Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Halyq jady

Júmabek mergen

Жұмабек Түркебайұлы мөлшермен ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде туған. Жетісу губерниясы, Жаркент уезі, Тоғарыстан болыстығы, Қарамола мекенінің тұрғыны.

admin
2026/02/16
Halyq jady
0
Жұмабек мерген

Basy:

Júmabektiń kózsiz batyrlyǵy men  mergendigin, ata saltqa, dástúrge  myqty aqyldylyǵy men ailakerligin  moiyndaǵan  Jetisu ólkesindegi úly júzdiń – jalaiyr, alban, suan, dulaty  men orta júzdiń  arǵyn, naimany, sonymen  birge shekaranyń arǵy betindegi qalyń qyzai men qyrǵyz, úiǵyryń da ardaq tútyp, qatty qasterleitin. Olar úshin batyrmen «sózge kelu nemese júz shaiysu ólimmen teń» – sanalatyn.

Oǵan qosa, shekaranyń arǵy betine bolьshevikterdiń qan-qasabynan jan men maly talauǵa túsip, azap túzaǵynan  jansauǵalap ótken qazaqtardy tonap, ábden  arzan oljaǵa ábden qúnyqqan sibe SHońshaldyń qaraqshylaryn talqandaǵan erligi el eńsesin bir kóterip tastady. Jaujúrek batyrdyń Múqa bolys bastaǵan Suandardyń kóshin shyǵynsyz qútty orynǵa qondyrǵany múqym Jetisu eline ańyz bolyp tarady. Sóitip, ozbyr úkimet «bandy» dep, aidar taqqanymen,  shynaiy ómirde aryp-ashqan, bodandyqtyń azabyn tartqan eliniń qorǵany boldy, tuǵan júrty «batyr»-dep,  áspettep, asa ystyq yqlaspen qúrmettedi.

Sonymen qatar, eliniń erkindigi úshin  arlandai arpalysqan Suannan shyqqan – Múqa bolys, Meterbai bolys, Qystaubai, Múqai, Bákei, Júmabek mergender el baǵyna tuǵan erlerdiń asyldary edi. SHetinen júrekti, aqyl-ailasy men eptilik qasietteri bir basynan tabylatyn jeńiludi, úreilenudi bilmeitin saiypqyran, márt  azamattar bolatyn. Olardyń bári de asqan jankeshtilikpen kúnige, sát saiyn  ajaldyń auzynda júrse de qanshama úrpaqty aman-esen arǵy betke alyp ótip, joiylyp ketuden aman alyp qaldy.

Dáp osy jerde sol bir qasiretti  jyldar jaiynda  shejire aitqysh  qarttarymyzdyń Júmabek  mergen  turaly bir áńgimesiniń oraiy kelip túrǵandai: esimi Jetisuǵa áigili  Júmabek mergen kezekti jansauǵalaǵan  qazaqtyń kóshin arǵy jaqqa  shekara asyryp bara jatyp eki-úsh auyldan túratyn búkil júrtty  bolьshevikterdiń  komotryadtyń qan-qasap qyrǵynnan  qalai aman-esen alyp ótkeni turaly aityp  bergen edi.

– «Kámpeske» – degen zań shyǵyp, qazaqtyń mal men jany qyzyldardyń talauyna túsip, qarsylyq kórsetken jaqsy men jaisańdary abaqtyǵa qamaldy.   Aldy atylyp, keiingileri jer audarylyp jatqan alasapyran uaqyt. El basyna kún tuyp, úrpaq qamyn oilaǵan esil erler táuekelge basyp   shekara asyp jatty. Kezekti el-júrttyń osyndai qaraly kóshin  bastap shyqqan Júmabek batyr Qorǵasqa jete bere kóshti toqtatady da:

– Aǵaiyndar! Endi biraz keńesip almasaq bolmaidy. Sebebi, dál qazir bizdi qyryp saluǵa qyzylásker shekarashylary qaruyn sailap daiyn otyr. Atys boluy múmkin sol úshin, barlyq áielder men bala-shaǵanyń auzyna kishkene malta qúrttan salyp, auyzdaryn shúberekpen tańyńdar!-degen búiryq beredi. Sebebi, alda-jalda atys bola qalsa úreilengen áielder men bala-shaǵa shyńǵyryp, jylap, aiǵaiǵa bassa mal úrkedi. Olarǵa da keregi sol, osy bir bei-bereket alasapyrandy paidalanyp bárimizdi qyryp salulary túk emes. Ondai jaǵdai oryn almas úshin, bárińiz de úǵyp alyńyzdar  «kósh baǵytynan jańylyp adamdardy qyryp alamaudyń aldyn-ala jasalatyn  saqtyq sharasy» -dedi.

Degendei-aq,  Qorǵasqa  qozykósh  jer qalǵanda   tyǵylyp jatqan  qyzyldyrdyń shekarashylary eskertusiz-aq oqpen qarsy alady. Aldyńǵy lekte  kele jatqan birneshe adam oqqa úshyp, jaralanǵan jylqylar shyńǵyryp  azan-qazan  aiǵai-shu  bastalady. Eki qolyna eki myltyqty qatar ústap teń atatyn Júmabek mergen bastaǵan shaǵyn qaruly top qarsy  oq  atyp  tosqauyldaǵy qyzyl shekarashylardy birinen keiin birin baudai túsiredi. Birshama uaqyttan soń qarsy jaqtan myltyq  úni óship, sál tynyshtyq ornaidy.

Sol sátte kóshti qorǵaǵan qaruly  jigitterdi jinap,  Júmabek:

– Jigitter, endi bir belden assańdar  Qorǵas ózeni, tezdetip  eldi sudan ótkizip neǵúrlym alysqa  alyp ketuge tyrysyńdar. Búl jauyzdardy jer jastandyrdyq, biraq bireui aman sau qashyp ketti. Ol qazir taǵy kómekke ásker ákeledi. Bárimizdi qyryp tastamai túrǵanda  qozǵalyńdar! Men, solardy qarsy alaiyn. Al, joldaryń bolsyn, maǵan alańdamańdar! – dep jyldamdata búiryq beredi.

Batyrdyń  pármenin  eki etpegen  jigitteri  kóshti, mal-janymen  ózennen shyǵynsyz ótkizgen boida, tuǵan jerdi tárk etip, keleshegi beimálim dúnieniń qúshaǵyna sińip  arǵy betke qarai bayaulap alystai beredi. Kósh sońyndaǵylar myltyqtyń  talyp estilgen únine eleńdep, amalsyzdan  tu syrtynda  qalyp bara jatqan tuǵan jer  men batyr úlyna degen qimastyq sezimi boilaryn kernep, qarailai-qarailai  sharasyz kúide kete  barady…

Ertesi  kún arqan boiy kóterilgende  arǵy betke  aman sau jetip, qaitys bolǵan adamdardy jerlep  qauipsiz aimaqta bel sheship demalyp otyrǵan  auyldy Júmabek  mergen  jaldas qara ker atymen  quyp jetedi. El-júrty batyr  úlyn jamyrai qarsy alyp, úlkender jaǵy kózderine jas alyp, zor rizashylyqpen  as suyn  aldyna tosady. Jaiǵasyp, ayaq qoldy sozyp  shóli  basylǵasyn, úlkender jaǵy:

– «Keshe ne boldy, batyreke…?» dep jón súrasady.

Sonda mergenniń  aitqan áńgimesi  mynadai bolypty:

– «Sender ketken soń kóp úzamai  20-dan asa adamy bar qaruly top jetti jalańdap. Alǵashqyda meni  olar  ańdamai qaldy, sol múmkindikti  jaqsy paidalanyp qos myltyqpen  es jiǵyzbai táuir-aq jusatyp saldym. Biraq, meniń baiqaǵanym búl shirkinder at ústinde myltyq ata almaidy eken. Olar attan túsip jatyp alyp atyspaq boldy, men olardy oǵan úlgertpei at ústinde atysyp, jerge túskenderin de oqpen qaǵyp otyrdym. Jáne ózderimen  birge arba ústine ornatqan  su qúiyp atatyn qarularyn (tachanka pulemeti bolsa kerek) da alyp kelipti. Soǵan qarai qaita-qaita júgirgenin de arbaǵa jetkizbei atyp túsire berdim. Sóitip, sol jerde ol jauyzdardyń bárin de birin qaltyrmai  jer jastandyryp kettim-dep, qabaǵyn túigende  júzi túnerip sál otyrady da, sózin ári jalǵap:

– Juyrda ǵana «sizder siyaqty osylai  shekara asqan óńsheń aqsaqaldy atalarymyz, aq samaily ájelerimiz ben qyz-kelinshek, jas balalardyń qarusyz kóshin,  eki-úsh  auyldyń  mal-janynyń eshqaissyn tiri qaldyrmai joldaǵy asudyń birinde qyryp tastapty» dep estigen edim, «Sol bauyrlarymyzdyń  kegin qaitardym!..» degendi yzbarlana aityp,  qanyn ishine tartqanda, júzi súrlanyp,  eki kózi shatynaǵan batyr, bolat tisterin kútirletip  tistengen qalpy biraz uaqyt  únsiz qalypty…

Osyndai qaharman úldarynyń arqasynda qazaqtyń  san myńdaǵan shańyraǵynda jas úrpaq dúniege kelip, tútini túzu shyǵyp, aldyńǵy tolqyn aǵalary siyaqty últymyzdyń órkendeuine zor qúlshynyspen orasan úles qosty. Qanshama  tar jol taiǵaq keshu men qasyretti zar zamandardy  basynan ótkergen qazaq últy ózin mynau qatygez  álemge  asqaq  ruhpen pash etip, órshildik  qasietin  ǵasyrlar  boiy dáleldeumen  ǵúmyr keshude.

Iá, mynau jalpaq  dúniedegi ómir legi – qazaq   últynyń asyl ózegi bolǵan  osyndai qaisar oǵlandarynyń  arqasynda úrpaq sabaqtastyǵyn ómirsheńdikpen  jalǵastyruda.  Eli men tuǵan jeri úshin janyn qiǵan batyr  atalarymyzdyń  áruaǵyna, myń taǵzym!!!…

 

 

 Jariyalandy. Q. Ibraiymjanov. «Qaisar túlǵa» publiitsistikalyq zertteuler – Almaty:Prinet-Pyus. 2020. -280 b. -90-95 b.

Q-andas aqpatarryq agenttigi.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 6
Ақиқат айтылмай қалды
Halyq jady

Aqiqat aitylmai qaldy

August 12, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
Halyq jady

Baiyrsha Abylaihanovtyń beimálim taǵdyry

August 10, 2026
Айбат
Halyq jady

Aibat

August 4, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
Halyq jady

Kelmeske ketsin sol zūlmat……

July 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
Halyq jady

JARKENT ÓŃIRINDEGI «ALJIR»

July 30, 2026
Екпемен елін сақтаған…
Halyq jady

Ekpemen elin saqtaǵan…

July 27, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz