Tarihtyń ótkeni men búginine zer sala qarasaq, kóshpendiler mádenietiniń negizin qalaǵan ári onyń qalpyn qazirge deiin jetkizgen halqymyz kóne jyl esebi boiynsha tórt túliktiń baǵymy men babyna qarai dástúrli merekelerdi oilap shyǵaryp ári toilap kelgen. Sol merekelerdiń biri – Nauryz meiramy. Qazaq halqynda: «Otyz kún oiyn, qyryq kún toiyń» dep keletin naqyl sóz jii kezdesedi. Barlap qaraityn bolsaq, «otyz kún» degeni nauryz meiramyna qaratylǵan. YAǵni, búl meiram halqymyzdyń kóne jyl esebi boiynsha aqpan aiynyń 20-synan toilana bastaidy da tura otyz kún degende, yaǵni nauryz aiynyń 21-i kúni ayaqtalady. Onyń ertesi 22-nauryzda búkil úlys bolyp qútty merekeni úzatyp salady. «Úlystyń úly kúni» degenimiz osy. Al «Qyryq kún toiyń» shilde aiyna tura keledi. Ol úrker júldyzynyń kórinui men jasyrynuyna bailanysty bolǵan. Búl aralyq qyryq kúndi qúraidy. Halqymyz múny «Qyryq kún shilde» dep ataǵan. Múnda da úly duman, mereke bolady. Toi-tomalaq, qyz úzatyp, kelin túsiru, súndet toi, taǵy basqa keń jailaudaǵy keremet dumandary osy kezde ótkiziledi. Úrker kókke kóterilgende jiyn-terin júmystaryna kirise bastaǵan.
Al, biz sóz etkeli otyrǵan Nauryz merekesi qytymyr qystan qysylyp shyqqan malshy qauym úshin jyl basy retinde erekshe atalyp ótken. Jerdiń tońy jibip, qoldaǵy mal óriske shyǵyp, qoly bosai bastaǵan qauym bir-biriniń hal-kúiin biluge múmkindik alǵan. Árine, ertedegi kóshpeli júrt bir-birinen shalǵai ornalasqandyqtan qysty kúni ózara habar alysuy qiynǵa túskeni anyq. Al nauryz aiynyń (taq kúnderi) 1,3,5,…29 kúnderi ret-retimen jeti dámnen Nauryz kóje jasap, bir auyl endi bir auylǵa qydyryp baryp, «Úlys oń bolsyn, aq mol bolsyn» dep tilek tilesip, aman-esen taǵy bir jylǵa jetkenin quanysh etip otyrǵan. Bertin kele el otyryqtasyp, auyl bolyp úiysqannan keiingi tústa mereke saltanaty da ózgere bastady. Onda nauryz aiy bastalǵan soń auyldyń bir basynan bastap, kóshe-kóshe retke túryp, nauryz kóje jasalatyn. Adamdar top-top bolyp úi aralap qydyryp nauryz kóje ishedi. «Nauryz báiitin» aityp, túrli kóńil ashu sharalar ótkizedi. Búl kúni balalar tipti de shattyqqa shomady. Olar kúndiz tepkish teuip, batpyrauyq úshyrsa, keshte jasyrynbaq oinaidy, taǵysyn taǵylar.
Dei túrǵanmen, keńestik ideologiyanyń salqyny atauly merekege keri yqpal etkeni bárimizge málim. Tipti, ony kóneniń kózi retinde shekteu qoiǵany da anyq edi. Alaida, búl júie halyqtyń nanymy men senimine shekteu qoiǵanymen dástúri men ómir súru qaǵidasyn túbegeili ózgertip kete alǵan joq. Búrynǵydai auyl bolyp merekeni toilamasa da, úi bas saiyn kóje jasap, qútty kúndi qyzu qarsy alu saqtalyp keldi.
Elimiz táuelsizdik alǵannan keiin atalmysh merekeni toilau jandana bastady. Qazirgi tańda el búrynǵydai nauryz aiy tuysymen kóje jasap, qonaqjailylyq tanytpasa da, 22 nauryzdy úly mereke retinde, tipti, «Qazaqtyń jańa jyly» dep tanu jyl ótken saiyn auqymdana túsude. Árine, solai bolǵany da jón. Qazir biz jańa jyl sanau esebin qoldanamyz degenmen, auyl jáne mal sharuashylyǵymen shúǵyldanatyn túrǵyndar kóneshe jyl qaiyru boiynsha sharuasyn rettep otyrady. Aua raiyn, adam taǵdyryn, tabiǵattaǵy tosyn ózgeristerdi jyl qaiyru arqyly boljap otyrady. Múndaǵy kóne jyl esebi degenimiz, 12 múshel boiynsha jyl qaiyru tártibin kórsetedi. Qazaq halqynyń tarihynda múnyń sayasi jáne ekonomikalyq máni óte zor bolǵan. Ertedegi diplomatiyalyq qarym-qatynas, kóshi-qon isi, tipti, mereke-meiramdarda osyǵan yńǵailastyrylyp jasalǵan. Búl turaly tarihi materialdardan kóptegen derekter keltiruge bolady. Mysaly Altyn orda handyǵynyń Toqtamys hany (1380-1395 j.j) Qajybekke jazǵan qoljazba hatynda: «Qajybek aldiyar: … menimen qarsylasqandar jaqsylyq kórmeidi dep erekshe qol qoiyp, mór basyp, nietimdi bildiremin. Súltan Toqtamys tańbasy. Meshin jyly – músylman kalendarynyń 784-jyly jolhyda aiynyń 24 kúni Úryntóbe» delingen. Qazirgi jyl sanau boiynsha qaraityn bolsaq búl hat 1382 jyly aqpannyń 1-i kúni jazylǵan. Múnyń ózi ata-babalarymyzdyń sayasi máselelerdi jyldy músheldep sanau tártibimen júrgizip otyrǵanyn ańǵartady. Sóz oraiy kelgende aita keteiin, qytailyqtarda jyldy músheldep sanau tártibin qoldanyp keledi. Olardyń tarihi qújattarynda 12 múshel boiynsha jyl sanau (kóne jyl esebi) zamanymyzdan búrynǵy 2637 jyly 6 nauryzdan bastalǵan dep jazylǵan. Qazir qytailyqtar ádette jańasha kalendardy qoldanǵanymen, olar jańa jyl merekesin aqpan aiynda toilaudy dástúrge ainaldyrǵan. Tipti, ekonomikalyq, áleumettik joba-josparlaryn da kóneshe jyl esebi boiynsha baǵyttap otyrady. Búl olardyń ekonomikalyq túrǵyda basqalarǵa ttáueldilikten qútqaryp otyr. Búgingi Qytai ekonomikasynyń damuynyń túpkilikti sebebi de mine, osy. Sondyqtan biz de ata-babamyzdyń ústanymdaryna negizdele otyryp, Nauryz merekesin tek meiram retinde ǵana emes, qazaqtyń Jańa jyly dep tanyǵanymyz jón. Sayasi-áleumettik, ekonomikalyq josparlarda soǵan sai qúrylsa útylmaimyz degim keledi.
Qajet Andas,
«Q-Andas» aqparat agenttigi











