Men, Dámebaev Sailau, ákemniń jalǵyz túyaǵymyn. 1937 jyly 25 qarashada tudym. Men tuǵannan keiin 12 kún ótkende ákemdi Taldyqorǵanǵa shaqyrtyp, «halyq jauy» dep sottap jiberipti. Bala kezimde, keiinirekte de, aqymaq basym, ákem turaly eshqandai málimet jinamappyn. Auyl aqsaqaldary meni kórgende: «Ákeńnen aumai qalypsyń, jaqsy adam edi, bosqa naqaq ketti ǵoi», – deitin. Sonda men olardy ishimnen jaqtyrmai: «Búl aqsaqaldar nege halyq jauyn maqtaidy, aqymaqtar», – dep oilaitynmyn. Sovettik patriotizm ruhynda tárbielendim ǵoi, sondyqtan men de Pavlik Morozov siyaqty «patriot» edim.
Ákem 1908 jyly Semei oblysynyń SHúbartau audanynda kedei sharua otbasynda tuǵan. Jas kezinde moldadan bilim alyp, odan keiin bilimin ózinshe jalǵastyryp, latyn jáne orys alfavitterin igergen. Ol 18-20 jasqa kelgende kedei otbasynyń balasy bolǵandyqtan basshylyqta otyrǵan sheneunikter ártúrli tapsyrmalar berip, lauazymyn kóterip otyrǵan. Al 1932 jyly ákemdi partiya qataryna qabyldaǵan. Komsomol, partiya qataryna ótu úshin ákem jasyna jas qosyp, 1905 jyly tudym dep tólqújat alǵan.
Ákemdi 1932-1934 jyldary qarqyndy qúrylys júrip jatqan Qaratal sulandyru júiesine (Karatalьskaya orostitelьnaya sistema) partorg qyzmetine jiberedi. Ákem janúyasymen MOPR jerinde túrypty. 1934-1936 jyldary ákem Bórilitóbe audanyna (st. Lepsi) auystyrylyp, raizemotdeldiń bastyǵy etip taǵaiyndalady. Ol audanda Lepsi ózeninen úlken su kanaldary qazylyp, ákem sol qúrylystarǵa basshylyq etedi. Óitkeni onyń Qaratal su júieleri salynǵanda alǵan mol tájiribesi bolsa kerek.
Kanal qazylyp bolǵan soń kishigirim toi bolyp, júmysshylarǵa as beriledi. Sol asqa soiylǵan siyrdyń ishinen búzau shyǵyp, ákemniń tez óskenin kórealmaushy aryzqoilardyń aryzdanuyna úlken sebep bolady. Olar qolma-qol aryz úiymdastyryp, aqyry ákemdi qyzmetinen bosattyrady. Ákem de qaisar, ójet adam bolsa kerek, olarmen ymyraǵa keluge, bas iyuge barmaidy.
Ákem Kópbirlik auyl Sovetiniń tóraǵalyq qyzmetine jiberiledi. Artyna túsip alǵan aryzqoilar ákemdi partiyadan aldyryp, isin sotqa beredi. 1937 jyldyń 31 jeltoqsanynda «troikanyń» sheshimimen ákem 10 jylǵa sottalady. 1938 jyldyń kúzinde aidauda júrgende qaitys boldy degen habar auylǵa jetedi. Keiin anyqtalǵandai, ákem Sverdlovsk (qazirgi Ekaterinburg) oblysynyń Irbit qalasynyń mańynda 1938 jyly 26 tamyzda qaitys bolypty.
Eki jyldan keiin 25 jasynda jesir qalǵan jesir sheshem túrmysqa shyǵady. Meni ózimen birge alyp ketpekshi bolady. Biraq ájem jylap-syqtap auyl aqsaqaldarynyń kómegimen meni alyp qalyp, óz bauyryna salady. Men ájemmen birge 1939 jyly rabfakty bitirip, sol Kópbirlikke múǵalim bolyp kelgen ákemniń inisi Tólekov Tóltaidyń tárbiesinde er jetkenshe boldym. Ol kisi meniń mańdaiymnan shertip kórmedi. Institut bitirip, úilengenshe qamqorlyǵyn ayaǵan joq.
Men 1954 jyly Úshtóbe stanitsiyasynyń №16 mektebin bitirip, Almaty qalasyna joǵary oquǵa túsuge bardym. Emtihandardy jaqsy tapsyryp, dekannyń jeke qabyldauynda bolǵanymda dekan meniń ákemniń sottalǵanyn bilip, institutqa qabyldamai qoidy. Sondyqtan kelesi 1955 jyly men Reseige ketip, Ivanovo qalasyndaǵy Energetika institutyna túsip, ony 1960 jyly bitirip, injener-teploenergetik degen mamandyqty alyp shyqtym. Ózim 1960 jyldan 1998 jylǵa deiin tek óndiris salasynda júmys istedim. Onyń 70-80% osy Úshtóbe jáne Qaratal audanynda eńbek ettim.
Sailau DÁMEBAEV,
Balasy. 2015 jyl, Úshtóbe qalasy.
Jariyalandy. -Almaty: Qaraman Q. Qaratal aqtańdaǵy: tarihi-tanymdyq kitap. «Toǵanai T». 2015. -240 b. -142-144 b.











