حح عاسىردىڭ العاشقى شيرەگى جەتىسۋ ۆڭىرى ۈشىن اسا كۈردەلى تاريحي كەزەڭ بولدى. ازامات سوعىسى, كەڭەستىك بيلىكتىڭ ورنىعۋى, ەكىمشىلىك-اۋماقتىق ۆزگەرىستەر, جەر مەسەلەسى, بايلاردى تەركىلەۋ, كۈشتەپ ۇجىمداستىرۋ, سالىق قىسىمى جەنە ەل ىشىندەگى ساياسي سەنىمسىزدىك حالىقتىڭ قالىپتى ۆمىرىن تۈبەگەيلى ۆزگەرتتى. وسى الاساپىران جىلدارى تۋعان جەرىنەن بوسىپ, بىر ۆڭىردەن ەكىنشى ۆڭىرگە اۋعان, تۇرمىسىنان ايىرىلعان, وتباسى شاشىراعان ادامدار سانى كۆبەيدى. بۇل ۈدەرىس تەك قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, سول كەزەڭدە جەتىسۋ جەرىندە ۆمىر سۈرگەن باسقا دا ۇلت ۆكىلدەرىنىڭ تاعدىرىنا اۋىر سوققى بولىپ تيدى.
ۇسىنىلعان بوسقىندار تىزىمى وسى تاريحي شىندىقتى تەرەڭىرەك تۈسىنۋگە مۈمكىندىك بەرەدى. تىزىمدە جۈزدەگەن ادامنىڭ اتى-جۆنى, جاسى, كەيبىرىنىڭ ەلەۋمەتتىك جاعدايى مەن ۇلتى كۆرسەتىلگەن. قۇجاتتىڭ قۇندىلىعى دا وسىندا: ول قۇرعاق ستاتيستيكا ەمەس, ەر ەسىمنىڭ ارتىندا جەكە تاعدىر, وتباسى, ۈزىلگەن ۆمىر جولى, بەلگىسىز بولاشاق تۇرعانىن اڭعارتادى. مۇندا جاس بالالار دا, ەگدە ادامدار دا, ەيەلدەر دە, ەڭبەككە جارامدى ازاماتتار دا بار. دەمەك, ساياسي ناۋقان مەن ەلەۋمەتتىك كۈيزەلىس بەلگىلى بىر توپتى عانا ەمەس, تۇتاس قوعامدى شارپىعان.
تىزىمگە نازار اۋدارعاندا قازاقتارمەن قاتار ورىس, قىرعىز جەنە باسقا دا ەتنوستىق ورتاعا تەن اتى-جۆندەر جيى ۇشىراسادى. يۋانوۋ, ساۋچەنكو, پەتروۋا, سيدوروۋ, سوكولوۋ, كابانين, گارشين, مازۋر, كوۋالەۋ, گونچاروۋ, سميرنوۋ, فاتەەۋ, توكارەۋ, جدانوۋ, گاۋريلوۋ, ابراموۋ سەكىلدى فاميلييالار سول كەزەڭدەگى بوسقىندىق پەن تۇرمىستىق كۈيزەلىستەن ۆزگە ۇلت ۆكىلدەرى دە شەت قالماعانىن كۆرسەتەدى. كەيبىر تۇستاردا “رۋسسكيي”, “رۋسسكايا”, “كيرگيز” دەگەن ناقتى ەتنوستىق بەلگىلەردىڭ بەرىلۋى بۇل قورىتىندىنى كۈشەيتە تۈسەدى.
بۇل دەرەكتەردى كەڭ تاريحي جاعدايمەن بايلانىستىرساق, جەتىسۋ ۆڭىرىنىڭ سول كەزەڭدەگى كۆپەتنوستى كەڭىستىك بولعانىن كۆرەمىز. پاتشالىق رەسەي دەۋىرىنەن بەرى بۇل ايماققا تۈرلى قونىس اۋدارۋشىلار كەلگەنى بەلگىلى. كەڭەس بيلىگى ورناعاننان كەيىن بۇرىنعى ەلەۋمەتتىك قاتىناستار بۇزىلىپ, جەر مەن مالعا, ەڭبەككە, سالىققا, تاپتىق بەلگىگە قاتىستى جاڭا ساياسات جۈرگىزىلدى. “باي”, “كۋلاك”, “جات ەلەمەنت”, “سەنىمسىز ادام” دەگەن ساياسي ايىپتاۋلار قوعامنىڭ ەر قاباتىنا تاڭىلدى. مۇنداي جاعدايدا ادامنىڭ ۇلتى عانا ەمەس, ەلەۋمەتتىك جاعدايى, كەسىبى, تۇرمىس دەڭگەيى, بيلىككە كۆزقاراسى, بۇرىنعى ۆمىر سالتى دا قاۋىپ كۆزىنە اينالدى.
سوندىقتان قۋعىن-سۈرگىن تاريحىن تەك بىر ۇلتتىڭ تراگەديياسى رەتىندە عانا ەمەس, تۇتاس ۆڭىرلىك قاسىرەت رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت. ەرينە, قازاق حالقى بۇل نەۋبەتتەن ەڭ اۋىر زارداپ شەككەن حالىقتاردىڭ بىرى بولدى. مالىنان, جەرىنەن, دەستۈرلى شارۋاشىلىق جۈيەسىنەن ايىرىلۋ قازاق قوعامىن تەرەڭ كۈيزەلىسكە تۈسىردى. بىراق سول كەزەڭدەگى قۇجاتتار بۇل زۇلماتتىڭ جانىندا جۈرگەن ۆزگە ۇلت ۆكىلدەرى دە امان قالماعانىن كۆرسەتەدى. ولار دا بوسقىن اتاندى, تىرشىلىك كۆزىنەن ايىرىلدى, كۈدىككە ىلىندى, جەر اۋدى, وتباسىمەن بىرگە بەلگىسىزدىككە ۇشىرادى.
تىزىمدەگى بالالاردىڭ كۆپتىگى ەرەكشە نازار اۋدارتادى. بىر, ەكى, ۈش, تۆرت, بەس جاستاعى بالالاردىڭ اتى-جۆندەرىنىڭ كەزدەسۋى بوسقىندىقتىڭ تەك ەرەسەكتەر تاڭداۋى ەمەس, بۈكىل وتباسىنىڭ مەجبۈرلى تاعدىرى بولعانىن بىلدىرەدى. ساياسي شەشىمدەردىڭ زاردابى ەڭ الدىمەن قورعانسىز ادامدارعا, ەيەلدەر مەن بالالارعا, قارتتارعا اۋىر تيدى. ولار تاريحي قۇجاتتا بىر جول بولىپ قانا جازىلعانىمەن, شىن مەنىندە سول دەۋىردىڭ ەڭ اۋىر ەلەۋمەتتىك جاراسىن تانىتادى.
قۋعىن-سۈرگىننىڭ تاعى بىر قىرى – ادامداردى ۇلتتىق بەلگىسىنە قاراي عانا ەمەس, ەلەۋمەتتىك تەگىنە, كەسىبىنە, تۇرمىس جاعدايىنا قاراي دا بۆلۋىندە. كەيبىر ادامداردىڭ قاسىندا “باتراك” دەگەن بەلگى كەزدەسۋى وسىنى اڭعارتادى. بۇل كەڭەستىك بيلىكتىڭ قوعامدى تاپتىق ۆلشەممەن جىكتەگەنىن كۆرسەتەدى. بىرەۋلەر “باي” نەمەسە “كۋلاك” رەتىندە قىسىم كۆرسە, ەندى بىرەۋلەر كەدەي, جالشى, بوسقىن رەتىندە تۇراقسىز ۆمىرگە دۋشار بولدى. ياعني قوعامداعى بارلىق توپ بيلىكتىڭ تەجىريبەلىك الاڭىنا اينالدى.
مۇنداي قۇجاتتاردىڭ بۈگىنگى تاريحي سانا ۈشىن ماڭىزى زور. سەبەبى ولار قۋعىن-سۈرگىن تاريحىن جالپىلاما ۇراننان ناقتى ادام تاعدىرىنا جاقىنداتادى. بىز «حالىق قىرىلدى», «ەل بوسىپ كەتتى», «قۋعىن-سۈرگىن بولدى» دەگەن جالپى سۆزدەردى جيى ايتامىز. ال ارحيۋتىك تىزىمدەر سول سۆزدەردىڭ ناقتى دەلەلى. وندا اتى-جۆنى, جاسى, ۇلتى, كەيدە كەسىبى كۆرسەتىلگەن ادامدار بار. بۇل – تاريحتىڭ ادام بەينەسىندەگى كۆرىنىسى.
وسى تۇرعىدان العاندا, جەتىسۋ ۆڭىرىندەگى قۋعىن-سۈرگىن مەن بوسقىندىق تاريحىن زەرتتەگەندە ۆزگە ۇلت ۆكىلدەرىنىڭ تاعدىرىن دا نازاردان تىس قالدىرماۋ قاجەت. بۇل قازاق حالقىنىڭ قاسىرەتىن ەلسىرەتۋ ەمەس, كەرىسىنشە سول قاسىرەتتىڭ اۋقىمىن كەڭىرەك اشۋ. ۆيتكەنى قازاق جەرىندەگى زوبالاڭ قازاقپەن بىرگە ۆمىر سۈرگەن ۆزگە جۇرتتىڭ دا تاعدىرىنا ەسەر ەتتى. بىر ۆڭىردىڭ اۋاسىن جۇتىپ, بىر قوعامنىڭ ىشىندە تىرشىلىك ەتكەن ادامدار تاريحي سىناقتى دا بىرگە باستان كەشتى.
بۇل مەسەلەنى زەرتتەۋ بۈگىنگى قوعام ۈشىن دە ماڭىزدى. بىرىنشىدەن, ول تاريحي ەدىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە قىزمەت ەتەدى. ەكىنشىدەن, قازاقستان تاريحىنداعى كۆپەتنوستى تاعدىر ساباقتاستىعىن كۆرسەتەدى. ۈشىنشىدەن, قۋعىن-سۈرگىن قۇرباندارىن ۇلتىنا, تەگىنە, ەلەۋمەتتىك جاعدايىنا بۆلىپ قاراماي, ادامدىق ۆلشەممەن باعالاۋعا ۈيرەتەدى. تۆرتىنشىدەن, بۈگىنگى ۇرپاققا بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قانشالىقتى قىمبات ەكەنىن ۇعىندىرادى.
ۇسىنىلعان تىزىم جەتىسۋ ۆڭىرىندەگى بوسقىندىق پەن قۋعىن-سۈرگىن زاردابىنىڭ كۆپقاباتتى سيپاتىن تانىتادى. بۇل قۇجاتتا قازاقتارمەن قاتار ۆزگە ۇلت ۆكىلدەرىنىڭ دە ەسىمدەرى كەزدەسۋى – تاريحي اۋىرتپالىقتىڭ ورتاق بولعانىن دەلەلدەيدى. كەڭەستىك ساياسات سالدارىنان تۋعان ەلەۋمەتتىك كۈيزەلىس, كۈشتەپ ۆزگەرتىلگەن ۆمىر سالتى, تۇرمىستىق تۇراقسىزدىق پەن ساياسي سەنىمسىزدىك تۈرلى ەتنوس ۆكىلدەرىنىڭ تاعدىرىنا ىز قالدىردى. سوندىقتان بۇل تىزىمدى جاي عانا ارحيۋتىك دەرەك ەمەس, جەتىسۋ جەرىندەگى ورتاق تاريحي قاسىرەتتىڭ ۈنسىز كۋەلىگى رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك.
سپيسكي بەجەنتسەۋ, پريبىۋشيح ۋ 1923 گودۋ نا فورميروۋانيە لەپسينسكوگوۋەزدا.
زا 1927 گود. نا 55 ليستاح
- يۇسۋپوۋ ۋسمان, 21
- چەكانوۋ گاريي, 40
- يۋانوۋ كارەل, 40
- تسۋكانوۋ اندرەي, 35
- شامشيت كايۇموۋ, 28
- يۋانوۋ نيكولاي, 50
- مۋكاشەۋ پاپا, 45
- بوتونگاريەۋ گيياز, 27
- ساتتاروۋ سايلاۋ, 21
- اليەۋ ناسير, 20
- كاتيەۋ باحتييار, 46
- ياكۋب لەسا, 47
- احمەدوۋ كىدىرالي, 43
- گۋسەينوۋ مينگەر, 7
- گەراسيموۋ سەمەن, 15
- لۋكبانوۋ نيكولاي, 59
- ماسانوۋ ۋاييس, 30
- ساۋچەنكو نيكولاي, 49
- كايناشەۋ مىنتىك, 17
- يۋانوۋا ناتالьيا, 38
- ستاسوۋ برونستاين, 30
- ياكوۋلەۋ رۋسلان, 2
- كايناشەۋ اركەن, 60
- ساپارگاليەۋ مۋسيپ, 26
- باحىت رۋستەم, 61
- حامزا اشيرالي, 30
- وسپانوۋ راحمەت, 42
- شومانوۋ كەنجەباي, 20
- كوكانوۋ كاسىم, 53
- گاۋحاروۋ نۋرۋلى, 65
- سارىمبەكوۋ پاۋەل, 15
- تۋراسوۋ سيمەون, 31
- اليموۋ سەيت, 40
- اليموۋ احمەت, 60
- احمەتوۋ بازارباي, 58
- سەيتباەۋ سەيتاك, 37
- شيمانوۋ شاحتەمير, 34
- بولاتوۋ الەكەي, 30
- سارسەنوۋ الەن, 7
- كاليەۋ اسان, 37
- حۋدايبەرگەن جۋما, 47
- حۋدايبەرگەن دجاسۋلان, 65
- وسپانوۋ سەيل, 30
- باحادير كوجەن, 32
- ۋسەنوۋ شورا, 60
- كوشان شيرا, 20
- وسپانوۋ كوجان, 34
- تاشپاروۋ ارتۋر, 30
- وسپانوۋ مۋكۋن, 25
- كوشەنوۋ مۋرزيك, 38
- شامباەۋ جاكسىلىكوۋ, 50
- يتەمگەن سەيت, 18
- سيسيباەۋ سەيتجان, 38
- كوجامبەرديەۋ يلьياس, 50
- اليباەۋ راحمەت, 37
- كايراتباەۋ سەريك, 41
- نيشانباەۋ نابي, 36
- جۋسۋپباەۋ جانيبەك, 6
- سەيسەنباەۋ مۋسليم, 6
- كوشكاروۋ وميربەك, 34
- ۋاليەۋ ماگانجان, 15
- كوجانوۋ ازيز, 2
- سۋلتانوۋ مارييان, 57
- ابيشەۋ اركين, 31
- اليمانوۋ ۋرلەش, 34
- بايشەۋ مۋكان, 65
- بەگدوسوۋ بەريكجان, 63
- سارسەنوۋ مۋكان, 18
- ساباس نەبەي, 22
- كۋلەشوۋ جۋماجان, 65
- شاريپوۋا سايتوۋ, 57
- كابان تاستانبەك, 36
- وسپانوۋ حالەل, 40
- توگامباەۋ كانجاحان, 5
- ارشەۋ حاليل, 17
- شۋتكاباەۋ ساپاك, 43
- سانگۋلاش دولگاش, 20
- سيسيباەۋ شومانتا, 45
- يساەۋ تۋكەنباي, 45
- كۋرامىسوۋ توكمىرزا, 47
- مۋكاشەۋا كۋلياش, 28
- وراز كاليياش, 60
- تاجيباەۋ ارستانبەك, 43
- جۋماتاەۋ مەيربەك, 41
- يپپ ساگاندىكوۋ, 41
- ماتاچيەۋ شاديبەك, 47
- تۋسەنوۋ شامشيدەن, 45
- پەتروۋا اننا, 22
- جولمۋرزيەۋ ياشكە, 45
- بايسەيت سەيسەن, 30
- سابدالوۋ سەريكباي, 28
- داستانوۋ سورلىباي, 41
- يمانوۋ بالتاباي, 45
- شاگاليەۋ شومانتا, 45
- ناعاشى كۋلمۋرزا, 54
- مۋسا مۋراتالي, 45
- مامەد گادير, 35
- ساريەۋ شوراباي, 50
- ساپار ناۋرىزباي, 18
- تاريح لاريسا, 17
- يمانگۋل لاتىپ, 35
- توكسوباەۋ بايمۋرزا, 42
- بيتيمباەۋ بەكمۋرات, 33
- جۋبان ماماتوۋ, 55
- امانگەلدي دوسجان, 30
- ساتۋبالدين امان, 21
- سەيلь امانگەلьدي, 25
- بيمۋرزا گالىم, 38
- امانگەلدي گافۋر, 41
- جۋماباي ۋاليەۋ, 45
- ايتباەۋ مومىن, 36
- ساتىباەۋ بەگيسەلь, 46
- وسپان ماراتوۋ, 36
- كۋلماحانوۋ گالىم, 35
- نييازوۋ شاريپجان, 37
- مولدا شاريپجان, 19
- سەيتكاليەۋ سەكەنگۋل, 45
- بوبەك تىنىش, 8
- ەسيمبەك ساميگۋللا, 16
- ساگىزا حاميت, 43
- باۋ بەيبيتۋلى, 16
- سەكەنوۋ ەسمۋرات, 8
- دۋلاتوۋ شىنگىس, 5
- سىزدىك كۋنيك, 65
- مۋكاشەۋ يشمۋحان, 46
- ەسەن كەنجەبەك, 50
- امەن كەنجەبەك, 45
- توكا ساپاك, 37
- باكۋ امانگەلدى, 45
- سافار حالمات, 45
- نييازحان ساپاحان, 30
- نۋرالى كاراحان, 30
- مۋراتبەك سەمەن, 21
- جۋماحان توگولاك, 63
- ساتىبالدى ارىنباي, 39
- نيياز بايمولدا, 35
- تۋلەگەن ەلەمەس, 55
- دجامشيت گايسين, 28
- ساتىبالدين گافۋر, 25
- سۋلەيمان لۋكپان, 3
- جۋما گافۋر, 3
- بەكمۋرات مۋراتالي, 3
- ەرمەكجان گايسا, 2
- سارسەنبەك ساپار, 28
- اسىلبەك شەربەك, 13
- ەركەشوۋ مۋسليم, 14
- ماناپۋلى كانات, 45
- سىرىمبەت ەسەنگەلьدى, 35
- بولسۋنۋلى تاحان, 18
- حۋسەينوۋ بيلال, 18
- اشيرباي دانييال, 40
- تلەۋبەرگەن دجامبۋل, 38
- مۋحامبەت شىرشيكوۋا, 60
- كاريمحان بۋرحان, 64
- سۋلەيمەنوۋ سارمان, 53
- تلەگەنوۋ ساليم, 59
- كۋلماحانوۋ ەسماگامب, 38
- يسابەكوۋ ابدىكال, 35
- ابدوللا وسپانالي, 35
- مامىروۋ ساپارا, 43
- بايكۋناسوۋ سايلاۋبەك, 34
- سارسەنوۋ سەيدالى, 41
- ساگاندىكوۋ مولداباي, 34
- سۋلەيمەنوۋ ساپارباي, 43
- كاراجان نىسانباي, 32
- اسيلь ايدىن, 33
- كاليمبەتوۋ نارگوزى, 34
- ساۋلە اليبەك, 38
- لەسبەك زايرۋل, 35
- كاريم كاشكاروۋ, 34
- ابيلьكاسيم حالەل, 43
- بالگاباەۋ بايجان, 39
- بالگاباەۋ تاستان, 35
- جۋماتاەۋ سەيدالين, 38
- كابىل كالىكوۋ, 34
- مۋراتوۋ حۋرازباي, 48
- سۋلتانبەك ەسەن, 45
- تلەۋليەۋ تۋلەگەن, 28
- جارىلگاپوۋ كاريمجان, 32
- ماما كابىل, 64
- ساپارگاليەۋ ساپارباي, 14
- برۋسيلوۋ نيكولاي, 5
- يامباەۋ فايز, 9
- ابيشەۋا روتميرال, 13
- وسپانگاليەۋ كۋرمان, 50
- يمانباەۋ نييازباي, 64
- ۋباەۋ سەرجانبەك, 23
- الەكسەەۋ ۋورونچيحين, 33
- اپەنوۋ بەركين, 43
- كەنجەباەۋ سۋلتان, 38
- بيلьباەۋ سايىن, 43
- ماشكەەۋ گيللەر, 39
- پاشۋرين نيكولاي, 30
- ۋاكانوۋيچ يگناتيي, 2
- ساپاشەۋ مەرگەن, 28
- اليموۋ سۋلتان, 21
- يكراموۋ گەنناديي, 43
- اليمبەك تاستانبەك, 34
- باركۋنوۋ مىرزاتاي, 41
- سەگيزباەۋ توكتامىس, 44
- نۋروۋ لۋكپان, 38
- شايجۋنۋسوۋ وسپانالي, 21
- ەسپەشوۋ كالدىباي, 25
- كوجەۋين گەنناديي, 35
- شيرشاتوۋ وتۋرباي, 41
- شاديەۋ سىزدىكوۋ, 48
- سۋلتان نيشان, 43
- شالگىن مۋتارحان, 13
- زارلىكوۋ كوكانباي, 10
- تلەگەنوۋ تاحاۋي, 60
- سىرگاباەۋ مۋراتبەك, 35
- سۋلەيمان ساپارگاليەۋ, 3
- كاليەۋ شاريپجان, 48
- ايۇپوۋ كۋربان, 31
- ساپارگاليەۋ ايشيك, 63
- بەكتەميس بەكنازار, 53
- مۋرزاەۋ مىرزابەك, 58
- ساپەك مۋحتاربەك, 35
- كوپباەۋ نيشانباي, 41
- مىرزاحان كوشكارباي, 42
- كاراساي نۋرگالي, 31
- ساۋين ليتۋينوۋ, 43
- يسەك نۋراليەۋ, 34
- زۋەرەۋ سەۋاستьيان, 38
- بوروزدا تيحونراۋ, 48
- ورىنباەۋ دجەتپيگەن, 28
- كاليەۋ ساتتاربەك, 43
- ساۋين ۋاسيليي, 45
- پەستوۋ كونستانتين, 33
- كوپەشباەۋ كوجامكۋل, 47
- ميرزين گاپيزان, 29
- ماردانوۋ ابديلьمان, 37
- سايد توكتوباەۋ, 34
- اليموۋ بيكمال, 29
- تاجيباەۋ نييازكەر, 13
- لۋگا نازارباي, 40
- ليكاەۋ ابيلحان, 34
- ليكە اتتاناي, 41
- سارسەن ناگمان, 29
- تلەۋگاليەۋ زايگالي, 31
- مۋكاش ابدۋكاريم, 54
- كەنجەباەۋ مىرزاحمەت, 51
- ساپارگاليەۋ شاريپ, 40
- ۋسمان ايتباي, 33
- ماتاەۋ شالگازى, 34
- ناشا سامەنجان, 31
- اشيمجانوۋ ساگناي, 50
- كاريمباەۋ گازيز, 30
- مۋكاشەۋ يسكاك, 35
- مۋرزين كوجامكۋل, 41
- ساپار يسەنحان, 34
- ليكەن ايمان, 31
- ليكەن تيمۋرحان, 31
- مۋستافين مارات, 33
- جۋماگاليەۋ توگجان, 40
- ابديكاليك كۋراتباي, 53
- ساپارگالي باۋرجان, 28
- بۋرجانوۋ تيماش, 30
- كالماتاەۋ تيمان, 45
- ياكەنوۋ يسا, 60
- لەكەروۋ ايباكان, 36
- سمايلوۋ مۋراتحان, 34
- مۋراتوۋ مۋراتجان, 40
- تيۇرياليەۋ ناسيپكالي, 45
- ورازوۋ بيتەمباي, 66
- تويشىەۋ دۋيسەنباي, 60
- يبيش تاستان, 45
- ارزيمبەتوۋ تلەكەن, 48
- مەيرمانوۋ يسماگۋل, 30
- كەنجەباەۋ مانسۋر, 28
- تاش تاحان, 45
- نۋرلانوۋ گاريفوللا, 42
- جەكەن يبراگيموۋ, 38
- راح گۋسمان, 44
- كامەنوۋ مۋرازحان, 38
- كاپتۋروۋ باسان, 46
- كەنجەگاليەۋ بيتيم, 18
- ەرجانوۋ تالكان, 40
- سايكانوۋ امانگەلьدي, 30
- مەكەمتاس وماروۋ, 34
- ايتەكەنوۋ شاراپ, 29
- مۋحامەت جاكسىبەك, 29
- ەسەنباەۋ مۋرزاگالي, 30
- انتونوۋ ۋالەنتين, 45
- سۋلتانوۋ ماركين, 32
- ميشين الەكسەي, 38
- تلەي شەكەربەك, 50
- لەيۋا نيكولاي, 48
- مومبەكوۋا شەكەر, 35
- وسپان تايبەك, 35
- تيۇپەك جارگالى, 40
- شاريپوۋ مۋكانشاريپ, 70
- ابيلьمانوۋ ەسنازار, 25
- تۋرگانوۋ مۋحامەتجان, 60
- تولەەۋ گابدەش, 43
- ەسەنين ماحامبەت, 50
- كەنجەباەۋ مۋراتحان, 48
- نيگمەتوۋ كاپىر, 40
- سۋلەيمەنوۋ يشانباي, 53
- ساكەنوۋ مۋحتار, 40
- يكرام گانيەۋ, 45
- تاشيموۋا گۋلьنار, 34
- باتىرباەۋا سايداش, 36
- يسكاكوۋ مۋحامەد, 40
- ەسەنتاەۋ باحىتجان, 44
- نۋرسەيت ساپاەۋ, 40
- يدريسوۋ وسپانحان, 20
- ابيلьداەۋ اسانالي, 35
- مايلى اۋباكير, 6
- مۋسا گابباسوۋيچ, 48
- يسمايل كازبەك, 38
- بالماگانبەتوۋ يبراگيم, 58
- يمانگاليەۋ مانساپاي, 54
- مۋراتبەكوۋ نۋرلىبەك, 41
- سۋلەيمەنوۋ باتىرحان, 37
- سەريكباەۋ باۋرجان, 35
- تۋمەرل يشان, 58
- لاتيپوۋ سابيت, 25
- وسپانوۋ ساپاربەك, 50
- ۋمبەتوۋ ەسپەنبەت, 38
- مۋسينبەك جۋماگۋل, 60
- ەسەنبەك كاليل, 20
- زاكار ماحمۋدوۋيچ, 46
- امين ماحمۋد, 53
- راشيد اليم, 58
- كامالوۋ ناسير, 50
- مەنتەشوۋ ماحامبەت, 40
- زاكا سەيداحمەت, 48
- يلьياس وتارباي, 34
- ۋبايدۋللا كوميلьجون, 34
- كۋدايبەرگەن نۋرلان, 45
- ورالبەك ەركەش, 42
- ومار نارگيزا, 25
- سيدوروۋ يۋان, 54
- مۋراتوۋ تلەۋكان, 60
- يمانوۋ ساپار, 49
- تلەۋليەۋ امانگەلьدي, 43
- بەكتەميسوۋ تيمۋرلان, 44
- ساگينتاەۋ تيمۋر, 40
- ساگينتاەۋ سەريك, 40
- ساگينتاەۋ ەرلان, 41
- مۋسليموۋا گاۋحار, 31
- اجيباەۋ باحىتجان, 35
- جۋنۋس ورداكۋل, 38
- كۋات سۋلتان, 35
- سوپاتاەۋ ەلەمەس, 29
- دجالانوۋ ۋسمان, 41
- شاراپوۋ شوكانباي, 41
- كابىلوۋ مۋحامەد, 6
- ۋاحيتوۋا ايگۋلь, 3
- حاميتوۋا جۋماگۋل, 6
- كالمۋرزا ابدىكايىم, 7
- ورال ماحمۋتوۋ, 6
- تاجين حاسەن, 6
- ايسۋلتان اسييا, 38
- تاجيباەۋ سەيسەن, 3
- لۋكپان جانالي, 4
- ماحامبەتوۋ باتىرحان, 6
- سارسەنوۋ راحمەت, 4
- وسپان كەنەسبەك, 4
- ۋتەباليەۋ كالدىبەك, 4
- بيرجا كوجاكان, 6
- جىلكە سۋلتانالي, 4
- يۇلباريس ولجاباي, 6
- امان تاحيربەكوۋ, 4
- كۋران ساتتاروۋ, 8
- جولدىباەۋ كۋانىش, 6
- بەكەنوۋ نيشانالي, 5
- ساگيەۋا ساۋلە, 5
- فايزيەۋ جانيبەك, 4
- ساكيموۋ مۋحامەدالي, 4
- باتىر نۋرلانبەك, 4
- ماشانوۋ كاريمجان, 6
- كۋرامەت ماراتبەك, 4
- مونتايۋلى داستان, 4
- يسماگۋل سەرجان, 5
- ۋمار گاپۋرجانوۋ, 5
- حاميت گابدۋلماناپ, 5
- اكباەۋ شەرزود, 5
- ومير سەرجان, 5
- نۋرسەريك بەكزاتۋلى, 4
- ميكاشەۋ مۋرات, 1
- گاشيموۋ گۋربانوۋ, 4
- شيرينوۋ ابدۋ, 5
- ۋيلەنسكيي گەنناديي, 5
- ۋاسيلьەۋ سەرگەي, 5
- كاليمبەتوۋ لازارь, 5
- ساماتوۋ مۋراتالي, 5
- ساماتوۋ تىنالى, 39
- اۋباكيروۋ ۋيكتور, 11
- ساگات گاپيزوۋ, 9
- سوپوۋ گاپيزۋللا, 13
- كاريم ساگىندى, 5
- داۋلەتوۋ كاپشاگاي, 4
- كوجەۋ سەيتكازۋ, 4
- ساتىبالديەۋ ساكەنگالي, 8
- تلەۋبەرگەنوۋ تۋرسىن, 8
- يسماگيلوۋ ماحامبەت, 11
- ورىنبەك باحىت, 3
- سەيتوۋ بەكزات, 4
- جەنيس كالماكانوۋ, 4
- وبلاي ەرمەك, 9
- مىرزاباەۋ جۋسيپبەك, 38
- مەيراموۋ اديلь, 38
- امانگەلьديەۋ ەرلان, 4
- شەرتاەۋ مۋرات, 6
- مۋكاشەۋ ناديربەك, 4
- ەسيم سادىك, 30
- حالمۋرزا يسحان, 30
- ابديكاريموۋ رينات, 5
- ۋرازوۋ مۋراتالي, 32
- ەرجانوۋ سەريك, 23
- باۋىرجان يمان, 41
- بايس كابىلان, 41
- مۋسابەكوۋ نۋرالى, 18
- جەتپيس جەتپيسباي, 31
- كاريموۋ باحىت, 31
- سادىق ساليمجان, 7
- جانيبەكوۋ ماحامبەت, 5
- شاريپوۋ كاريمجان, 30
- مەكەنوۋ ماناسباي, 43
- اليبەكوۋ نارگيزا, 60
- مۋرزاگاليەۋ گابيدەن, 6
- ساكەنوۋ راحيمجان, 6
- مىرزاباەۋ سۋلتان, 55
- ايدار احمەتبەك, 61
- شاريپوۋ مۋراتالى, 53
- سارسەنباەۋ شىنگىس, 31
- ابي باەك, 43
- جان كاسىم تالگاتوۋ, 41
- مىرزاگاليەۋ كولەسبەك, 31
- شاير كەنجەگاليەۋ, 3
- ساكيپ مۋرات, 41
- ەسەنگالينا كامكا, 67 (رۋسسكايا)
- بەكبولاتوۋا سانييا, 61
- مىرزاگاليەۋ كەنجەباي, 50
- ابديكاريموۋ جاندوس, 2 (رۋسسكايا)
- نۋرتازين ەرلان, 3
- شىنتەمير اليشا, 2
- جانتاي كاندىرباي, 53
- كاليەۋ كالمۋرات, 44
- كوركينباەۋ وميرزاح, 5
- تۋرگاليەۋ ومارحان, 6
- لۋكمانوۋ ۋرازالى, 5
- ساپار امانگەلدي, 38
- وسپانوۋ الەكسان, 48
- وماربەك امانگەلدي, 31
- مەرگەنوۋ گاپپاس, 33
- ساتىبالدى كۋانىش, 38
- اسانوۋ گاني, 40
- ديلьمانوۋ ساكەن, 41
- ياسكاليەۋ ەلەمەس, 30
- جاركەنوۋ تاسكيرالي, 30
- مۋستافين حالمۋحانبەت, 47
- مۋكاتاەۋ امانگەلьدى, 39
- ۋان الەكسەەۋيچ, 45
- وسپي مۋراتبەك, 46
- لەشوۋ ايبەك, 5
- نۋرلانوۋ مەيرامبەك, 3
- جاكەنبەكوۋ بولاتبەك, 5
- دوسمۋحامەدوۋ امانگەلьدى, 20
- توكاەۋ ەرمەك, 21
- يسكاكوۋ مەيرام, 38
- سارسەن باكىتجان, 43 (رۋسسكايا)
- شامشيدەن جۋمابەك, 33 (كيرگيز)
- جۋماديلوۋ بەيبىت, 41
- ابىلكايىروۋ مەيرام, 43
- ەسەنگالي ەسەنبەكوۋ, 44
- گازيزگاليەۋ ساگيدۋللا, 38
- ساتتارحان ناگاشىباي, 39
- ساگيدراحمان شاريپجان, 64, كيرگيز
- تلەۋبەردي شوتامانوۋ, 63
- انۋار نابيجانوۋ, 65
- نۋرەكە بەكزات, 8
- ساپار كۋبەنتاەۋ, 9
- ماحانبەت كۋانىش, 10
- باحتىباي ەرلان, 8
- ۋرازگاليەۋ كۋانىش, 9
- ماحامبەتوۋ جاندوس, 8
- سابىر ايدىن, 8
- ساگىندىكوۋ سايان, 8
- ۋرازگاليەۋ ەركەن, 8
- مەيرام سۋلتان, 8
- ۋتەگەنوۋ ازامات, 8
- سەيسەنگالي امانگەلьدى, 8
- ۋتەباەۋ ەسەنكەلدي, 8
- سۋيۇندۋك ەرمەك, 8
- كالي احمەت, 8
- حۋساين ەرلان, 8
- يبراەۋ نازاربەك, 8
- نۋرلان جاندوس, 8
- ساپ مانسۋر, 8
- نازاربەك نۋرجان, 8
- كۋانىشباەۋ ەرلان, 8
- سماكوۋ نۋرلان, 8
- بەكەنوۋ ساندىباي, 8
- تلەۋمۋرات امانجول, 8
- ايگوجين ولجاس, 8
- ەرگاليەۋ سابيتجان, 8
- تلەۋباەۋ تەميرلان, 8
- ساليەۋ بەكزات, 8
- كيرسانوۋ كيريلل, 38 ل., كيرگيز, باتراك, 1919
- كۋەكاشۋيلي داۋيد, 60 ل., -, -, 1910
- كابانين يۋان, 41 ل., -, -, 1909
- گارشين انتون, 24 ل., -, -, 1918
- انتيپوۋ دميتريي, 33 ل., -, -, –
- ليزا پاۋەل, 30 ل., -, -, –
- مازۋر الەكسەي, 30 ل., -, -, –
- كاراسين سەمەن, 43 ل., -, -, –
- زاحاروۋ الەكسەي, 18 ل., -, -, –
- كوۋالەۋ نيكولاي, 45 ل., -, -, –
- لەمين نيكولاي, 48 ل., -, -, –
- گونچاروۋ نيكولاي, 60 ل., -, -, –
- سەلەزنەۋ ستەپان, 60 ل., -, -, –
- ليسيتسىن ۋيتاليي, 38 ل., -, -, –
- كازاكوۋ ميحايل, 41 ل., -, -, –
- كوزىرەۋ گەورگيي, 26 ل., -, -, –
- نۋرماگومەدوۋ رامازان, 21 ل., -, -, –
- گەراسيموۋ كيريلل, 16 ل., -, -, –
- سيدوروۋ ۋاسيليي يۋانوۋيچ, 45 ل., رۋسسكيي, -, –
- سوكولوۋ يۋان فيليپپوۋيچ, 34 ل., -, -, –
- مانسۋر كۋربانوۋ, 17 ل., كيرگيز, -, –
- سايدوۋ ابدۋكادير, 19 ل., -, -, –
- كوستەنكو ەۋگەنيي, 34 ل., -, -, –
- مولدوباەۋ ساپار, 41 ل., -, -, 1911
- سۋلەيمان كاسىم, 58 ل., -, -, 1910
- سميرنوۋ كونستانتين, 43 ل., -, -, –
- يۋانوۋ دميتريي, 45 ل., -, -, –
- فاتەەۋ ۋاسيليي, 44 ل., -, -, –
- توكارەۋ الەكساندر, 38 ل., -, -, –
- جدانوۋ ميحايل, 58 ل., -, -, –
- گەراسيموۋ الەكسەي, 53 ل., -, -, –
- لاپتەۋ تيموفەي, 58 ل., -, -, –
- زابەلين يۋان, 63 ل., -, -, –
- ەرمولاەۋ تيموفەي, 40 ل., كيرگيز, باتراك, 1911
- ماكەەۋ الەكساندر, 45 ل., -, -, 1911
- سيلانتيي تيموفەي, 38 ل., -, -, –
- يسمايلوۋ كادىر, 33 ل., -, -, –
- كۋزьمين تيموفەي, 35 ل., -, -, –
- چۋماچەنكو الەكساندر, 44 ل., -, -, –
- تاراسوۋ نيكولاي, 74 ل., -, -, –
- وسيپوۋ ميحايل, 66 ل., -, -, –
- شۋەتسوۋ نيكولاي, 41 ل., -, -, –
- لەۋين ۋەنيامين, 40 ل., -, -, –
- سەرگەەۋ كونستانتين, 41 ل., -, -, 1911
- سالۋگين ۋاسيليي, 49 ل., -, -, –
- نيكيتين الەكسەي, 14 ل., -, -, –
- كولوميەتس نيكولاي, 18 ل., -, -, –
- گاۋريلوۋ ستەپان, 31 ل., -, -, –
- بازانوۋ گريگوريي, 30 ل., -, -, –
- لاپتەۋ الەكسەي, 30 ل., -, -, –
- كليموۋ ۋاسيليي, 3 گ., -, -, –
- ياشكين يۋان, 1 گ., -, -, –
- ياشكين تيموفەي, 2 گ., -, -, –
- سوروكينا ەليزاۋەتا, 2 گ., -, -, –
- لاپين سەمەن, 4 گ., -, -, –
- زيمينا اگرافەنا, 41 ل., -, -, –
- گرەبەنششيكوۋا ەۋفيمييا, 57 ل., -, -, –
- لاپين كونستانتين, 26 ل., -, -, –
- تاتارين تيموفەي, 59 ل., -, -, –
- بيلين الەكسەي, 38 ل., -, -, –
- يۋانوۋ ۋاسيليي, 38 ل., -, -, –
- ابروسيموۋ ميحايل, 38 ل., -, -, –
- يگناتوۋ ۋاسيليي, 31 ل., -, -, –
- ياكوۋلەۋ نيكولاي, 38 ل., -, -, –
- كوپىلوۋ ۋاسيليي, 34 ل., -, -, –
- گاۋريلوۋ ۋالەنتين, 31 ل., -, -, –
- شەمياكين ۋاسيليي, 38 ل., -, -, –
- ابراموۋ ۋاسيليي, 34 ل., -, -, –
- يگناتوۋ ۋاسيليي, 40 ل., -, -, –
- گاۋريلوۋ ۋاسيليي, 50 ل., كيرگيز, باتراك, 1910
- پونومارەۋ بوريس, 61 ل., -, -, –
- مولچانوۋ بوريس, 41 ل., -, -, –
- يۋانوۋ تيموفەي, 43 ل., -, -, –
- كليموۋ الەكساندر, 38 ل., -, -, –
- ساۋەلьەۋ الەكساندر, 38 ل., -, -, –
- پاۋلوۋ يۋان, 30 ل., -, -, –
- چەرنوۋ نيكولاي, 41 ل., -, -, –
- چەرەميسين تيموفەي, 38 ل., -, -, –
- ابراموۋ اناتوليي, 31 ل., -, -, –
- نيكيتين الەكسەي, 45 ل., -, -, –
- ەرماكوۋ گريگوريي, 41 ل., -, -, –
- كليماشەۋ ۋاسيليي, 60 ل., -, -, –
- يۋانوۋ تيموفەي, 54 ل., -, -, –
گاجو: ف– 751 و.1 سۋ.4 د.90.ل2-21.
قاجەت انداس,
«Q–Andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى
