Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Arnaıy jobalar Konferensııa

Qabyrshaqqanattylardyń

Bacillus thuringiensis штамдарына сезімталдығын бағалау

admin
2026/09/10
Konferensııa, Qajet aqparat
0
Қабыршаққанаттылардың

 

Annotatsiya: Tabiǵi substrattar men bakteriozben zaqymdalǵan jándikterden bólinip alynǵan Bacillus thuringiensis shtammdarynyń alma kúiesi (Hyponomeuta malinella L.) jáne dolana japyraq oraǵyshy (Archips crataegana) júldyzqúrttaryna qatysty insektitsidtik belsendiligi baǵalandy. Zertteu barysynda Pavlodar, Abai jáne Aqmola oblystarynyń orman alqaptarynan jinalǵan tabiǵi substrattar men zaqymdalǵan jándikterden taza daqylǵa 30 shtamm bólinip alyndy, olardyń 11-i 1×10⁷ jáne 1×10⁸ spora titrlerinde zerthanalyq jaǵdaida synaldy. Nátijesinde insektitsidtik belsendiliktiń ziyankestiń túrlik tiesiligi men preparat kontsentratsiyasyna bailanysty keń shekte ózgeretini anyqtaldy: F2, S16-29, S16-26 jáne 2127-3k shtammdary eki ziyankes túrine de qatysty joǵary tiimdilik (95-100%) kórsetti, barlyq núsqalarda aiqyn dozaǵa táueldi reaktsiya baiqaldy. Alynǵan nátijeler joǵary belsendi shtammdardy ári qarai dalalyq synaqtarda jáne jabaiy jemis daqyldaryn ekologiyalyq qauipsiz qorǵauǵa arnalǵan biopreparattardy ázirleude qoldanuǵa bolatyn perspektivaly negiz retinde qarastyruǵa múmkindik beredi.

Kilt sózder: Bacillus thuringiensis, shtamm, insektitsidtik belsendilik, alma kúiesi, dolana japyraq oraǵyshy, biologiyalyq tiimdilik, spora kontsentratsiyasy.

Kirispe

Agroekojúielerge túsetin antropogendik júktemeniń artuy jáne auyl sharuashylyǵy óndirisiniń ekologiyalyq qauipsizdigine qoiylatyn talaptardyń kúsheyui jaǵdaiynda ósimdikterdi ziyankesterden qorǵaudyń tiimdi ári túraqty ádisterin ázirleu erekshe ózektilikke ie bolyp otyr [1].

Himiyalyq insektitsidterdi dástúrli túrde qoldanu joǵary tiimdiligine qaramastan, birqatar eleuli kemshiliktermen bailanysty, onyń ishinde jándikterde rezistenttiliktiń damuy, nysanaly emes organizmderge teris áser etu, qorshaǵan ortanyń lastanuy jáne tabiǵi trofikalyq bailanystardyń búzyluy jatady [2].

Osyǵan bailanysty ósimdikterdi qorǵaudyń biologiyalyq qúraldary himiyalyq ádisterge perspektivaly balama retinde qarastyrylady. Olardyń arasynda álemdik tájiribede eń keńinen qoldanylatyn entomopatogendi mikroorganizmderdiń biri bolyp tabylatyn Bacillus thuringiensis bakteriyasy erekshe oryn alady. Búl mikroorganizm negizinen qabyrshaq qanattylar, qosqanattylar jáne qatty qanattylar otryadtarynyń ókilderine qatysty joǵary spetsifikalyǵy men insektitsidtik belsendiligi bar kristaldy aquyzdy toksinderdi (Cry- jáne Cyt-aquyzdardy) sintezdeuge qabiletti [3].

Qazirgi zamanǵy zertteuler insektitsidtik belsendilik spektri keńeitilgen Bacillus thuringiensis-tiń jańa shtammdaryn izdeu men sipattauǵa, sondai-aq olardy ósiru tehnologiyalaryn jáne biopreparattardy qúrastyru tehnologiyalaryn jetildiruge baǵyttalǵan. Joǵary tiimdi tabiǵi izolyattardy bólip alu jáne olardy naqty qoldanu jaǵdailaryna beiimdeu preparattardyń biologiyalyq tiimdiligi men áser etu túraqtylyǵyn arttyruǵa múmkindik beredi [4].

Zertteu ádisteri

Zertteu barysynda mikrobiologiya jáne ósimdikterdi qorǵau boiynsha jalpy qabyldanǵan ádister qoldanyldy.

Zertteu obъektileri – bakterioz belgileri bar jándikterden, sondai-aq tabiǵi substrattardan (topyraq, túsken japyraqtar, aǵash qabyǵy) bólinip alynǵan Bacillus thuringiensis izolyattary.

Test-obъektiler – alma kúiesiniń (Hyponomeuta malinella L.) jáne dolana japyraq oraǵyshynyń (Archips crataegana) júldyzqúrttary.

Zertteu orny – J. Jiembaev atyndaǵy «Qazaq ósimdikterdi qorǵau jáne karantin ǵylymi-zertteu instituty» JSHS biotehnologiya zerthanasy.

Tájiribelerde sporanyń 1×10⁷ jáne 1×10⁸ titrleri qoldanyldy. Tájiribeler 4 qaitalanymda júrgizildi, ár qaitalanymda 10 jándik darabasynan alyndy. Etalon retinde otandyq «Aq kóbelek, s.ú.» bioinsektitsidiniń produtsent-shtammy – 2127-3k paidalanyldy, baqylau núsqasy retinde sumen óńdeu qoldanyldy.

Zertteu nátijeleri

Tabiǵi substrattardy jinau jáne bakterioz belgileri bar ólgen jándikterdi izdeuge baǵyttalǵan osy zertteu barysynda Pavlodar oblysynda ornalasqan «Ertis ormany» memlekettik orman tabiǵi rezervatynyń jáne Abai oblysyndaǵy «Semei ormany» rezervatynyń qylqandy ormandaryna baǵyttyq zertteuler júrgizildi. Sondai-aq Aqmola oblysyndaǵy Burabai orman alqabynyń uchaskeleri men SHyǵys Qazaqstannyń orman alqaptary zertteldi. Barlyǵy taza daqylǵa 30 Bacillus thuringiensis shtammy bólinip alyndy, olardyń 11-i zerthanalyq jaǵdaida alma kúiesi men dolana japyraq oraǵyshynyń júldyzqúrttarynda synaldy. Dalalyq jaǵdaida jinalǵan úlgilerdiń arasynda bakterioz belgileri bar ólgen jándikter de kezdesti (1-suret).

Suret 1 – Bakterioz belgileri bar ólgen jándik úlgisi

Nátijelerdi taldau kórsetkendei, zerttelgen shtammdardyń insektitsidtik belsendiligi keń auqymda ózgeredi. Búl kórsetkish eki faktorǵa yaǵni ziyankestiń túrine jáne qoldanylǵan preparattyń kontsentratsiyasyna bailanysty.

Alma kúiesine qatysty eń joǵary tiimdilikti F2, S16-29, S16-26 jáne 2127-3k shtammdary kórsetti, olar 1×10⁸ kontsentratsiyasynda dernásilderdiń 95-100% deńgeiinde óluin qamtamasyz etti. Búl rette F2 shtammy joǵarylatylǵan dozada qol jetkiziletin eń joǵary belsendilikpen (100%) sipattaldy. YAM1-2 jáne 21-16 shtammdary birshama tómen, biraq degenmen joǵary biologiyalyq tiimdilik kórsetti (85-90%). Sonymen qatar Pv-12, 14-20 jáne L-31 shtammdary álsiz insektitsidtik áserimen nemese onyń múldem bolmauymen erekshelendi.

Japyraq oraǵyshtarǵa áserin baǵalau kezinde de sezimtaldyqtyń aiqyn saralanuy anyqtaldy. Jetekshi oryndardy 1×10⁸ kontsentratsiyasynda júldyzqúrttardyń 95-100% deńgeiinde óluin qamtamasyz etken S16-29 jáne 2127-3k shtammdary ielendi. F2, 21-16 jáne YAM1-2 shtammdary joǵary tiimdilik (75-90%) kórsetti. S16-26 jáne F5 shtammdary ortasha belsendilik tanytty, al L-31 men Pv-12 eleuli insektitsidtik áser bermedi (0%).

Jalpy alǵanda, preparat kontsentratsiyasynyń 1×10⁷-den 1×10⁸-ge deiin artuymen biologiyalyq tiimdiliktiń joǵarylau úrdisi aiqyn baiqalady, búl áserdiń dozaǵa táueldi sipatynyń aiqyn kórinisi bolyp tabylady. Barlyq baqylau núsqalarynda jándikterdiń ólui baiqalmady, búl tájiribeniń dúrys qoiylǵanyn jáne alynǵan derekterdiń dúrystyǵyn rastaidy.

Alynǵan nátijelerdi jalpylai kele, zerttelgen shtammdardyń arasynda zerttelgen eki ziyankes túrine qatysty da joǵary insektitsidtik belsendilik kórsetken F2, S16-29, S16-26 jáne 2127-3k shtammdary erekshe qyzyǵushylyq tudyratynyn atap ótken jón.

Júrgizilgen zertteuler tabiǵi substrattardan jáne zaqymdalǵan jándikterden bólinip alynǵan Bacillus thuringiensis shtammdarynyń alma kúiesi men dolana japyraq oraǵyshynyń júldyzqúrttaryna qatysty biologiyalyq tiimdilik deńgeii boiynsha eleuli túrde erekshelenetinin kórsetti. Insektitsidtik áserdiń kórinis beru dárejesi ziyankestiń túrlik tiesiligine de, preparattaǵy spora kontsentratsiyasyna da bailanysty ekeni anyqtaldy.

Búl rette barlyq núsqalarda dozaǵa táueldi aiqyn reaktsiya baiqaldy: titrdiń 1×10⁸-ge deiin artuy jándikterdiń ólim deńgeiiniń joǵarylauymen qatar júrdi.

Alynǵan derekterdi eskere otyryp, iriktep alynǵan joǵary belsendi shtammdardyń aitarlyqtai qoldanbaly áleuetke ie ekenin tújyrymdauǵa bolady. Olardy dalalyq synaqtar júrgizudi, sondai-aq jabaiy jemis daqyldaryn ekologiyalyq qauipsiz qorǵauǵa baǵyttalǵan biopreparattardy ázirleudi qosa alǵanda, odan ári zertteulerdiń perspektivaly negizi retinde qarastyruǵa bolady.

 Ádebietter tizimi:

  1. Food and Agriculture Organization. Integrated Pest Management (IPM). – Rome: FAO, 2018. – 100 p.
  2. Lacey L.A., Grzywacz D., Shapiro-Ilan D.I., Frutos R., Brownbridge M., Goettel M.S. Insect pathogens as biological control agents: Back to the future // Journal of Invertebrate Pathology. – 2015. – Vol. 132. – P. 1–41.
  3. Bravo A., Gill S.S., Soberón M. Bacillus thuringiensis: Mechanisms and use // Annual Review of Entomology. – 2011. – Vol. 56. – P. 393–413.
  4. Sanahuja G., Banakar R., Twyman R.M., Capell T., Christou P. Bacillus thuringiensis: A century of research, development and commercial applications // Plant Biotechnology Journal. – 2011. – Vol. 9(3). – P. 283–300.

Ádilhanqyzy A., SHisenbaeva N.J., Tleubergenov H.M.

«J. Jiembaev atyndaǵy Qazaq ósimdikterdi qorǵau

jáne karantin ǵylymi-zertteu instituty» JSHS

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 8
Өлке тарихы ұрпаққа аманат
Qajet aqparat

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026
ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»
Qajet aqparat

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026
Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?
Qajet aqparat

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
Konferensııa

Qandas.kz saityndaǵy ölketanu maqalalaryn aǵylşyn tılıne audaru negızderı

October 8, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
Konferensııa

Jetisu men Ertis óńiriniń arheologiyalyq jáne sakraldy múrasy

September 30, 2026
Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат
Konferensııa

Últtyq park múrajaiy: tabiǵatqa tanymdyq sayahat

September 29, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz