بيىل قازاقتىڭ ءسوز ونەرىندە وزىندىك ورنى بار بەلگىلى ايتىسكەر اقىن ابىكەن سارىباەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل. ەل جادىندا ورەلى ويىمەن، وتكىر تىلىمەن، حالىقتىق ونەرگە ادالدىعىمەن ساقتالعان اقىننىڭ ەسىمى بۇگىندە تۋعان ءوڭىرىنىڭ رۋحاني كەڭىستىگىندە ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالادى. ونىڭ ونەگەلى ءومىرى مەن ونەر جولى ۇرپاققا ءسوز قادىرىن، ەلدىك رۋحتى، ۇلتتىق نامىستى ۇعىندىراتىن تاعىلىمدى مەكتەپكە اينالدى.
ابىكەن سارىباەۆتىڭ ەسىمى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە بەرىلۋى دە تەگىن ەمەس. ەڭ الدىمەن، ەلدىڭ ونەرگە كورسەتكەن قۇرمەتى، حالىق جادىندا قالعان تۇلعانىڭ رۋحىنا تاعزىم، ۇلتتىق مادەنيەتكە جاسالعان ءىلتيپات. ويتكەنى مادەنيەت ءۇيى كونتسەرت وتەتىن ورىن عانا ەمەس، ەلدىڭ رۋحاني تىنىسى توعىساتىن، ونەر مەن تاربيەنىڭ، ءداستۇر مەن ساباقتاستىقتىڭ التىن ارقاۋى ۇزىلمەيتىن قاسيەتتى ورتا. سول شاڭىراقتا ايتىلعان ءاربىر ءان، قويىلعان ءاربىر كورىنىس، ۇيىمداستىرىلعان ءاربىر تاعىلىمدى شارا ابىكەندەي ونەر يەلەرىنىڭ اماناتىن جالعاپ تۇرعانداي اسەر بەرەدى.
بۇگىندە ابىكەن سارىباەۆ اتىنداعى اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى ەل ىشىندەگى ونەرپازداردى بىرىكتىرىپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەپ، اعا بۋىن مەن جاس ۇرپاق اراسىنداعى رۋحاني بايلانىستى نىعايتىپ وتىرعان ماڭىزدى مادەني ورتالىققا اينالدى. وسى قارا شاڭىراقتىڭ جانىنان قۇرىلعان «شەجىرە» ونەر، ءتالىم تاربيە وتاۋى دا يگى ءداستۇردىڭ زاڭدى جالعاسى. ونىڭ بولمىسى ساحنالىق ونەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. «شەجىرە» وتكەن مەن بۇگىندى جالعاپ، انالار ونەگەسىن، اجەلەر دانالىعىن، ۇلتتىق ونەر مەن سالت ءداستۇردى كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزىپ كەلە جاتقان تاعىلىم مەكتەبى رەتىندە قالىپتاستى.
قوعامنىڭ رۋحاني ءومىرى ەڭ الدىمەن ەڭبەك ورتاسىنىڭ ىشكى بىرلىگىمەن، ورتاق ماقساتقا جۇمىلا بىلۋىمەن، ەلدىك ىسكە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىمەن ولشەنەدى. ەڭبەك ورتاسى دەگەنىمىز ءبىر مەكەمەدە قىزمەت اتقاراتىن ادامدار توبى عانا ەمەس، ورتاق مۇراتتى، ورتاق قۇندىلىقتى، ورتاق جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاعان ءتىرى الەۋمەتتىك كەڭىستىك. اسىرەسە مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنداعى شىعارماشىلىق توپتاردىڭ ورنى بولەك. ويتكەنى ولار حالىقتىڭ تاريحي جادىن ساقتايدى، ۇلتتىڭ ونەرىن جاڭعىرتادى، ۇرپاق ساناسىنا ءتالىم مەن تاربيەنىڭ ءدانىن سەبەدى.

شىعارماشىلىق ورتانىڭ تاريحى 2015 جىلعى 1 ناۋرىزدان باستالادى. العاشقىدا التى اجەدەن قۇرالعان شاعىن ونەر توبى اۋداندىق مادەني شارالارعا قاتىسىپ، ۇلتتىق ءان مەن سالت ءداستۇردى ناسيحاتتاۋعا كىرىستى. وسى باستاما اۋىلدىق مادەني كەڭىستىكتە جاڭا سەرپىن تۋدىردى. اجەلەر ساحناعا ءان ايتۋ ءۇشىن عانا ەمەس، ۇلتتىق بولمىستى كورسەتۋ، قازاقى تاربيەنى تانىتۋ، جاستارعا ۇلگى بولۋ ماقساتىمەن شىقتى. كەيىن باستاما كەڭەيىپ، «شەجىرە» ونەر، ءتالىم تاربيە وتاۋى رەتىندە جۇيەلى باعىت الدى.
ونەر ورداسىنىڭ قالىپتاسۋىندا ۇيىمداستىرۋشى ازاماتتاردىڭ، مادەنيەت سالاسى ماماندارىنىڭ ەڭبەگى ەرەكشە. العاشقى كەزەڭدە اجەلەر توبىنىڭ قۇرىلۋىنا گۇلميرا وتەگەنوۆا ۇيىتقى بولسا، ۇيىرمە جەتەكشىلىگىن ساۋلە قاسىمحانقىزى اتقاردى. كەيىن جۇمىستى ءلاززات قۇسايىنوۆا جالعاستىرىپ، شىعارماشىلىق تىنىسىن كەڭەيتتى. بۇگىندە ءلاززات قۇسايىنوۆا مادەنيەت سالاسىنداعى تاجىريبەسىمەن، ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن، ءاربىر مۇشەنىڭ ونەرىن اشۋعا دەگەن ىقىلاسىمەن «شەجىرەنىڭ» دامۋىنا باعىت بەرىپ كەلەدى. ال توپ جەتەكشىسى راۋشان نۇرعالىموۆا ونەرپازداردىڭ ىشكى بىرلىگىن ساقتاپ، دايىندىق جۇمىستارىنىڭ جۇيەلى جۇرۋىنە ۇيىتقى بولىپ وتىرعان تاجىريبەلى جان.
«شەجىرەنىڭ» باستى ەرەكشەلىگى ونەر مەن تاربيەنى قاتار وربىتۋىندە. مۇنداعى انالار حالىق اندەرىن ورىنداپ، ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىن تانىستىرىپ، قولونەر بۇيىمدارىن كورسەتىپ قانا قويمايدى. ولار شەجىرە ايتۋ، ەستەلىك ءبولىسۋ، تاعىلىمدىق كەزدەسۋلەر وتكىزۋ، جاستارعا ۇلتتىق ادەپ پەن سالت ءداستۇردىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن دا تۇراقتى جۇرگىزەدى.
مۇنداعى انالار ونەردى ومىرلىك ونەگەمەن ۇشتاستىرىپ، ساحناداعى شىعارماشىلىق قىزمەتىمەن قاتار وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى، رۋحانياتتىڭ شىراقشىسى رەتىندە دە ەلگە ۇلگى بولىپ كەلەدى. ءاربىر ىسىنەن انالىق مەيىرىم، اجەلىك دانالىق، ۇلتتىق تاربيەگە دەگەن ادالدىق ايقىن كورىنەدى. سوندىقتان «شەجىرە» مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەگى مادەني شارالارعا قاتىسۋمەن شەكتەلمەي، وتباسى قۇندىلىعىن، ۇرپاق تاربيەسىن، ەلدىك سانانى نىعايتاتىن ماڭىزدى رۋحاني قىزمەتكە اينالىپ وتىر.
مۇنداي ورتادا ساحنا مادەنيەتى مەن ءومىر مەكتەبى قاتار قالىپتاسادى. ءاربىر ءان، ءاربىر كورىنىس، ءاربىر ۇلتتىق بۇيىم كورەرمەنگە جاي عانا ونەر تۋىندىسى رەتىندە ەمەس، ەلدىك سانانى وياتاتىن رۋحاني بەلگى رەتىندە جەتەدى. ويتكەنى وسى ونەر شاڭىراعىنداعى ءاربىر انا مەن اجە ءومىر كورگەن، ەڭبەكپەن شىڭدالعان، وتباسى تاربيەسىن، ەلدىك ءداستۇردى، ۇلتتىق ونەگەنى بويىنا سىڭىرگەن تۇلعالار.
ونەرپاز انالاردىڭ ءومىر جولى دا اتالعان ورتاعا ەرەكشە مازمۇن بەرەدى. راۋشان نۇرعالىموۆا، راۋشان وسكەنبەكوۆا، التىنشاش ورازوۆا، بوتاكوز راحيموۆا، قاميحان قالقابەكقىزى، كۇناراي كۇزەمباەۆا، شولپان شىنىباەۆا، ءبيبىنۇر انداقۇلوۆا، گۇلنار قاسىموۆا جانە وزگە دە ونەرپاز انالار «شەجىرەنىڭ» ابىرويىن كوتەرىپ جۇرگەن جاندار. ارقايسىسىنىڭ ارتىندا ەڭبەكپەن ورىلگەن عۇمىر، وتباسىلىق تاربيە، انالىق مەيىرىم، اجەلىك ونەگە، قوعامدىق بەلسەندىلىك جاتىر. سوندىقتان «شەجىرە» مۇشەلەرى ساحناعا شىققاندا، كورەرمەن ونەرپازداردى عانا ەمەس، ءومىردىڭ وزىنەن ساباق العان، ۇلت تاربيەسىن بويىنا سىڭىرگەن تۇلعالاردى كورەدى.

«شەجىرەنىڭ» ماڭىزدىلىعى دا وسىندا. بۇگىنگى تاڭدا جاھاندانۋ ىقپالى كۇشەيىپ، جاستاردىڭ تانىمى مەن تالعامى ءتۇرلى باعىتقا بۇرىلىپ جاتقان كەزدە، ۇلتتىق ونەردى ءتىرى ورتا ارقىلى كورسەتۋ اسا قاجەت. كىتاپتان وقىلعان ءداستۇر مەن ساحنادا كورىنگەن ءداستۇردىڭ اسەرى ەكى بولەك. اجەلەردىڭ ءوز قولىمەن تىككەن ۇلتتىق كيىمى، ءوز قولىمەن جاساعان بۇيىمى، ءوز داۋسىمەن ايتقان ءانى، ءوز جۇرەگىنەن شىققان باتاسى جاس ۇرپاققا الدەقايدا تەرەڭ اسەر ەتەدى. ويتكەنى مۇندا جاساندىلىق جوق، ءومىر تاجىريبەسىنەن تۋعان شىنايىلىق بار.
«شەجىرە» قۇرىلعان كۇننەن باستاپ اۋداندىق، وبلىستىق، رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى مادەني رۋحاني شارالارعا بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدى. 2018 جىلى پانفيلوۆ اۋدانى قوڭىرولەڭ اۋىلىندا وتكەن «اۋىلىم التىن بەسىگىم» ءىس شاراسىندا العىس حاتپەن ماراپاتتالۋى ونەر وشاعى ەڭبەگىنىڭ العاشقى ەلەۋلى باعالارىنىڭ ءبىرى بولدى. 2019 جىلدان 2022 جىلعا دەيىن تالدىقورعان قالاسىنداعى «تاڭجارىق» باعدارلاماسىنا بىرنەشە رەت قاتىسىپ، قولونەر بۇيىمدارىن تانىستىرىپ، كورەرمەنگە ۇلتتىق ونەردىڭ ءمانىن جەتكىزدى. 2021 جىلى «بولمىس» باعدارلاماسىنىڭ «قارتتارىم اسىل قازىنام» تۇسىرىلىمىنە قاتىسۋى دا شىعارماشىلىق ورتانىڭ قوعامدىق مادەني بەدەلىن ارتتىرا ءتۇستى.
«شەجىرەنىڭ» قىزمەتى ساحنالىق شارالارمەن عانا شەكتەلمەيدى. 2020 جىلدان 2022 جىلعا دەيىن رامازان ايىندا اۋداندىق قايىرىمدىلىق قورلارىنا تۇراقتى كومەك كورسەتىپ، ىزگىلىك پەن جاناشىرلىقتىڭ ۇلگىسىن تانىتتى. 2022 جىلى كەربۇلاق اۋدانى سارىوزەك اۋىلىنداعى مەدرەسەگە قولداۋ كورسەتىپ، قايىرىمدىلىق شارالارعا اتسالىستى. قاڭتار وقيعاسى كەزىندە بلوكپوستتاعى ازاماتتاردى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋى ونەرپاز انالاردىڭ ەل باسىنا تۇسكەن سىن ساتتە دە شەت قالمايتىن ازاماتتىق بولمىسىن كورسەتتى. وسى دەرەكتەر «شەجىرەنىڭ» ونەر كورسەتەتىن ورتا عانا ەمەس، قوعامعا قىزمەت ەتەتىن رۋحاني الاڭ ەكەنىن دالەلدەيدى.
شىعارماشىلىق جەتىستىكتەرى دە از ەمەس. 2023 جىلى ۇيىرمە مۇشەسى، قولونەر شەبەرى بوتاكوز راحيموۆا وبلىستىق «ۇكىلى سەرۋەن» ۇلتتىق كيىم بايقاۋىنىڭ ىرىكتەۋ كەزەڭىندە جوعارى باعالاندى. 2024 جىلى ونەرپاز انالار كتك تەلەارناسىنىڭ «كەل شىرقايىق» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ، باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. سول جىلى «دارا ەنە، ۇزدىك كەلىن» بايقاۋىندا گۇلنار قاسىموۆا مەن كەلىنى باس جۇلدەگە يە بولدى. اتالعان جەڭىستەر انالار مەن كەلىندەر ساباقتاستىعىنىڭ، ۇلتتىق تاربيەنىڭ ناقتى ناتيجەسى رەتىندە قابىلداندى.

2025 جىل دا «شەجىرە» ءۇشىن مازمۇندى كەزەڭ بولدى. ونەرپازدار جەتىسۋ تەلەارناسىنىڭ «ارمىسىڭ، ءاز ناۋرىز» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ، ۇلتتىق ونەردى كەڭىنەن ناسيحاتتادى. سول جىلى وتكەن «دانا ەنە، دارا كەلىن» وبلىستىق بايقاۋىندا ارنايى جۇلدە يەلەندى. قىزىلجار شايقاسىنىڭ 327 جىلدىعىنا ارنالعان «FELT BOOK 2025» كىتاپ جارمەڭكەسىنە قاتىسىپ، تاريحي تانىمدىق شاراعا ونەرىمەن ۇلەس قوستى. 2025 جىلعى 2 قازاندا قارتتار كۇنىنە وراي «شەجىرە» ۇيىرمەسىنىڭ 10 جىلدىق ەسەپ بەرۋ كونتسەرتى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلىپ، كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.
2026 جىلى 18 ناۋرىز، ۇلتتىق كيىم كۇنى اياسىندا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ «كوركەمونەر» گالەرەياسى مەن «جەتىسۋ» ولكەتانۋشىلار ورتالىعى قوعامدىق بىرلەستىگى ۇيىمداستىرعان «ۇلتتىق كيىم، ۇلت قۇندىلىعى» كورمە فەستيۆالىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە اتسالىسۋى دا ونەر شاڭىراعىنىڭ باعىت باعدارىن ايقىن كورسەتتى. اتالعان شارالاردا «شەجىرە» مۇشەلەرى ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىن، قولونەر بۇيىمدارىن، تاريحي تانىمدىق مازمۇنداعى كورىنىستەردى ۇسىنىپ، ونەر ارقىلى حالىق جادىن جاڭعىرتتى.
ونەرپاز انالاردىڭ ساحناعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى دە بولەك ايتۋعا لايىق. اجەلەردىڭ ءار كونتسەرتكە تىڭعىلىقتى دايىندالىپ، ۇلتتىق كيىمدەرىن ءوز قاراجاتتارىنا ازىرلەپ، جاڭا وبرازبەن شىعۋى ولاردىڭ ونەرگە دەگەن قۇرمەتىن كورسەتەدى. قاراپايىم كورىنگەنىمەن، ۇلكەن مادەنيەتتىڭ بەلگىسى. ساحناعا ادالدىق، كورەرمەنگە قۇرمەت، ۇلتتىق كيىمگە ۇقىپتىلىق، ءاربىر شاراعا دايىندىقپەن كەلۋ، وسىنىڭ ءبارى ەڭبەك ورتاسىنىڭ ىشكى ءتارتىبى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن تانىتادى.
بۇگىندە «شەجىرە» مۇشەلەرى «جەتىسۋ» ولكەتانۋشىلار ورتالىعى ۇيىمداستىراتىن ءتۇرلى مادەني رۋحاني شارالارعا بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدى. مۇنداي ارىپتەستىك ءوڭىر تاريحىن، ۇلتتىق كيىم مادەنيەتىن، قولونەردى، انالار ونەگەسىن، ۇرپاق ساباقتاستىعىن ناسيحاتتاۋعا جول اشىپ وتىر. وسىنداي بايلانىستار ارقىلى اتالعان ونەر وشاعىنىڭ قىزمەتى ءبىر اۋدان كولەمىمەن شەكتەلمەي، وبلىستىق دەڭگەيدەگى رۋحاني جۇمىستارمەن ساباقتاسىپ كەلەدى.
ونەرلى انالار ورتاسىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنا قاراساق، باستى جەتىستىگى العان ماراپاتتارىمەن عانا ولشەنبەيدى. ەڭ ۇلكەن تابىس حالىق جادىندا ۇمىت بولا باستاعان سالت داستۇرلەردى قايتا جاڭعىرتۋى، قولونەر مەن اۋىز ادەبيەتى ۇلگىلەرىن ءتىرىلتۋى، جاستاردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىققا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋى. مۇنداي ەڭبەك كوزگە بىردەن كورىنبەۋى مۇمكىن، بىراق قوعامعا اسەرى تەرەڭ. ويتكەنى ۇلتتىڭ رۋحاني تامىرى ءدال وسىنداي قاراپايىم، بىراق تاباندى ەڭبەكتەر ارقىلى بەكيدى.
بۇگىنگى «شەجىرە» ونەر، ءتالىم تاربيە وتاۋى ەڭبەك ورتاسىنىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگىن كورسەتەتىن جارقىن مىسال. مۇندا ءتارتىپ بار، بىرلىك بار، جاۋاپكەرشىلىك بار، ەڭ باستىسى، ورتاق رۋحاني ماقسات بار. ونەرپازدار ساحناعا شىققاندا ءان ايتادى، كورمە ۇيىمداستىرعاندا قولونەردى تانىتادى، جاستارمەن كەزدەسكەندە ونەگە ايتادى، ەلدىك شارالاردا ۇلتتىق بولمىستىڭ بيىگىن كورسەتەدى.
سوندىقتان اتالعان ونەر وشاعىنىڭ تاريحى ءبىر ونەر توبىنىڭ شەجىرەسى عانا ەمەس. انالاردىڭ ەل رۋحانياتىنا قوسقان ۇلەسىنىڭ كورىنىسى. ەڭبەك ورتاسىنىڭ قوعامدى تاربيەلەۋدەگى كۇشىن دالەلدەيتىن ونەگەلى جول. وتكەندى ۇمىتپاي، بۇگىندى باعالاپ، بولاشاققا امانات ارقالاعان انالار مەكتەبى.
وسىنداي ونەر وشاقتارى باردا ۇلتتىق ونەردىڭ وتى وشپەيدى، ءداستۇردىڭ تامىرى ۇزىلمەيدى، ۇرپاقتار اراسىنداعى رۋحاني بايلانىس السىرەمەيدى. «شەجىرە» سونى ىسىمەن دالەلدەپ كەلە جاتقان تاعىلىمدى ورتا.
ونىڭ ءاربىر مۇشەسى، ءاربىر كونتسەرتى، ءاربىر كورمەسى، ءاربىر قايىرىمدى ءىسى ءوڭىر مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا قوسىلعان سۇبەلى ۇلەس بولىپ قالا بەرمەك.
قاجەت انداس،
Q-Andas اقپاراتتىق اگەنتتىگى











