تالدىقورعانداعى كونە كينوتەاترلار – قالانىڭ مادەني ءومىرى مەن بىرنەشە بۋىننىڭ ەستەلىگىن توعىستىرعان ورىندار. ءبىر كەزدەرى تۇرعىندار باس قوسىپ، كينو كورىپ، دەمالاتىن بۇل نىسانداردىڭ كەيبىرى بۇگىنگە دەيىن ساقتالسا، ەندى ءبىرىنىڭ ورنىندا جاڭا قۇرىلىستار بوي كوتەرىپ جاتىر. «قاجەت دەرەك» ايدارى اياسىندا ولاردىڭ تاريحىنا ءۇڭىلىپ، بۇگىنگى جاعدايىمەن تانىستىق.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
ايداردىڭ ماقساتى – ارحيۆ قۇجاتتارى نەگىزىندە تالدىقورعان قالاسىنداعى تاريحي ورىنداردى تۇگەندەپ، ولاردىڭ وتكەنى مەن قازىرگى كەلبەتىن كوپشىلىككە تانىستىرۋ. وسى جولى جەتىسۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندەگى كونە فوتوسۋرەتتەر مەن قۇجاتتاردى قاراپ، قالادا كەزىندە جۇمىس ىستەگەن كينوتەاترلار تۋرالى دەرەكتەر جينادىق. ولاردىڭ قاتارىندا «رودينا»، «قازاقستان»، «درۋجبا» جانە «سپۋتنيك» كينوتەاترلارىنىڭ ەسكى فوتوسۋرەتتەرى بار. بۇعان دەيىن وقىرمانعا «رودينا» كينوتەاترى تۋرالى ءتۇسىرىلىم ۇسىنىلعان ەدى.
وتكەن عاسىردا كينوتەاترلار قالانىڭ مادەني ومىرىندە ماڭىزدى ورىن الدى. مۇندا جاستار مەن اعا بۋىن وكىلدەرى كەزدەسىپ، فيلم تاماشالاپ، بوس ۋاقىتىن وتكىزەتىن. سوندىقتان بۇل ورىنداردىڭ تاريحى عيماراتتاردىڭ وتكەنىمەن عانا شەكتەلمەيدى. ولار تۇرعىنداردىڭ جاستىق شاعىمەن، كەزدەسۋلەرىمەن جانە ورتاق ەستەلىكتەرىمەن بايلانىستى.

بۇگىندە «ايا» كافەسى ورنالاسقان جەردە كەزىندە «قازاقستان» كينوتەاترى بولعان. قالا تۇرعىندارى جاقسى بىلەتىن بۇل كينوتەاتر كوپشىلىكتىڭ كينو كورىپ، دەمالاتىن سۇيىكتى ورىندارىنىڭ ءبىرى سانالعان.
ەركىن اۋىلدىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى توتاي ىزباسقانوۆ ءۇشىن بۇل عيماراتتىڭ ورنى ەرەكشە. ول كينوتەاتر تۋرالى ەستەلىگىن ءبولىسىپ، وسى جەردە بالالىق شاعىنىڭ ءىزى قالعانىن جەتكىزدى.
«مىنا عيماراتقا قاراعان سايىن بالالىق شاعىم، جاستىق كەزىم ەسىمە تۇسەدى. مەنىڭ ارتىمدا تۇرعان عيمارات – بۇرىنعى «قازاقستان» كينوتەاترى. ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە بۇل جەر قالانىڭ مادەني ءومىرىنىڭ قايناعان ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى ەدى.
كەيىن اتاۋى وزگەرىپ، «پيونەر» كينوتەاترى بولدى. وسى ماڭدا ءبىز وقىعان ورتا مەكتەپ تە ورنالاسقان. دوستارىمىزبەن وسىندا كەلىپ، كينو كورەتىنبىز. العاش تاماشالاعان فيلمدەرىمىزدىڭ ءبىرازى وسى كينوتەاترمەن بايلانىستى. سوندىقتان بۇل ورىن ءبىز ءۇشىن ەرەكشە ىستىق. مۇندا بالالىق شاعىمىزدىڭ ءىزى، بىرگە وسكەن دوستارىمىزدىڭ ەستەلىگى قالدى.
ۋاقىت وتەدى، قالا وزگەرەدى. بىراق سول وزگەرىستەردىڭ اراسىندا وتكەنىمىزدى ۇمىتپاعانىمىز ءجون. بىزگە تانىس وسى ورىنداردىڭ تاريحىن كەيىنگى ۇرپاق تا بىلسە دەيمىن. ەرتەڭگى بالالار بۇل عيماراتتىڭ جانىنان وتكەندە، كەزىندە مۇندا كينوتەاتر بولعانىن، اتا-اجەلەرىنىڭ وسىندا كەلىپ، كينو كورگەنىن بىلسە، تۋعان قالاسىنا دەگەن ىقىلاسى دا ارتا تۇسەر ەدى.
وتكەنىمىزدى تانىعان سايىن، بولاشاعىمىزعا نىق قادام باسامىز. سوندىقتان كوزىمىز كورگەن تاريحتى، كوڭىلىمىزدە قالعان ەستەلىكتەردى بۇگىن ايتىپ، كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋ – ءبىزدىڭ پارىزىمىز»، – دەيدى توتاي ىزباسقانوۆ.
قازىر بۇل ماڭنىڭ كەلبەتى وزگەرگەن. جاقىن جەردە قالانىڭ ورتالىق ساياباعى ورنالاسقان، اينالاسىندا قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارى، مەكەمەلەر جانە حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن ءتۇرلى نىساندار شوعىرلانعان. كۇندەلىكتى تىرشىلىك ءجۇرىپ جاتقان وسى اۋماقتىڭ بۇرىن قالانىڭ مادەني ومىرىندە وزىندىك ورنى بولعانىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلە بەرمەيدى.
وتكەن عاسىردىڭ 60–80-جىلدارىندا تۇرعىنداردىڭ مادەني دەمالىس ورىندارىنىڭ ءبىرى بولعان تاعى ءبىر نىسان – «دوستىق» («درۋجبا») كينوتەاترى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا عيمارات ءبىراز ۋاقىت قاراۋسىز قالىپ، كەيىن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ يەلىگىنە وتكەن جانە ءتۇرلى ماقساتتا پايدالانىلعان.
ءتۇسىرىلىم كەزىندە بۇل عيماراتتا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتتى. نىساننىڭ جاڭارۋى ونىڭ بۇگىنگى ومىرىنە جول اشسا، بۇرىنعى كينوتەاتر رەتىندەگى تاريحىن تانىستىرۋ قالا تۇرعىندارىنىڭ وسى ورىنعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا تۇسەر ەدى.

جەتىسۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىنەن تابىلعان فوتوسۋرەتتەردىڭ ءبىرى 1970 جىلى تۇسىرىلگەن. وندا «سپۋتنيك» كينوتەاترىنىڭ سول كەزدەگى عيماراتى انىق كورىنەدى. وتكەن عاسىردىڭ 70–80-جىلدارىندا تۇرعىندار ءجيى باراتىن بۇل مادەني ورىن قازىر جەكە مەنشىكتە.
وكىنىشكە قاراي، بۇگىندە فوتوسۋرەتتەگى عيمارات ساقتالماعان. ءتۇسىرىلىم توبى بارعان كەزدە بۇل اۋماقتا بۇرىنعى قۇرىلىستىڭ ورنىنا جاڭا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان.
توتاي ىزباسقانوۆ «سپۋتنيك» كينوتەاترىنا دا كەلىپ، كينو كورگەن كەزدەرىن ەسكە الدى.
«وسى جەردە كەزىندە «سپۋتنيك» كينوتەاترى بولعان. كولەمى شاعىن ەدى. مەنىڭشە، وسى ماڭداعى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا ارنالىپ سالىنعان بولۋى كەرەك.
ءبىز مۇندا دا كەلىپ، كينو كورەتىنبىز. كەيىنىرەك «رودينا»، «قازاقستان» كينوتەاترلارىنا باراتىن بولدىق. سول كەزدە ءار كينوتەاتردىڭ قالا ومىرىندە وزىندىك ورنى، تۇراقتى كورەرمەنى بار ەدى. بۇگىندە سول كۇندەردى ەسكە العاندا، كينوتەاترلارمەن بىرگە جاستىق شاعىمىز دا كوز الدىمىزعا كەلەدى.
قازىر سول ورىنداردىڭ تاريحىن قايتا جاڭعىرتىپ جاتقانىمىز قۋانتادى. ويتكەنى ۋاقىت وتكەن سايىن كوپ نارسە ۇمىتىلادى. سوندىقتان تاريحي ورىنداردىڭ وتكەنىن زەرتتەپ، ولار تۋرالى دەرەكتەر مەن ەستەلىكتەردى جيناپ، كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋىمىز كەرەك.
«رودينا» سەكىلدى ساقتالعان عيماراتتاردى بۇزباي، تاريحي كەلبەتىن ساقتاساق، «قازاقستان» سياقتى كونە نىسانداردىڭ تاريحىن دا ۇمىتتىرماساق دەيمىن. ال عيماراتى ساقتالماعان كينوتەاترلاردىڭ ورنىن بەلگىلەپ، كەزىندە قانداي ورىن بولعانىن كورسەتسەك، كەلەر ۇرپاق ءۇشىن قۇندى مۇرا بولار ەدى. بۇل جەرلەردە ءبىزدىڭ جاستىق شاعىمىزدىڭ عانا ەمەس، قالانىڭ تۇتاس ءبىر كەزەڭىنىڭ ءىزى جاتىر»، – دەيدى اقساقال.
قالانىڭ دامۋى، جاڭا نىسانداردىڭ سالىنۋى – ۋاقىت تالابى. سونىمەن بىرگە بۇرىن تۇرعىنداردىڭ رۋحاني جانە مادەني ومىرىنە قىزمەت ەتكەن ورىنداردىڭ تاريحىن ساقتاۋ دا ماڭىزدى. عيمارات ساقتالماعان جاعدايدا ونىڭ ورنىن بەلگىلەۋ، ارحيۆتىك فوتوسۋرەتتەرىن جاريالاۋ جانە تۇرعىنداردىڭ ەستەلىكتەرىن جيناۋ ارقىلى وتكەننىڭ ءىزىن كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋگە بولادى.
«قاجەت دەرەك» ايدارىنىڭ بۇل ىزدەنىستەگى ماقساتى – قالانىڭ كومەسكىلەنىپ بارا جاتقان تاريحىن جاڭعىرتۋ. كونە كينوتەاترلار – اعا بۋىننىڭ ءىزى قالعان، تالاي ادامنىڭ ومىرىندەگى ءبىر كەزەڭمەن بايلانىستى ورىندار. سوندىقتان ساقتالماي قالعان نىسانداردىڭ ورنىن بەلگىلەپ، مۇمكىندىگىنشە ولاردىڭ تاريحىنان حابار بەرەتىن ەسكەرتكىش تاقتا ورناتۋ ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىز.
ەگەر «رودينا»، «قازاقستان»، «دوستىق» نەمەسە «سپۋتنيك» كينوتەاترلارى تۋرالى دەرەكتەرىڭىز، فوتوسۋرەتتەرىڭىز نە ەستەلىكتەرىڭىز بولسا، Q-Andas رەداكتسياسىمەن بولىسىڭىزدەر. ءاربىر فوتوسۋرەت پەن ەستەلىك تالدىقورعان تاريحىن تولىقتىرۋعا، قالانىڭ مادەني مۇراسىن كەلەر ۇرپاققا تانىستىرۋعا ۇلەس قوسادى.
ايسۇلۋ تولەۋحان،
ولكەتانۋشى-جۋرناليست.
سۋرەتتەر مەن بەينەفيلمدى تۇسىرگەن
ءامينا اقىلبەك.
«Q-Andas» اقپارات اگەنتىگىنىڭ تىلشىلەرى.











