Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Halyq jady

Beketbai aqyn

admin
2026/02/10
Halyq jady
0
Бекетбай ақын

Jińishke Kógershin sazy qualai qaz-qatar tikken úi. Jan-jaqtan kelip jatqan qalyń adam. Tartylǵan tabaq shytyrlaǵan at. Orta bir jerde as iesi Aitannyń Ekinbek degen ólgen balasynyń oyulaǵan aq otauy túr. Kún shilińgir ystyq. Otaudyń ainalasyna kúrep úigen qúmalaqtai jinalǵan kisi, birin-biri basyp túr. Túyrlyq kiiz keregeniń keser basyna sheiin túrip tastalǵan. otaudyń ishi tysy Sadyr, Mataidyń «men» degen juandary- «jaqsylary»; búqa moiyn, qúimaly qaryn aqsaqaldar. Jamylǵan tuyrlyqtai jeideleriniń jeńimen omyrauyn ystyqtan jeldetip, jelpinisedi. Qoldan ilengen eshki teri qyrjyq qonyshty baipaǵy bar. Dombyra ústaǵan káribóz aqynnyń daǵdyly dauysy. Álgi aq úiden aspanǵa tyrmysqandai talyp shyǵady. Aqyn búl mailyq oramaldai, qarakesh shytymen basyn tańyp tastaǵan. Dombyrany bauyrlai ústap, arsyiǵan aryq qatpa qara shúbar shal ańyratyp otyr:

 

Alty auz qylyp qazaqty,

Basynda orys el aldy.

Eldi orysqa qaratyp,

Tóre men súltan shen aldy.

Tútinge tórt tengedei,

SHańyraq aqsha jem aldy.

«Terisindei ógizdiń»

Dep qana súrap jer aldy.

Sol jerine kent saldy,

Qazaqtan saldat alman dep,

Qat mór qylyp aq patsha,

O basta vade bere aldy,

Túieniń múrnyn keshirmei,

Músylmannan kek aldy.

Mektepke sógiret qoisyn dep,

Dinimizge qol saldy,

Úi jer dedi, úi aldy,

Úi artynan túie aldy.

At ber dedi at aldy,

Qap ber dedi, qap aldy.

Eltiri, arqan, aqkiiz,

Atke jim, baipaq, tekemet.

Saldatqa kerek dep aldy.

Ayaǵynda minekei auzyn saldy balańa,

Endi almaǵan ne qaldy?!…

Dep dombyrany syńsytyp qaiyrdy. Búl jasy jetpiske kelgen eski júirik, daǵdyly dańǵyl Mataidyń soqyr aqyny Beketbai edi. Beketbai kári qúlaqty, eski sózdi kóp biletin, súńǵyla soqyr. Ol keshegi Abylaidy aitady. Jetisudaǵy qalmaqty  kóshirtedi. Kenesarynyń Jetisuǵa kelip, qazaqtyń orys penen qytaidyń qaisysyna bilmei, eki jaqqa jarylǵanyn jyr qylady, orysqa tóre túqymy súltandar múryndyq bolyp, eldi qaratqanyn tap basyp aitady. Orystyń el bileu jóniniń, alman alu retiniń kópke túsiniksiz zorlyqqa súiengendigin jalpy búqaranyń ishinen bǵan narazy ekenin aitady. Qily-qily zaman bolyp, qaraǵai basyn shortan shalyp, eldiń ejelgi eski sabasy syaazdap qútyńdaǵan qu shúnaq zamanǵa kez bolyp túrǵandyǵyn jyrlaidy.

Árine Beketbai ol kúndegi júrtshylyqtyń tildi jaqtysy, keshegi zamandaǵy ker ketken eski júrtshylyqtyń torǵaiy.  Ol kúndegi «sary orystyń – bary osy» degen pikirdiń adamy.  Qazaqtyń azǵanyn, tozǵanyn úlyqtan kormeidi, «orystyń»  auylǵa akelgen áreketi dep úǵady. Sondyqtan múndailarǵa, el ishindegi jeldi auyzdy, kári qúlaqty aqyndarǵa sol uaqyttaǵy shyqqan últshyldyq baǵyttaǵy baspasózdiń de áseri kóp boluy anyq. Biraq Beketbai bárin bylyqtyryp, qazaqtyń,  «qara saryny» men soǵady. Dindi,  músylmanshyldyqty auyzǵa aldymen alady. Beketbai tynyshtyqqa, juandardyń atasyn, Jabaidyń Dáuletin maqtap toqty-torym alyp júretin tilemsek aqyn, biraq eski sózdi jaqsy biledi, múndailar mynadai júrtqa kelgen «uly selebege» aiqai qosady. Eldiń qamyqqan kóńilin terbetedi. Endigi alatyn qol qaiyr, qúdaiy, názirin myna kúnde búl osylai alǵysy keledi. Júrtshylyq múńy múndai soqyrdy eriksiz aidap qozǵattyrady. Eldiń oiyn terbetedi, sanasyn shaiqaidy, aiaǵyn ákelip, óziniń  «qúdaiyna» soǵady. Kápirdi zorlandyryp, músylmandy qorlandyryp, namystandyrady. Últ atynan, din atynan ańyrata sóilep, eki jaqqa dúshpandyq tuǵyzady. Óz elin ózgege óshestiredi. Qanyn qaityp, qarsy qamyńdy qyl deidi.  «Jigit»,  «júmysshy» degendi  «saldat» deidi. Óz jerinen ketkendi «ólim» deidi. Óstip eldiń úreiin alyp eldi jauyqtyrady. Múndailar sol kúndegi kóterilistiń baiǵyzdai qaqsaǵan oyatushysy. Qozǵalystyń qozdyrtpa qútyrushysy, ańyratpa agetatory edi.

Aqyn ańyratpa «Agetatory» otyr. Jiyn qúlaqqa úrǵan tanadai tómen qarap, salbyrap, qúlaq qoyuly, ainalaǵa aqyn dauys qoja. A.. dese, top jaryp, alyp jónelgen kók bórini súrip baryp-baryp tastaǵan báige atynyń shabysyndai jónkilgen óleń? múndai zardy shúmaqtan baryp-baryp shúbatyp tastaidy da qaita oralady. Elmen qoshtasqandai án baiauyndaǵy sońǵy qońyr qaiyrys sony jerdiń suyndai syldyrap tógilip ketip toqtaidy. Otyrǵandar «úh» deidi, «Alla» deidi aqynnyń aryndy «úh» degeni taǵyda talyp kóteriledi de taǵy jyrlaidy.

 

Ortany shaiqap orystyń,

Orysqa jaǵyp bolypsyń.

Eldiń qútyn tauysty-au,

Basa shógip belińe,

Basa úrynyp jerińe,

Syiiǵyzdy byr qauyzǵa-au.

Qonysyńdy qorshalap,

Qazaqty talai borshalap,

Jylyna bir túgendep,

Qol-ayaqty kisendep,

Jalǵyz-aq qap er bauyzdap.

Bauyzdaǵandai maqtamen,

Maqtap júrip máz qylyp,

Malyńdy tegis alyp bop,

Basyńa saldy auyzdy-au.

 

Deidy aqyn.

Júrt kóńili túńǵyiyqqa tolqyǵandai osynyń bári ras-au degendei jiyn maujyrap, salbyraidy.

Aqyn aq buryl es maidan qúldilap aǵyp, qúlai bitip qalǵan

qúdyqtai kór kózge qúiylǵan. Qara terdi qolyndaǵy júmarlaqtaan

qara kir oramalmen kidirip súrtedi de ary qarai aǵyndap, taǵyda:

Álemdi tegis alypty-au,

Aǵylshyn, orys, berensor,

Ne qylǵanmen áiteuir,

El basyna tuǵan kún.

Er basyna kelgen sóz.

Aqyr zaman bolarda,

Jer júzin kápir alarda,

Júz qatynǵa bir erkek,

Qalady eken degen sóz.

Osynau súmdyq byr as bop,

Tuǵan jerden topyraq.

Qalarmysyń búiyrmai…

 

Asanqaiǵy bastaǵan,

Jolshybai kómir tastaǵan,

Jideli-Baisyn jeri bar.

SHańyraǵyń myń túie,

Jylyna úsh qozdaityn,

Qoi  bitken qútty eli bar.

Quly-nuly kóli bar,

Ózenniń úzyn keńi bar,

Jalǵyz top qana ishine,

Aiǵyr úiir jylqy bar.

Sondai shúigin shóbi bar,

Kóshudiń soǵan jóni bar.

deidi.

Beketbaidyń búl aitqany dál sol kúndegi eldiń  kóńilin shyrmayaqtaǵan, qiyalyn shielegen oidyń shúmaǵy  edi. Beketbai soqyr, sonyń jarshysy edi. Sol kezde el ne bolaryn bilmei, ne jigit bererin, ne soǵysyp ólerin, ne «Jideli-Baisyn» jerin izdep, aqtaban shúbyryndy bolyp auaryn ajyrata almai, basqa úrǵan balyqtai  sandalyp túrǵan kezi edi. Súńǵyla soqyr, kári boz aqyn sony aitady.

 

Kórkem ádebiet bólimi.

  Iliyas

Jariyalandy. Q. Andas, M. Andas. Qazaq jurnalistikasynyń jampozy -Almaty: «Bayanjúrek» baspasy. 2019. -347 b. -219-223 b.

 

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 13
Ақиқат айтылмай қалды
Halyq jady

Aqiqat aitylmai qaldy

August 12, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
Halyq jady

Baiyrsha Abylaihanovtyń beimálim taǵdyry

August 10, 2026
Айбат
Halyq jady

Aibat

August 4, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
Halyq jady

Kelmeske ketsin sol zūlmat……

July 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
Halyq jady

JARKENT ÓŃIRINDEGI «ALJIR»

July 30, 2026
Екпемен елін сақтаған…
Halyq jady

Ekpemen elin saqtaǵan…

July 27, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz