الدىقورعاننىڭ بۇگىنگى كەلبەتى ءبىر كۇندە قالىپتاسقان جوق. قالانىڭ ءار كوشەسى، ءار عيماراتى، ءاربىر كونە فوتوسۋرەتى وتكەن كەزەڭنىڭ وزىندىك بەلگىسىن ساقتاپ كەلەدى. ءبىر كەزدە شاعىن عانا ەلدى مەكەن بولعان تالدىقورعان ۋاقىت وتە كەلە جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ ساياسي، ەكونوميكالىق، مادەني جانە رۋحاني ورتالىعىنا اينالدى.
قازاق كسر جوعارى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعى نەگىزىندە 1944 جىلعى 15 ناۋرىزدا تالدىقورعان وبلىسى قۇرىلىپ، تالدىقورعانعا قالا مارتەبەسى بەرىلدى جانە جاڭا وبلىستىڭ ورتالىعى بولىپ بەلگىلەندى.
جەتىسۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى دەرەكتەرىنە (جوما، 7 ق.، 1 ت.؛ 1278 ق.، 1 ت.؛ 1152 ق.، 1 ت.) سۇيەنسەك، سول كەزدە قالادا 20 مىڭعا جۋىق تۇرعىن بولعان. ەكى كاسىپشىلىك ارتەل، ەكى كەڭشار، متس، سىرا زاۋىتى، نان پىسىرەتىن ورىن، مەدبيكەلەر مەكتەبى، ءبىر ورتا، ەكى جەتىجىلدىق جانە ەكى باستاۋىش مەكتەپ جۇمىس ىستەگەن. قالا تۇرعىندارىنا ءتورت دۇكەن، اسحانا، مادەنيەت ءۇيى، كينوتەاتر، ەمحانا مەن بالاباقشالار قىزمەت كورسەتكەن.
وبلىس ورتالىعى اتانعان سوڭ تالدىقورعاننىڭ تىنىسى كەڭەيىپ، تۇرعىن ۇيلەر، ءوندىرىس ورىندارى، اكىمشىلىك جانە مادەني عيماراتتار سالىنا باستادى. كەڭەس ءۇيى، قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ عيماراتى، كىتاپحانالار، مادەنيەت سارايى، «رودينا» كينوتەاترى بوي كوتەردى. 1947 جىلى حالىقتىق قۇرىلىس ادىسىمەن قالانى تۇركسىب ماگيسترالىمەن بايلانىستىراتىن تەمىرجول تورابى سالىنىپ، بۇل ونەركاسىپتىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەردى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا دا ماڭىزدى وزگەرىستەر بولدى. 1951 جىلى مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتى اشىلدى. 1953 جىلدىڭ باسىندا قالاداعى 10 مەكتەپتە 4460 وقۋشى ءبىلىم الدى. 1955 جىلى قالا حالقى 26534 ادامعا جەتتى. سول جىلى مالدارىگەرلىك ورتا ارناۋلى وقۋ ورنى، ال 1956 جىلى جەتىجىلدىق بالالار مۋزىكا مەكتەبى اشىلدى.
1959 جىلعى 6 ماۋسىمدا تالدىقورعان وبلىسى العاش رەت تاراتىلعانىمەن، قالانىڭ وندىرىستىك دامۋى توقتاعان جوق. 1961 جىلى كوممۋنالدىق جابدىقتار دايىنداۋ زاۋىتى قۇرىلدى. 1962 جىلدان نان زاۋىتى ءتاتتى تاعامدار، نان جانە كەسپە ونىمدەرىن شىعارا باستادى. جاستار سپورت مەكتەبى اشىلىپ، اياقكيىم جانە جيھاز كاسىپورىندارى جاڭا وندىرىستىك قۇرىلىمدارعا بىرىكتىرىلدى. 1960 جىلدارى قالا تۇرعىندارىن تاسىمال گازبەن قامتاماسىز ەتۋ قولعا الىندى.
1967 جىلعى 23 جەلتوقساندا تالدىقورعان وبلىسى قايتا قۇرىلىپ، قالا تاعى دا وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنە يە بولدى. وسى كەزەڭنەن باستاپ ونەركاسىپ، ءبىلىم جانە مادەنيەت سالالارىنىڭ دامۋى ايرىقشا قارقىن الدى.
1970 جىلى اككۋمۋلياتور زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ، 1975 جىلى ونىڭ العاشقى كەزەگى پايدالانۋعا بەرىلدى. 1972 جىلى ورىس دراما تەاترى مەن تالدىقورعان پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى اشىلدى. تىگىن فابريكاسى قازاقستانداعى جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ءىرى كاسىپورىندارىنىڭ بىرىنە اينالدى. 1973 جىلعى 5 ناۋرىزدا وندىرىستىك جانە الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرى ءۇشىن تالدىقورعان وبلىسى لەنين وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
1970 جىلداردىڭ ورتاسىندا قالا حالقى 81 مىڭنان استى. 1979 جىلى 800 ورىندى كەڭ فورماتتى «قازاقستان» كينوتەاترى اشىلدى. كەيىن تەمىر-بەتون بۇيىمدارى زاۋىتى، جيھاز فابريكاسى، اياقكيىم جانە تىگىن وندىرىستەرى، ءسۇت ءوندىرۋ كاسىپورىندارى قالانىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىردى.
مادەنيەت پەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى دە قاتار دامىدى. تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى، ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى ادەبي مۇراجاي، وبلىستىق دراما تەاترى، «جەتىسۋ» ستاديونى، كىتاپحانالار مەن كينوتەاترلار حالىققا قىزمەت كورسەتتى. اقىن سارا مەن ءىلياس جانسۇگىروۆكە ارنالعان ەسكەرتكىشتەر بوي كوتەردى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قالانىڭ قوعامدىق جانە الەۋمەتتىك ومىرىندە جاڭا كەزەڭ باستالدى. 1997 جىلى تالدىقورعان وبلىسى تاراتىلىپ، الماتى وبلىسىنىڭ قۇرامىنا ەندى. 2001 جىلعى 14 ساۋىردە الماتى وبلىسىنىڭ اكىمشىلىك ورتالىعىن تالدىقورعان قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى جارلىق شىقتى.
2022 جىلعى 16 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا الماتى وبلىسىن جەتىسۋ جانە الماتى وبلىستارى بولىپ ەكىگە ءبولۋدى ۇسىندى. پرەزيدەنتتىڭ 2022 جىلعى 4 مامىرداعى جارلىعىنا سايكەس، 8 ماۋسىمدا جەتىسۋ وبلىسى قۇرىلىپ، تالدىقورعان جاڭا وبلىستىڭ اكىمشىلىك ورتالىعى اتاندى.
بۇگىندە تالدىقورعان – جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ ءبىلىم، مادەنيەت، تۋريزم، ءوندىرىس جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارى توعىسقان ماڭىزدى قالا.
ارحيۆ سۋرەتتەرىندەگى كونە تالدىقورعان
Посмотреть эту публикацию в Instagram
«قاجەت دەرەك: تالدىقورعان كەشە جانە بۇگىن» جوباسى قالانىڭ عاسىرعا جۋىق تاريحىن بۇگىنگى كەلبەتىمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ، وقىرمانعا تانىستىرۋدى كوزدەيدى. جوبا اياسىندا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى قورىندا ساقتالعان تاريحي فوتوسۋرەتتەر نەگىزىندە تالدىقورعاننىڭ ءار كەزەڭدەگى تىنىس-تىرشىلىگى مەن بۇگىنگى جەتىستىكتەرى قاتار كورسەتىلەدى.
ارحيۆتەگى ءاربىر كونە سۋرەت – قالا تاريحىنىڭ ءبىر ۇزىگى، وتكەن ۋاقىتتىڭ ءۇنسىز كۋاگەرى. جىلدار وتە كوشە اتاۋلارى وزگەردى، عيماراتتار جاڭاردى، قالانىڭ ساۋلەتى مەن تىرشىلىگى تۇرلەندى. بىراق سول كەزەڭنىڭ بەلگىلەرى تاريحي فوتوسۋرەتتەردە ساقتالىپ قالدى.
بۇل جولى نازارلارىڭىزعا ارحيۆ قورىندا ساقتالعان، 1959 جىلى تۇسىرىلگەن بۇگىنگى قابانباي باتىر، اقىن سارا، نازارباەۆ جانە اباي كوشەلەرىنىڭ تاريحي سۋرەتتەرىن ۇسىنامىز. وسى فوتولار ارقىلى وتكەن مەن بۇگىندى سالىستىرىپ، تالدىقورعاننىڭ بىرنەشە ونجىلدىق ىشىندە قانشالىقتى وزگەرگەنىن اڭعارۋعا بولادى.
قابانباي باتىر كوشەسى1
1959 جىل 2026 جىل
قابانباي باتىر كوشەسى 1959 جىلى وكتابرسكايا كوشەسى دەپ اتالىپتى. بۇگىندە تالدىقورعان قالاسىنىڭ كۇندەلىكتى تىنىس-تىرشىلىگىمەن بىتە قايناسقان نەگىزگى كوشەلەرىنىڭ ءبىرى. قالانىڭ بۇگىنگى ءومىرىن بۇل كوشەسىز ەلەستەتۋ قيىن.
ونىڭ بويىندا ۇزاق جىلدار بويى قالا تىرشىلىگىنىڭ كۇرەتامىرى بولعان ورتالىق بازار، قالالىق ەمحانا، ءوڭىر ءباسپاسوزىنىڭ جۇمىسىنا قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان «وفسەت» باسپاحاناسى ورنالاسقان. سونىمەن قاتار ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقۋ عيماراتى مەن وبلىستىق كوركەمسۋرەت گالەرەياسى دا وسى كوشەدەن ورىن تەپكەن.
ساۋدا، ءبىلىم، دەنساۋلىق ساقتاۋ، مادەنيەت پەن ءباسپاسوز سالالارىن ءبىر ارناعا توعىستىرعان قابانباي باتىر كوشەسى كۇن سايىن سان مىڭ ادامنىڭ جولىن تۇيىستىرەدى. ءبىر كەزدەگى شاعىن كوشەنىڭ قازىرگى ۇلكەن قالانىڭ ماڭىزدى ارتەرياسىنا اينالۋى تالدىقورعاننىڭ ءوسۋ جولىن ايقىن كورسەتەدى.
اقىن سارا كوشەسى
قىن سارا ەسىمى قازاق حالقى ءۇشىن، سونىڭ ىشىندە قازاق قىزدارىنىڭ رۋحاني الەمىندە ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالادى. تالدىقورعانداعى اقىن سارا كوشەسىنىڭ قالا ورتالىعىنان ورىن الۋى دا حالقىمىزدىڭ ونەر مەن ءسوز ونەرىنە دەگەن قۇرمەتىنىڭ ءبىر بەلگىسى ىسپەتتى. ارحيۆتەن الىنعان سۋرەتتە بۇل كوشە 1959 جىلى كالينين كوشەسى دەپ اتالىپتى.
اقىن سارا كوشەسى قالا ورتالىعىنداعى قايناعان تىرشىلىكتىڭ تۇيىسكەن تۇستارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ بويىندا ورنالاسقان «تالدىقورعان» قوناق ءۇيى الىس-جاقىننان كەلگەن قالا قوناقتارىنا جاقسى تانىس. قوناق ءۇيدىڭ ىرگەسىندە اقىن سارانىڭ ءبيۋستى ورنالاسقان.
قازاقتىڭ بۇلبۇل كومەي ءانشىسى دانەش راقىشەۆ اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرنات تا وسى كوشە بويىنان ورىن تەپكەن. سونىمەن بىرگە وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ عيماراتى، ءتۇرلى مەيرامحانالار مەن كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىم تاۋىپ، كوشەنىڭ قازىرگى ساۋلەتتىك كەلبەتىن قالىپتاستىرادى.
اقىن سارا كوشەسى بۇگىنگى قالا ءومىرىنىڭ قارقىندى تىرشىلىگىن عانا ەمەس، جەتىسۋدىڭ ونەرى مەن رۋحاني مۇراسىن دا بويىنا جيناعان كەڭىستىك.
نازارباەۆ كوشەسى
1959 جىل 2026 جىل
بۇرىن لەنين، كەيىن تاۋەلسىزدىك، ودان سوڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتالعان بۇل كوشە تالدىقورعاننىڭ باتىسى مەن شىعىسىن بايلانىستىراتىن نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى.
كوشە بويىنداعى كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر، ساۋدا ورىندارى، مەكتەپتەر مەن قوعامدىق عيماراتتار قالانىڭ زاماناۋي كەلبەتىن ايقىنداپ تۇرادى.
ونىڭ ورتالىق بولىگىن وبلىس اكىمدىگىنىڭ الدىنداعى الاڭ ايرىقشا ەرەكشەلەيدى. وسى ماڭدا ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى مادەنيەت سارايى مەن ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ ادەبي مۋزەيى ورنالاسقان. بۇل اۋماق تالدىقورعاننىڭ مادەني جانە قوعامدىق ومىرىندەگى ماڭىزدى ورتالىقتاردىڭ ءبىرى.
مۇندا ءتۇرلى مەرەكەلىك، مادەني، ونەر جانە قوعامدىق ءىس-شارالار وتكىزىلەدى. اسىرەسە كەشكى ۋاقىتتا ورتالىق الاڭنان ادام اياعى ۇزىلمەي، قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى سەرۋەندەيتىن كورىكتى مەكەنگە اينالادى.
وسىلايشا بۇل كوشە تالدىقورعاننىڭ تەك كولىك قاتىناسى ءۇشىن عانا ەمەس، قوعامدىق جانە مادەني ءومىرى ءۇشىن دە ماڭىزدى كەڭىستىگى بولىپ قالىپتاسقان.
اباي كوشەسى
1959 جىل 2026 جىل
قازاقتىڭ ۇلى ويشىلى اباي قۇنانبايۇلىنىڭ اتىنداعى كوشەنىڭ قالانىڭ قاق تورىنەن ورىن الۋى – جەتىسۋلىقتاردىڭ ۇلى عۇلاماعا دەگەن قۇرمەتىنىڭ بەلگىسى.
اباي كوشەسىنىڭ بويىندا تالدىقورعان ءۇشىن تاريحي، مادەني جانە اكىمشىلىك ماڭىزى بار كوپتەگەن نىسان ورنالاسقان. قالا اكىمدىگىنىڭ عيماراتى، ونىڭ قارسى بەتىندەگى داڭق ەسكەرتكىشى، م. تىنىشباەۆ اتىنداعى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى، نۇرعيسا تىلەنديەۆ اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبى مەن قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسى وسى كوشەنىڭ بويىندا.
ءار عيماراتتىڭ وزىندىك تاريحى، ءار بۇرىشتىڭ قالا ومىرىندەگى ورنى بار. سوندىقتان اباي كوشەسىن بويلاي جۇرگەن ادام بۇگىنگى تالدىقورعاندى عانا ەمەس، ونىڭ وتكەنىنەن جەتكەن تاريحي بەلگىلەردى دە اڭعارا الادى.
كوشە بويىنداعى مادەني جانە تاريحي نىساندار ادامعا ەرەكشە اسەر سىيلاپ، قالانىڭ رۋحاني تىنىسىن سەزىندىرەدى.
كەشە مەن بۇگىننىڭ ساباقتاستىعى
1959 جىلى تۇسىرىلگەن ارحيۆ سۋرەتتەرىندەگى تالدىقورعان مەن بۇگىنگى قالانىڭ اراسىندا ۇلكەن ايىرماشىلىق بار. ءبىر كەزدەرى الاسا ۇيلەر مەن سيرەك كولىك كورىنگەن كوشەلەردىڭ ورنىن بۇگىندە كوپقاباتتى عيماراتتار، ءبىلىم جانە مادەنيەت مەكەمەلەرى، ساۋدا ورىندارى مەن زاماناۋي ينفراقۇرىلىم باسقان.
دەگەنمەن قالانىڭ تاريحى جوعالعان جوق. ول كونە فوتوسۋرەتتەردە، ارحيۆ قۇجاتتارىندا، بۇرىننان كەلە جاتقان كوشە باعىتتارىندا جانە ەل جادىندا ساقتاۋلى.
قابانباي باتىر، اقىن سارا، نازارباەۆ جانە اباي كوشەلەرىنىڭ كەشەگى جانە بۇگىنگى بەينەسىن سالىستىرۋ ارقىلى تۇتاس تالدىقورعاننىڭ ءوسۋ، وزگەرۋ جولىن كورۋگە بولادى.
«قاجەت دەرەك: تالدىقورعان كەشە جانە بۇگىن» جوباسىنىڭ دا باستى ماقساتى وسى – ارحيۆ قويناۋىنداعى دەرەكتەردى بۇگىنگى قالامەن ساباقتاستىرىپ، تالدىقورعاننىڭ وتكەنىن جاڭا ۇرپاققا تانىتۋ. ويتكەنى بۇگىنگى كورىكتى قالانىڭ ءار كوشەسىنىڭ ارعى جاعىندا تاريح، ال ءار تاريحي سۋرەتتىڭ استارىندا تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ ءىزى جاتىر.
دەرەككوز: جەتىسۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىنەن الىندى.
قاجەت انداس،
ولكەتانۋشى-جۋرناليست.
سۋرەتتەر مەن بەينەفيلمدى تۇسىرگەن
ايدانا امانجولقىزى، دينارا نارىمباي
«Q-Andas» اقپارات اگەنتىگىنىڭ تىلشىلەرى.
Қажет Андас,
Өлкетанушы-журналист.
Суреттер мен бейнефильмді түсірген
Айдана Аманжолқызы, Динара Нарымбай
«Q-Andas» ақпарат агентігінің тілшілері.











