Baqaly auyldyq okrugine Baqaly, Kákimjan Qazybaev, Tasqúdyq auyldary qaraidy. Úsh auylda 1500-ge juyq túrǵyn, 363 úi bar. Biyl auyldyq okrug túrǵyndary 12262 gektar jerge dándi-maily daqyl, qant qyzylshasy, kópjyldyq shóp seuip, el yrysyn shalqytyp otyr.
Kákimjan Qazybaev auylynyń túrǵyndarymen kezdesuden búryn audandyq máslihattyń deputaty Talǵat Oralǵanovtyń bastauymen Baqaly, Tasqúdyq auyldaryn aralap, tynys-tirshiligimen tanysyp shyqtyq. Eńseli Mádeniet úii, eki qabatty ákimdik ǵimaraty, felьdsherlik-akusherlik punkt, meshit, qatymhana, zaman talabyna sai salynǵan balalar oiyn alańy auyldyń bet-beinesin ajarlandyra túsken. Auyldyń joldary asfalьttalǵan. Jańadan salynǵan úiler, retti qorshaular túrǵyndardyń auqatty ekendigin kórsetip túr.
Baqaly auyldyq Mádeniet úiiniń aldyndaǵy memleket jáne qoǵam qairatkeri Múhtar Arynnyń byusti janyńa jylu syilaidy. Biyl K. Qazybaev atyndaǵy orta mektepke kúrdeli jóndeu júmysy qolǵa alynyp, úsh qabatty mektep ǵimaratynyń janynan úlken stadion salynyp, qoldanysqa berilipti. Al onyń bir shetinde balalar oiyn alańy ornalasqan. Mektep qaqpasynyń qúrylysy mektep túlekteriniń demeushiligimen júrip jatyr eken.
– Bilim shańyraǵy 1980 jyly ashylǵan. Jalpy 640 orynǵa arnalǵan mektepte búginde 243 bala bilim alady. SHaǵyn ortalyǵymyz bar. Ótken jyly nauryz aiynda mektepke jańa avtobus berilgen. Onymen shalǵai ornalasqan K. Qazybaev auylynyń oqushylary tasymaldanady. Biyl mektep ǵimaratyn kúrdeli jóndeu maqsatynda qomaqty qarjy bólinip, kireberisten shatyrǵa deiin jóndeu júmysy jasaldy. Esik aldyna bruschatka tóselip, eden men esikteri auystyrylyp, jańa ústel-oryndyq alynyp, terezelerge jańa perde tartyldy. Jiynjai men ashana, úlken jáne kishi sportzal tolyqtai jańartyldy. Sonymen qatar, Kákimjan Qazybaevtyń 95 jyldyǵyna orai kóptegen shara atqaryluda. Aldaǵy uaqytta úlken kezdesu bolady. Jalpy, jańa oqu jylyna osyndai jaqsy kóńil-kúimen kiristik, – deidi mektep direktory Nazerke Qútbaeva.
Baqaly auylyndaǵy jaqsy isterdi kórip, jadyrap shyqqan kóńil-kúiimiz kúrejoldan Kákimjan Qazybaev auylyna búrylǵanda su sepkendei basyldy. Aldymen internet istemei, telefon bailanysy óshti. Odan keiin tas tóselgen kedir-búdyry kóp jol kólikti silki bastady. Ayańdap júrip, auyldyń orta túsyndaǵy mekteptiń aldynda kútip túrǵan túrǵyndardyń janyna jettik. Biraq kópshilik ashuly kórindi. Bastabynda sózimiz jarasa qoimady. Biraq «Adam sóileskeshe» degen ǵoi, aqyryndap sabasyna túsken túrǵyndar ókpe-nazyn úiip-tókti. Ataǵy alysqa jetken Kákimjan Qazybaev atyndaǵy auyldyń aqparattyq álemnen oqshau tirlik keship jatqanyn kórip, kóńilimiz qúlazysa, Baqaly men Tasqúdyq auylyndaǵydai jainaǵan jaǵdaidy kórmedik.
Aldymen auyl balalaryna arnap jasalǵan oiyn alańy kózge tústi. Qoldanysqa berilgenine kóp bolmaǵan nysannyń ańǵal-sańǵaly shyǵyp túr. Birneshe bala átkenshekke asylyp, dóńgelekpen qyzyqtap jatqany bolmasa oiyny qandy deuge kelmeidi. Tasqúdyq auylyndaǵy balalar oiyn alańyn kórgennen keiin bolar, kózimizge oǵash kórindi. Búl jaǵdaidy auyl ákimdiginiń mamandary eki alańǵa bólingen qarajattyń az-kóptigine bailanysty ekenin alǵa tartty. YAǵni, «auyldaǵy 48 otbasyndaǵy qaradomalaqtarynyń kóńiline demeu bolsyn» degen oimen jadaǵailap jasai salǵan dúnie ekeni kórinip túr.
Auyldastardyń tynys-tirshiligi jútap túr deuden aulaqpyz. Egistik jeri mol, mal basyn myńǵyrtyp ósiruge jaiylymy da jeterlik. Qara jerdiń qadirin arttyryp, qambasyn toltyryp, tórt túligin saudalap, qaltasyndaǵy qarjysyn kóbeitip otyrǵandar kóp. Degenmen, auyldaǵy internettiń nasharlyǵy men telefon bailanysynyń qolaisyzdyǵy túrǵyndardyń bas auruyna ainalǵaly qashan?! Kópshiliktiń bári osy máseleni alǵa tartyp, atsalysuymyzdy súrady.
Kákimjan Qazybaev auylyna byltyr modulьdi auruhana salynyp, el igiligine berilipti. Qúrylystyń sapasynda jáne ondaǵy qúral-jabdyqtarda syn joq. Búginde múnda 3 dáriger auyldyń 180 túrǵynyna kúndizgi dárigerlik kómek kórsetedi. Alaida, internettiń nasharlyǵyna bailanysty dárigerler qújattardy rásimdeu, audandyq, oblystyq auruhanaǵa súranys jiberip, tapsyrystar qabyldap alu úshin Baqaly auyldyq okruginiń ortalyǵyna baruǵa májbúr.
– Kúrdeli aurular bolyp, «Jedel járdem» shaqyrtuǵa nemese audandyq emhanadaǵy bilikti dárigerlerden keńes aluǵa tura kelgende tóbe-tóbeni qydyryp, telefon bailanysyn izdep ketemiz. Qazybaev auyly men Baqaly auyldyq okruginiń ortalyǵyna deiin 6 shaqyrym jer. Keide ózimizdiń kólikpen, keide jol tosyp taksiletip, bolmasa kóligi bar kórshi-qolań, dos-aǵaiynǵa ótinip kúnderimiz ótip jatyr, – deidi auyldyq emhananyń dárigeri Sabira SHopanova.
Kákimjan Qazybaev auylyndaǵy 180 túrǵynnyń 31-i zeinetker. Árine, jii auyryp, syrqap jatady. Onyń ústine audan ortalyǵy, Taldyqorǵan, Almaty, Astanadaǵy balalary auyldaǵy ata-anasymen habarlasa almai tózimderi tausylatyny taǵy bar. Bir joly 87 jastaǵy Kúnsipa Múqanova abaisyzda jyǵylyp, mertigip qalǵanda «Jedel járdem» shaqyrǵanǵa internet ústamai, telefonmen bailanysu múmkin bolmai auyldastar dóń-dóńge shyǵyp júrip, Taldyqorǵan arqyly «Jedel járdem» shaqyrtyp, qart anany der kezinde emdetip alypty.
– Internettiń joqtyǵynan jańalyq degendi bilmeitin boldyq. Telefon bailanysynyń nasharlyǵynan úide qalǵan úlken kisilermen bailanysa almai qinalamyz. Tipti, «Jedel járdemdi» Taldyqorǵan, Almaty, Astanadaǵy tuystarymyz arqyly shaqyrtuǵa etimiz úirenip ketti, – deidi apanyń qyzy Raushan Múqanova.
Biz balalarymyzdyń qolynan telefondy tastata almai júrsek, Qazybaev auylynyń úlkenderi balalaryna telefonyn qúshaqtatyp, auyl mańyndaǵy dóń-dóńdi qydyrtyp, internet bailanysyn izdetip qoyady eken. Órkenietti elde osyndai óreskel jaǵdai bolady dep oilamaǵan da shyǵarsyz?! Basynda senińkiremep edik. Júmys babymen habarlasu kerek bolyp, dóń-dóńdi aralap, bailanys izdegen kezde ǵana túrǵyndardyń múqtajyn túsindik.
Auyldaǵy sáuletti ǵimarattyń biri – bastauysh mektep. Ondaǵy 4 synypta 20 oqushy bar. Al joǵary synyp oqushylary Baqaly auylyndaǵy Kákimjan Qazybaev atyndaǵy orta mektepte oqidy. Olardy mektepke aparyp, ákeletin arnaiy avtobus bar. Auyldaǵy balalarǵa qaraǵanda olardyń kóńili toq. Óitkeni, Baqalyda internet jaqsy istep túr. Kákimjan Qazybaev auylyndaǵy bastauysh synypta oqityn balalar aǵa-ápkeleri Baqalydan kelgenshe tyqyrshyp kútedi. Óitkeni, olardan qoljetimdi internet jaily áńgimelerdi beine qiyal-ǵajaiyp ertegisin estigendei tyńdaidy.
– Úiimizge Wi-Fi ornatyp alǵanbyz. Kezinde ony ornatudyń qúny 35 myń teńge edi. Qazir 50 myńǵa ósip ketipti. Kóp otbasynyń oǵan jaǵdaiy kelmeidi. Biraq sol qúrylǵy birde ústap, endi birde ústamai qinaidy. Osylai ildaldalap kún keship jatyrmyz, – deidi auyldyq mekteptiń múǵalimi Ásemgúl Qaldybaeva.
Internetpen qosa auyl úlkenderin joldyń sapasyzdyǵy da qinap keledi. Auyldan asfalьt tóselgen kóshe kórmedik. Onyń sebebin audandyq máslihattyń deputaty Talǵat Oralhanov auyldyń sazdy jerge ornalasqanymen bailanystyra túsindirdi.
Túrǵyndar arasynan Astanadan audanǵa deiingi qúzyrly oryndarǵa otbasylyq máselesin aityp, jazyp, talai mekemeniń tabaldyryǵyn tozdyrǵan Aigúl SHaimerdenovany kezdestirdik. Istiń mán-jaiyn onyń úiine barǵanda bildik. Túrǵynnyń úiiniń janynan osydan 7 jyl búryn auyldy taza auyzsumen qamtamasyz etetin qondyrǵynyń qúrylysy bastalypty. Biraq ainalasy qorshalyp, jerasty suyn shyǵarǵanmen nysannyń júmysy tolyq ayaqtalmai qalypty. Qúrylysqa jauapty merdiger jer astynan soryp shyǵarǵan sudy nysannyń irgesine aǵyzyp ketipti. Aqqan su jyldar boiy jinalyp, kólge ainalǵan. Sonyń saldarynan Aigúl jáne onyń kórshileriniń úii búlinip, aulasyn qamys basyp ketken. Tipti birneshe túrǵynnyń baspanasy jaramsyz bolyp qalǵan.
Biz barardan bir-eki kún búryn Baqaly auyldyq okruginiń juyrda sailanǵan ákimi Aidar Jańabekovtiń aralasuymen aqqan sudyń arnasyn basqa jaqqa búru júmysy qolǵa alynǵan eken. Jóndeu júmysyn júrgizgen qúrylysshy jigittermen birge 7 jyl boiy bitpegen istiń túiinin sheship, aqqan sudyń arnasyn basqa jaqqa búryp, igilikti iske atsalysyp qaittyq.
Árine, Aigúl SHaimerdenovaǵa kómektesip, onyń alǵysyn alǵanymyzben Kákimjan Qazybaev auylynyń irgesindegi kóne qorǵannyń búlingen jaǵdaiyn kórip, júregimiz taǵy auyrdy. Keńes odaǵy kezinde tarihi nysandy kesip jol salynsa, búginde onyń dál ortasynan jerasty suyn tartatyn sorǵy qúrylysyn júrgizip, ta-ǵy búldirgen. Tarihshylardyń eńbeginde aitylatyn «Ejelgi Aǵartu qalashyǵy» dep atalatyn qonys osy bolsa kerek.
– Osy jerde 30 jyldan astam túryp kelemin. Kezinde qorǵannyń ishinde jaiqalyp jasyl maisa shóp ósip túratyn. Myna qúrylys túskeli ainalany jabaiy shóp pen qamys basyp ketti. Auyldyń órkenietten alys qalǵany, qúrylys júmysynyń shatqayaqtap túrǵany qorǵannyń qasieti emes pe eken?! – dep qaldy Aigúl SHaimerdenova.
Múnyń jaiyn oblystaǵy tarihi-mádeni múralardy qorǵaumen ainalysatyn mekemeler men audan ákimdiginen súrap kóretin bolamyz.
Eń bastysy, Kákimjan Qazy-baev auylynyń túrǵyndaryna sapaly internet pen jyldam telefon bailanysy kerek. Oǵan súrau salu endi bizdiń nazarymyzda bolady.
Qajet ANDAS
