeri úshin qandai azap pen qasiret bolsa da qaiyspai kótergen qara nary. Milliondaǵan halyqtardyń qanymen suarylǵan Keńestik júieni de, halyqtyń arasynda «…qyl búrau» atalatyn Qytaidy da moiyndamaǵan eren túlǵa! Qazaqtyń arda úly, júrek jútqan has batyry!
Jariyalandy. Q. Ibraiymjanov. «Múqai batyr» publitsistikalyq zertteuler. -Almaty. “Prinet-Plyuis” baspasy. 2020. -240 b. -12-15 b.











