Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Өлкетану Халық жады

Мұқалмай өткен ер мұқай…

Мұқай Байсымақов шамамен 1897 жылдары туған, Жетісу губерниясы, Жаркент уезі, Бәйтүгей болыстығы, Бұрхан мекенінің тумасы.

admin
2026/08/31
Халық жады
0
Мұқалмай өткен ер мұқай…

Мұқай батыр Жаркент өңірін жайлаған қазақтарды басына төнген қиындық пен қасіреттен қорғау үшін алғаш қолына қару алды. Сол күннен бастап-ақ, отаршылдықтың құрсауында қалып, есесі кеткен елінің кегін қайтаруды көздеді. Советтің де, Қытайдың да түрмесіне қамалды, жан төзбес қаншама азап пен қасіретті де тартты. Және сол жолда өмірі қыл  үстінде болған қандай қауып пен қатер тұрса да қаймығып, шегінген емес.

Атқан оғы мүлт кетпейтін, ұстасқанын жер қаптыратын бұла күштің иесі болған, жүрегінің түгі бар осынау өжет жігіттен бетпе-бет келгенде екі жақтың шекарашылары да қаймығып, көрсе де көрмеген  сыңай танытатын.  Арғы-бергі беттегі ағайындардың ішіндегі мен деген тентектері «Мұқай келді» дегенде оның сұсынан-ақ жымдай болатын.

«Қалың елі, қазақтың…» басына үйірілген қара бұлт, оның ой-санасы мен жүрегінде қасіреттің қатты шемені болып қатып жатты. Елдік намыс  үшін ажалға қасқайып қарсы  тұрып жасаған жанкешті ерліктері үшін, ешкімнен, ешқашан етеңе дәметкен де емес, ақы да сұрамаған тау тұлға.

Демек, оның бойына табиғат берген алапат кұш пен қатар, елге, туған жерге деген сүйіспеншілікті, ұлтжандылықты  асыл қасиеттер қан арқылы берілген болуы керек. Ал, өр рух пен ақылдылық пайым-парасатты қайшылыққа  толы  тағдыры  мен  қатыгез  өмір үйреткен-ау, сірә..?!…

Ел арасында «Елдің намысы, ердің арысы» туралы сөз болып, соңы дау-шарға айнала бастағанда  найзағайдай жарқ ететін намысшылдығымен, өңменді тесер өткір жанарға, түксиген сұсты жүзі қосылғанда  мен-мен дегеннің мысы басылып, беті қайтып қалатын. Азу тісін ақситқан дала көкжалындай   ызбарлы айбарымен де ешкімге дес берген емес.

Қайнап жатқан мынау тіршіліктің қазанында көзбен көрген небір аярлық, екіжүзділік пен әлімжеттік әрекеттерде әрдайым әділдіктің жағынан табылатын бұның бойына еліне, ағайынға деген жанашырлықпен қатар сатқындықты кешірмейтін қатыгездік қасиетті де дарытты.

Күн-күндерге, жыл-жылдарға ұласып  уақыт шіркін зымырап өтіп жатты. Атаман Дутовты жою кезінде де батылдығымен, жаужүректілігімен ерекшеленген. Одан кейінгі 1928 жылғы «Аша тұяқ қалмасын, асыра сілтеу болмсын!»-деген, қызылдар қырғыны кезінде қаншама қазақтың көшін мал-жанымен шекарадан аман-есен алып өткені және бар. Шыбын жанын шүберекке түйіп 1931-33 жылдардғы нәубетте ауыл-аймақты  азық-түліктен тарықтырмай аман алып қалғаны  жеке әңгіме. Онда да қазаққа тісі батып малын тартып алған, малай қылып істетіп ақысын жеген, басынып қорлық көрсеткен байлардың малын айдап әкеліп елге таратып беруші «Халық кекшілі» болды. Өзі тиіспейтін, тиіссе бай-бағланыңа қарамай қандай содыр болса да кездескен жерде еш қаймықпастан  сазайын  тартқызатын.

Мұқай Байсымақұлы  қазақтың маңдайына біткен, сол бір зар заманда елінің арман мақсатынынң үдесінен шыға білген, көзсіз батыры. Халқы мен туған жері үшін қандай азап пен қасірет болса да қайыспай  көтерген қара нары. Миллиондаған халықтардың қанымен суарылған Кеңестік жүйені де, халықтың арасында «…қыл  бұрау» аталатын Қытайды да мойындамаған  ерен тұлға! Қазақтың арда ұлы, жүрек жұтқан хас батыры!

 

Жарияланды. Қ. Ибрайымжанов. «Мұқай батыр» публицистикалық зерттеулер. -Алматы. “Принет-Плюис” баспасы. 2020. -240 б. -12-15 б.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 47
Ақиқат айтылмай қалды
Халық жады

Ақиқат айтылмай қалды

August 31, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
Халық жады

Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры

August 31, 2026
Айбат
Халық жады

Айбат

August 31, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
Халық жады

Келмеске кетсін сол зұлмат…

August 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
Халық жады

ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»

August 31, 2026
Екпемен елін сақтаған…
Халық жады

Екпемен елін сақтаған…

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz