Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet aqparat

Úlys kúni: keshe jáne búgin

admin
2026/08/31
Qajet aqparat
0
Ұлыс күні: кеше және бүгін

Tarihtyń ótkeni men búginine zer sala qarasaq, kóshpendiler mádenietiniń negizin qalaǵan ári onyń qalpyn qazirge deiin jetkizgen halqymyz kóne jyl esebi boiynsha tórt túliktiń baǵymy men babyna qarai dástúrli merekelerdi oilap shyǵaryp ári toilap kelgen.  Sol merekelerdiń biri – Nauryz meiramy.  Qazaq halqynda: «Otyz kún oiyn, qyryq kún toiyń» dep keletin naqyl sóz jii kezdesedi. Barlap qaraityn bolsaq, «otyz kún» degeni nauryz meiramyna qaratylǵan. YAǵni, búl meiram halqymyzdyń kóne jyl esebi boiynsha aqpan aiynyń 20-synan toilana bastaidy da tura otyz kún degende, yaǵni nauryz aiynyń 21-i kúni ayaqtalady. Onyń ertesi 22-nauryzda búkil úlys bolyp qútty merekeni úzatyp salady. «Úlystyń úly kúni» degenimiz osy. Al «Qyryq kún toiyń» shilde aiyna tura keledi. Ol úrker júldyzynyń kórinui men jasyrynuyna bailanysty bolǵan. Búl aralyq qyryq kúndi qúraidy. Halqymyz múny «Qyryq kún shilde»  dep ataǵan.  Múnda da úly duman, mereke bolady. Toi-tomalaq, qyz úzatyp, kelin túsiru, súndet toi, taǵy basqa keń jailaudaǵy keremet dumandary osy kezde ótkiziledi. Úrker kókke kóterilgende jiyn-terin júmystaryna kirise bastaǵan.

Al, biz sóz etkeli otyrǵan Nauryz merekesi qytymyr qystan qysylyp shyqqan malshy qauym úshin jyl basy retinde erekshe atalyp ótken. Jerdiń tońy jibip, qoldaǵy mal óriske shyǵyp, qoly bosai bastaǵan qauym bir-biriniń hal-kúiin biluge múmkindik alǵan. Árine, ertedegi kóshpeli júrt bir-birinen shalǵai ornalasqandyqtan qysty kúni ózara habar alysuy qiynǵa túskeni anyq. Al nauryz aiynyń (taq kúnderi) 1,3,5,…29 kúnderi ret-retimen jeti dámnen Nauryz kóje jasap, bir auyl endi bir auylǵa qydyryp baryp, «Úlys oń bolsyn, aq mol bolsyn» dep tilek tilesip, aman-esen taǵy bir jylǵa jetkenin quanysh etip otyrǵan. Bertin kele el otyryqtasyp, auyl bolyp úiysqannan keiingi tústa mereke saltanaty da ózgere bastady. Onda nauryz aiy bastalǵan soń auyldyń bir basynan bastap, kóshe-kóshe retke túryp, nauryz kóje jasalatyn. Adamdar top-top bolyp úi aralap qydyryp nauryz kóje ishedi. «Nauryz báiitin» aityp, túrli kóńil ashu sharalar ótkizedi. Búl kúni balalar tipti de shattyqqa shomady. Olar kúndiz tepkish teuip, batpyrauyq úshyrsa, keshte jasyrynbaq oinaidy, taǵysyn taǵylar.

Dei túrǵanmen, keńestik ideologiyanyń salqyny atauly merekege keri yqpal etkeni bárimizge málim. Tipti, ony kóneniń kózi retinde shekteu qoiǵany da anyq edi. Alaida, búl júie halyqtyń nanymy men senimine shekteu qoiǵanymen dástúri men ómir súru qaǵidasyn túbegeili ózgertip kete alǵan joq. Búrynǵydai auyl bolyp merekeni toilamasa da, úi bas saiyn kóje jasap, qútty kúndi qyzu qarsy alu saqtalyp keldi.

Elimiz táuelsizdik alǵannan keiin atalmysh merekeni toilau jandana bastady. Qazirgi tańda el búrynǵydai nauryz aiy tuysymen kóje jasap, qonaqjailylyq tanytpasa da, 22 nauryzdy úly mereke retinde, tipti, «Qazaqtyń jańa jyly» dep tanu jyl ótken saiyn auqymdana túsude. Árine, solai bolǵany da jón. Qazir biz jańa jyl sanau esebin qoldanamyz degenmen, auyl jáne mal sharuashylyǵymen shúǵyldanatyn túrǵyndar kóneshe jyl qaiyru boiynsha sharuasyn rettep otyrady. Aua raiyn, adam taǵdyryn, tabiǵattaǵy tosyn ózgeristerdi jyl qaiyru arqyly boljap otyrady.   Múndaǵy kóne jyl esebi degenimiz, 12 múshel boiynsha jyl qaiyru tártibin kórsetedi. Qazaq halqynyń tarihynda múnyń sayasi jáne ekonomikalyq máni óte zor bolǵan. Ertedegi diplomatiyalyq qarym-qatynas, kóshi-qon isi, tipti, mereke-meiramdarda osyǵan yńǵailastyrylyp jasalǵan. Búl turaly tarihi materialdardan kóptegen derekter keltiruge bolady. Mysaly Altyn orda handyǵynyń Toqtamys hany (1380-1395 j.j) Qajybekke jazǵan qoljazba hatynda: «Qajybek aldiyar: … menimen qarsylasqandar jaqsylyq kórmeidi dep erekshe qol qoiyp, mór basyp, nietimdi bildiremin. Súltan Toqtamys tańbasy. Meshin jyly – músylman kalendarynyń 784-jyly jolhyda aiynyń 24 kúni Úryntóbe» delingen. Qazirgi jyl sanau boiynsha qaraityn bolsaq búl hat 1382 jyly aqpannyń 1-i kúni jazylǵan. Múnyń ózi ata-babalarymyzdyń sayasi máselelerdi jyldy músheldep sanau tártibimen júrgizip otyrǵanyn ańǵartady. Sóz oraiy kelgende aita keteiin, qytailyqtarda jyldy músheldep sanau tártibin qoldanyp keledi. Olardyń tarihi qújattarynda 12 múshel boiynsha jyl sanau (kóne jyl esebi) zamanymyzdan búrynǵy 2637 jyly 6 nauryzdan bastalǵan dep jazylǵan. Qazir qytailyqtar ádette jańasha kalendardy qoldanǵanymen, olar jańa jyl merekesin aqpan aiynda toilaudy dástúrge ainaldyrǵan. Tipti, ekonomikalyq, áleumettik joba-josparlaryn da kóneshe jyl esebi boiynsha baǵyttap otyrady. Búl olardyń ekonomikalyq túrǵyda basqalarǵa ttáueldilikten qútqaryp otyr. Búgingi Qytai ekonomikasynyń damuynyń túpkilikti sebebi de mine, osy. Sondyqtan biz de ata-babamyzdyń ústanymdaryna negizdele otyryp,  Nauryz merekesin tek meiram retinde ǵana emes, qazaqtyń Jańa jyly dep  tanyǵanymyz jón. Sayasi-áleumettik, ekonomikalyq josparlarda soǵan sai qúrylsa útylmaimyz degim keledi.

Qajet Andas,

«Q-Andas» aqparat agenttigi

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 9
Өлке тарихы ұрпаққа аманат
Qajet aqparat

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026
ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»
Qajet aqparat

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026
Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?
Qajet aqparat

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
Konferensııa

Qandas.kz saityndaǵy ölketanu maqalalaryn aǵylşyn tılıne audaru negızderı

October 8, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
Konferensııa

Jetisu men Ertis óńiriniń arheologiyalyq jáne sakraldy múrasy

September 30, 2026
Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат
Konferensııa

Últtyq park múrajaiy: tabiǵatqa tanymdyq sayahat

September 29, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz