قىزىلوردا قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ:
«ەلىمىزدە تانىمدىق ءارى تاعىلىمدىق ءمانى زور تاريحي ورىندار مەن قۇندى جادىگەرلەر از ەمەس.
مىسالى تازا اعاشتان سالىنعان جاركەنت مەشىتى – قىتاي ساۋلەتشىلەرى مەن ۇيعىر شەبەرلەرىنىڭ قولىنان شىققان بىرەگەي تۋىندى. الماتىداعى «ۆوزنەسەنسك كافەدرالدى شىركەۋى» دە – ايرىقشا تاريحي نىسان. تاتۋلىق پەن دوستىقتىڭ سيمۆولى سانالاتىن وسى ەكى عيماراتتى «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتىنىڭ ءىس جۇزىندەگى كورىنىسى دەۋگە بولادى.
ۇلى دالانىڭ ءاربىر تاۋ-تاسى حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق جىلناماسىنان سىر شەرتەدى.
سونىڭ ءبىرى – قويناۋى قازىناعا تولى قاراتاۋ پەتروگليفتەرى. ءتورت مىڭ جىلدىق تاريحى بار تاڭبالى تاستار ءتول وركەنيەتىمىزدىڭ تامىرى تىم تەرەڭدە جاتقانىن كورسەتەدى.
عالىمدارىمىز قىزىلوردا جەرىندەگى ساۋىسقاندىق پەن تۇركىستان وبلىسىنداعى ارپا وزەننەن جالپى سانى 17 مىڭ پەتروگليف تاپقان. وسىنداي قۇندى جادىگەرلەرىمىز بەن ۇلتتىق داستۇرلەرىمىز يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرالار تىزىمىندە بولۋعا ابدەن لايىق دەپ سانايمىن.
قۇزىرلى مينيسترلىككە وسى ماسەلەلەرگە قاتىستى جۇمىستى قولعا الۋدى تاپسىرامىن»، – دەگەن ەدى.
t.me/aqorda_resmi
وركەنيەتتەر توعىسىنداعى بىرەگەي مۇرا

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قىزىلوردا قالاسىندا سويلەگەن سوزىندە ەل اۋماعىنداعى تاريحي-مادەني مۇرالاردى حالىقارالىق دەڭگەيدە تانۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە توقتالىپ، جاركەنت مەشىتىن تازا اعاشتان سالىنعان، قىتاي ساۋلەتشىلەرى مەن ۇيعىر شەبەرلەرىنىڭ قولىنان شىققان بىرەگەي تاريحي ەسكەرتكىش رەتىندە اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى مۇنداي نىسانداردىڭ يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزىلۋگە ابدەن لايىق ەكەنىن ايتىپ، قۇزىرلى ورگاندارعا ناقتى تاپسىرما بەردى.
بۇل پىكىر – كەزدەيسوق ايتىلعان ءسوز ەمەس. سوڭعى جىلدارى جەتىسۋ وڭىرىندە جۇرگىزىلگەن عىلىمي-زەرتتەۋ، ولكەتانۋلىق جانە مادەني جوبالار جاركەنت مەشىتىنىڭ تەك ايماقتىق ەمەس، جالپىۇلتتىق ءارى جاھاندىق دەڭگەيدەگى قۇندىلىق ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. اسىرەسە «جەتىسۋ» ولكەتانۋشىلار ورتالىعى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ولكەتانۋشىلارى مەن زەرتتەۋشى قاجەت انداستىڭ «جەرۇيىق مەكەن»، «جەتىسۋدىڭ قاسيەتتى جەرلەرى»، «جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى»، «جاركەنت – كيەلى مەكەن» اتتى ەڭبەكتەرىندە جاركەنت مەشىتىنىڭ تاريحي، ساۋلەتتىك جانە رۋحاني ماڭىزىن كەشەندى تۇردە اشىپ كورسەتىلەدى.

قاجەت انداستىڭ «جەرۇيىق مەكەن»، «جەتىسۋدىڭ قاسيەتتى جەرلەرى»، «جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى»، «جاركەنت – كيەلى مەكەن» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىندە جەتىسۋ ءوڭىرى تۇتاس ءبىر تاريحي-رۋحاني كەڭىستىك رەتىندە قاراستىرىلادى. اۆتور بۇل ەڭبەكتەرىندە جاركەنت مەشىتىن تەك ءدىني عيمارات رەتىندە ەمەس، ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى مادەنيەتتەر توعىسىنىڭ، ەتنوسارالىق تاتۋلىقتىڭ جانە ساۋلەتتىك ويلاۋ مادەنيەتىنىڭ جارقىن ۇلگىسى رەتىندە سيپاتتايدى.
جاركەنت مەشىتىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ونىڭ شەگەسىز، تازا اعاشتان تۇرعىزىلۋى، شىعىس ساۋلەت ونەرىنە ءتان نازىك ورنەكتەر مەن جەرگىلىكتى تابيعي ورتاعا بەيىمدەلگەن قۇرىلىمىنىڭ ۇيلەسىم تابۋى. بۇل نىسان XIX عاسىردىڭ سوڭى مەن XX عاسىر باسىنداعى ورتالىق ازياداعى ساۋلەت ونەرىنىڭ سيرەك ساقتالعان ۇلگىلەرىنىڭ ءبىرى سانالادى.
يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزۋ ءۇشىن نىساننىڭ امبەباپ قۇندىلىعى، بىرەگەيلىگى، تۇپنۇسقالىق ساقتالۋى جانە مادەني-تاريحي ماڭىزى دالەلدەنۋى ءتيىس. قاجەت انداستىڭ زەرتتەۋلەرى وسى تالاپتاردىڭ بارلىعىنا دەرلىك جاۋاپ بەرەدى.
اتاپ ايتقاندا، «جاركەنت – كيەلى مەكەن» ەڭبەگىندە مەشىتتىڭ ارحيتەكتۋرالىق ەرەكشەلىكتەرى، قۇرىلىس تەحنيكاسى، شەبەرلەر مەكتەبى، تاريحي كەزەڭى جانە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ساقتالۋ دەڭگەيى عىلىمي تۇرعىدا جۇيەلەنگەن. سونىمەن قاتار، نىساننىڭ كوپەتنوستى قوعامداعى تاتۋلىق پەن ءوزارا سىيلاستىقتىڭ سيمۆولى رەتىندەگى ءرولى دە كەڭىنەن تالدانادى.
بۇل عيمارات – ءارتۇرلى مادەنيەتتەر مەن ءدىني داستۇرلەردىڭ بەيبىت ۇندەستىكتە ءومىر سۇرە الاتىنىن دالەلدەيتىن ءتىرى مۇرا.
«جەتىسۋدىڭ قاسيەتتى جەرلەرى» مەن «جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى» اتتى ەڭبەگى جەتىسۋ ءوڭىرىن تەك جەكە ەسكەرتكىشتەر جيىنتىعى ەمەس، تۇتاس مادەني لاندشافت رەتىندە قاراستىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. بۇل ءتاسىل يۋنەسكو-نىڭ قازىرگى مادەني مۇرالاردى قورعاۋ كونتسەپتسياسىمەن تولىق ۇيلەسەدى.
جاركەنت مەشىتى – سول كيەلى كەڭىستىكتىڭ ماڭىزدى تىرەك نۇكتەلەرىنىڭ ءبىرى. ول جارتاس سۋرەتتەرى، كونە قونىستار، تاريحي جولدار مەن رۋحاني ورتالىقتاردى بايلانىستىراتىن مادەني جەلىنىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە قاراستىرىلادى. وسى تۇرعىدان العاندا، مەشىتتى جەكە نىسان رەتىندە عانا ەمەس، جەتىسۋدىڭ تۇتاس تاريحي-مادەني كەشەنىنىڭ قۇرامىندا ۇسىنۋ – حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرا تۇسەدى.

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1723884

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1723879
سونىمەن قاتار «جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى» مەن «جەتىسۋدىڭ قاسيەتتى جەرلەرى» ەڭبەكتەرىندە ءوڭىر تۇتاس كيەلى كەڭىستىك رەتىندە قاراستىرىلىپ، جاركەنت مەشىتى وسى رۋحاني جەلىنىڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە باعالانادى. بۇل ءتاسىل يۋنەسكو-نىڭ مادەني لاندشافت ۇعىمىمەن دە ۇيلەسەدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، جاركەنت مەشىتىن يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگىزۋ – تەك ءبىر عيماراتتىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ەمەس. بۇل جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحي-مادەني الەۋەتىن الەمگە تانىتىپ، قازاقستاننىڭ كوپەتنوستى، بەيبىت جانە رۋحاني باي تاريحىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا جول اشادى.
جاركەنت مەشىتىن يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگىزۋ باستاماسى – تەك عىلىمي ورتاداعى ماسەلە ەمەس. بۇل – ۇلتتىق مادەني ساياساتتىڭ، وڭىرلىك دامۋدىڭ جانە تاريحي سانانى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى. مۇنداي مارتەبە جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرىپ قانا قويماي، جاستاردىڭ تۋعان جەر تاريحىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن كۇشەيتۋگە، ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى.
الداعى كەزەڭدە عىلىمي قۇجاتتامانى تولىقتىرۋ، حالىقارالىق ساراپشىلاردى تارتۋ، قوعامنىڭ كەڭ قولداۋىن قامتاماسىز ەتۋ – باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولماق. بۇل باعىتتاعى جۇيەلى جۇمىس جاركەنت مەشىتىنىڭ الەمدىك مادەني مۇرالار قاتارىنا قوسىلۋىنا ناقتى مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى تۇستا «جەتىسۋ» ولكەتانۋشىلار» ورتالىعى قوعامدىق بىرلەستىگى مەن زەرتتەۋشى، ولكەتانۋشى قاجەت انداستىڭ ەڭبەكتەرىنە نازار اۋدارىلسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











