بۇل كەز تۇركى ءتىل سيستەماسى التاي ءتىل سيستەماسىنان ءبولىنىپ شىققان ءداۋىر ەدى. توپوگرافيا عىلىمىنىڭ زاڭدىلىقتارىنا قاراعاندا بۇل ەسىم جەرگە قويىلعان ات بولىپ، «جولبارىستى» دەگەن ماعىنانى ۇعىندىرادى. قازىرگى جولبارىس دەگەن اتاۋدى ول كەزدە «كۇنىك» دەپ اتاعان. «س» ءارپى بولسا، ول كەزدە ءسوز جاساۋ جۇرناعى بولىپ، قازىرگى تىلىمىزدەگى «تى»، «لى» سياقتى قوسىمشا جالعاۋدى ۇعىندىرادى.
سوناۋ ەرتەدە كۇنەس اڭعارى تۋىسىپ جاتقان تىڭ ءوڭىر بولىپ، يت تۇمسىعى وتپەيتىن نۋ ورمان-توعايلى، قالىڭ قوپا قامىستى، شالعىن قۋرايلى، تۇبىنەن تۇيە اداساتىن تۇڭكەلى اقشيلى، بىتىك وسكەن بەتەگەلى القاپ. سان ءتۇرلى جابايى اڭداردىڭ مەكەنى بولعان. وندا، جولبارىس، ارىستان، قابىلان، ءىلبىس، سىلەۋسىن، جابايى شوشقا سياقتى جىرتقىش حايۋاندار مەن بۇعى-مارال، ارقار، قۇلجا، تاۋەشكى، ەلىك، بوكەن قاتارلى قوڭىر اڭدار جانە تۇلكى، قارساق، سۋىر، بورسىق قاتارلى ءتۇز تاعىلارىنىڭ مەكەنى بولعان جەر. بۇلاي دەيتىن سەبەبمىز، كۇنەس وڭىرىندەگى جارتاس سۋرەتتەرىنىڭ بارىندە وسى حايۋاناتتاردىڭ سۋرەتى بەدەرلەنگەن. ءتىپتى، وتكەن عاسىردىڭ باسىندا جوڭعار شاپقىنشىلىعىنان كەيىن اراعا ەكى عاسىر سالىپ بارىپ، اتامەكەنىنە قايتا قونىستانعان قىزايلاردىڭ اراسىندا جولبارىس اۋلايتىن اتپال ازاماتتاردان قۇرالعان توپ بولعان.
كەيىن كەلە بۇل جەرگە قونىستانعان قازاق تايپالارى «كونگىس» دەگەن جەر اتىن ءوز تىلىنە ۇيلەستىرىپ، ءسوز اۋەنى بويىنشا «كۇنەس» دەپ اتاپ كەتكەن. بۇل اتاۋدى شىعىستان باتىسقا جوڭكىلە اققان وزەنگە دە قولدانىپ، كۇنەس وزەنى اتاپ كەتكەن. كۇنەستىڭ جۇيرىك باسى تيان-شان تاۋىنىڭ ءبىر بۇرىمى بولعان اندىر تاۋىمەن ۇلاسىپ، جەلدى كەزەڭمەن تۇيىقتالادى دا، شىعىس وڭتۇستىگى بايىنعولىن موڭعول وبلىسىنىڭ قۇتىنسۇمىل اۋدانىمەن شەكارالاسادى. شىعىستان باتىسقا قاراي سوزىلعان تيان-شان تاۋىنىڭ نەگىزگى سىلەمدەرىنىڭ ءبىرى بولعان نارات، شولۋتى، جىرعالاڭ تاۋلارى كۇنەستىڭ وڭتۇستىگىن قورشاي كەلىپ، باتىس وڭتۇستىگىندەگى امبى-جامبى تاۋلارىنا جالعاسادى. ۇلكەن جىرعالاڭ وزەنى ارقىلى مۇقىرى اۋىلىمەن كورشىلەسە كەلىپ، وڭتۇستىك باتىس جانە باتىس جاعى تەكەس وزەنى ارقىلى توعىزتاراۋمەن شەكارالاسادى. ال شىعىس سولتۇستىك – سولتۇستىك جاعى اراسان تاۋى، بوربورا، ءومىروبا، ابىرالى تاۋلارىمەن قورشالىپ، نىلقى اۋدانىمەن قاناتتاسىپ جاتادى.
كۇنەس اۋدانىنىڭ كەڭسۋ اۋىلىنا قاراستى كولدەنەڭ بۇلاق دەپ اتالاتىن ەلدى مەكەننىڭ تەرىستىك بوكتەرىندە سارىكەزەڭ دەپ اتالاتىن جىڭىشكە ساي بار. سول سايدىڭ ساعاسىندا «جانساربايدىڭ قارادومالاعى» دەگەن قىستاۋدا بالا شاعىم ءوتىپ ەدى. الىستان قاراعاندا جاتاعان، جاداعاي توبەنىڭ ۇستىنە شىقساڭىز اتشاپتىرىم اۋماقتى الىپ جاتادى. وسى توبەنىڭ باسىندا كەزىندە تاستان قالانعان بەيىت، ونداعى تاستاردا ءبىز بىلمەيتىن نەشە ءتۇرلى تاسقا ويىلعان سۋرەت پەن جازۋلار بولاتىن. 1960 جىلدارى سول بەيىتتى بۇزىپ، «تاستارىن قىستاۋلىقتاعى قورا سالۋعا ىستەتەمىز» دەپ تاسىپ كەتكەن ەدى. بالا كۇنىمىزدەن: «جان قالسا جانساربايدان قالادى» دەپ داقپىرتىن ءجيى ەستىپ وسكەن جانسارباي ەمشىنىڭ قىستاۋى وسى توبەنىڭ تۇبىندە ورنالاسقان. اۋليە ەمشى ءار كۇنى تاڭەرتەڭ، كەش باتا وسى توبەگە شىعىپ قايتادى ەكەن. سول توبەگە شىققاندا ءوزىن ىزدەپ كەلە جاتقانداردىڭ اتىنىڭ دەمى مۇرنىنا كەلىپ، قۇلاعىنا دىبىرى ەستىلەدى ەكەن. سارىكەزەڭنىڭ سايىن ورلەگەندەگى تاۋ بەتكەيىندەگى تاستا ادام باسى، بەت-بەينەسى، بەس ساۋساقتىڭ تابى ويىلعان ۇلكەن تاس بولۋشى ەدى. تاسقا ادامنىڭ سول اياعىنىڭ ءىزى تاسقا ويىلعان. بۇل ءىزدىڭ ۇزىندىعى 35 سم، جالپاقتىعى 20-22سم، سول ماڭداعى ادامدار بۇل ءىزدى «اۋليەنىڭ ءىزى» دەپ اتايتىن. جەرگىلىكتى تۇرعىندار قولىنا، دەنەسىنە، قوتىر، سۇيەل، بورتكەن شىقسا سول تاسقا سۇيكەپ، ىرىمىن جاساپ جاتاتىن.


كۇنەس باسى اراسانىنان ءبىر كورىنىس. 1997 جىل
اتالارىمىز: «بۇل الىپ اۋليەنىڭ سولتۇستىككە بەتتەپ كەلە جاتقاندا تۇسكەن سول اياعىنىڭ ءىزى، ال وڭ اياعىنىڭ ءىزى ءبىر اتتاعاندا قاس وزەنىنىڭ بويىنا باسىلىپتى»، – دەپ اڭىز قىلاتىن. ايتسا ايتقانداي، سودان 20 شاقىرىم جەردەگى قاس وزەنىنىڭ باسىنداعى «بۇرىلدىڭ اراسىنا» دەپ اتالاتىن جەردە ۇلكەن-كىشىلىگى ءدال سونداي تاسقا باسىلعان ادامنىڭ وڭ اياعىنىڭ ءىزىن اراسانعا بارعان سايىن كورىپ قايتاتىنبىز. كۇنەستىڭ شىعىسىنداعى اراسان تاۋىنىڭ ەتەگىندە، اراسان وزەنىڭ بويىندا تاعى ءبىر قاسيەتتى اراسان بار. مۇنى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ازىرەتالى اراسانى، ءبىر دە كۇنەس باسى اراسانى دەپ اتايدى. اتام دا، اكەم دە جىل سايىن وسى اراسانعا بارىپ اپتالىاپ تىنىعىپ قايتاتى. كەيىن ەسەيگەن تۇستا ءبىز دە وتباسىمىزبەن جىل سايىن بارىپ تۇردىق. الەمدە ونداي جۇماق جەر قايدان بولسىن. تۇنىپ تۇرعان تابيعات، سىلدىراعان سۋ، سىڭسىعان ورمان، جانىڭ ءبىر توياپ تاۋىپ قايتاتىن جەر.
جالپى، اراسان تابيعاتتىڭ ەڭ ءبىر كوركەم جەرىنە ورنالاسقان. ەكى جاعى نۋ ورماندى جالدانىپ كەلەتىن اۋماقتىڭ ءدال ورتاسىنان اراسان وزەنىن بۇرقىراپ بىرازعا دەيىن اعىپ بارىپ، كۇنەس وزەنىنە قوسىلادى. اراسان اسا ءبىر اۋماقتى جەرگە ورنالاسپاسا دا، باس-اياعى 200 مەترگە جەتپەيتىن قاشىقتىقتا تاۋدان اعىپ شىعاتىن 12 بۇلاق كوزى بار. اراسان كوزدەرى ءبىرى-بىرىنەن كوپ بولسا 2-3 مەتر، الىستاۋى 10 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاسقان. ءبىر قىزىعى، ءار كوزدەن اعىپ شىعاتىن سۋدىڭ ءتۇسى، ىستىق-سۋىقتىعى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. ءبىرى قىزىل، جاسىل، كۇرەڭ، قانقىزىل، تاعى باسقا بولىپ كەلەدى. ولاردىڭ بىرەۋى سالقىن، ەندى ءبىرى جىلىمشى، تاعى ءبىرى تىم ىستىق. ارالىعى ءبىر مەتردەي-اق جەردەن ەكى ءتۇستى، ىستىق-سۋىقتىعى دا ەكى ءتۇرلى سۋدىڭ اعىپ شىعاتىنىن كورىپ، العاش كورگەن ادامنىڭ تاڭعالمايتىنى جوق. باسىندا بىزگە دە سولاي سەزىلگەن. جىل سايىن بارا بەرگەندىكتەن بويىمىز ۇيرەنىپ، ەلەمەيتىن بولىپ كەتتىك. ادامدار ولاردىڭ ءاربىرىنىڭ تۇسىنە، سيپاتىنا، ىستىق-سۋىقتىعىنا قاراي «ازىرەتالى اراسانى»، «كوز اراسانى»، «قان اراسانى»، «ۇشىق اراسانى»، «سىناپ اراسانى»، تاعى دا باسقا دەپ ات قويىپ العان. سولاردىڭ ىشىندەگى قالىپتى تەمپەراتۋراداعىسى «ازىرەتالى اراسانى» دەپ اتالسا، ەڭ ىستىعى «قان اراسان»، ەڭ سۋىعى «ۇشىق اراسان» بولاتىن.
اراساندى قورشاپ جاتقان ارىستان تاۋىنىڭ وڭتۇستىك قۇزىندا تاسقا باسىلعان ەكى الاقان، ون ساۋساقتىڭ، تىزە، ماڭداي جانە بەتى-قولدى جۋۋعا ارنالعان قۇماننىڭ ءىزى بار. ونىڭ جانىنداعى الاڭقىدا ءۇي ورنىنداي ويىستا تۇشى كول بار. «جاراقات العان اڭداردىڭ وسى كولگە ءبىر ءتۇسىپ شىعىپ، اۋرۋىنان ايىققانىن كوردىك» دەگەن تالاي ادامنىڭ اڭگىمەسىن ەستىپ ەدىم. بىراق ءوزىم كورگەن جوقپىن. ال تاسقا باسىلعان الاقانعا القانىمدى قويىپ، ساۋساق ءىزىن نازىك ساۋساقتارىممەن باسىپ، تىزەرلەپ وتىرىپ، ءتاۋ ەتكەنىم، كول سۋىنا بەتى-قولىمدى جۋىنعانىم ءالى كۇنگە كوز الدىمدا تۇرادى.
وزەننىڭ شىعىس جاق بەتىندە تابيعاتتىڭ ءوزى تۇلعالاپ قويعانداي ۇلكەن جارتاس بەتىندە تاستان قاشاپ سالىنعان شىڭعىس حاننىڭ ءمۇسىنى بولاتىن. وكىنىشكە وراي، ءبىز بارىپ جۇرگەن كەزدە سول ءمۇسىندى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ الۋدى ويلاماپپىز(اراساندا تۇسكەن ءبىر-ەكى سۋرەتتى عانا وسىندا بەرە كەتكەندى ءجون كوردىم). ءار جىلى 15 تامىز كۇنى سول ماڭداعى تۇرعىندار جيىلىپ كەلىپ، سول تاسقا ءتاۋ ەتىپ، ءبىر ءتۇن تۇنەپ، ىرىمىن جاساپ قايتاتىن. بۇل كۇن شىڭعىسحاننىڭ تۋعان كۇنى دەلىنەتىن. ول تۇرعىندار كەزىندە شىڭعىس حانمەن بىرگە ونىڭ ۇلى يمپەرياسىن قۇرۋعا قاتىسقان، كەيىن جوشى ۇلىسىنىڭ قۇرامىنا ەنىپ، باتۋ حانمەن بىرگە التىن وردا مەملەكەتىن قۇرۋعا اتسالىسقان ەدىل قالماقتارى مەن ورتا ءجۇز قازاقتارىنىڭ ۇرپاقتارى ەدى. جارتاس بەتىندەگى سۋرەتتىڭ قاشان سالىنعانىن بىلمەيمىن. بىراق جەرگىلىكتى حالىقتىڭ جىل سايىن وسى سۋرەتكە تابىناتىنىنا تاڭعالاتىنبىز.
تۇسىنبەگەنىمىزدى ۇلكەندەردەن سۇراپ مازا بەرمەيتىنبىز. ول كاسىلەردە اشىلىلىپ، جارىلىپ كوپ نارسە ايتپايدى. «تۇستەرىڭە كىرەدى، شوشيسىڭدار»، – دەپ جارتاستىڭ ماڭىنا كوپ جۋىتپايتىن. سوندا دا كەيدە ۇرلانىپ بارىپ كورىپ قايتاتىنبىز. ەسىمدە قالۋىنشا، جارتاس بەتىندەگى سۋرەتتىڭ بيىكتىگى 2، ەنى 3 مەترگە تاياۋ بولاتىن. باسىنا دۋلىعا كيگەن، قولىنا قىلىش ۇستاعان، قورامساعى مەن جەبەسىن يىعىنا ىلگەن الىپ باتىر ءمۇسىندى بولاتىن. ءبىز سۋرەتكە قورقا-قورقا قارايتىنبىز. اسىرەسە،، شاراداي كوزىنەن قورقاتىنبىز. شىڭعىس حاننىڭ ءمۇسىنى ويىلعان جارتاستىڭ جوعارى جاعىنداعى تاۋ جوتاسىنا تاياۋ جەردە «ۇشىق اراسانى» دەپ اتالاتىن تاعى ءبىر اراسان كوزى بار. ونىڭ سۋى تاۋدىڭ جارتاستى قاباتىنان اعىپ شىعادى. ادامدار الدىن الا شەشىنىپ، بيىك جارتاستىڭ تۇبىنە كەلىپ تۇرادى دا، سۋدىڭ تاۋ اراسىنداعى قىساڭنان اعىپ شىعۋىن كۇتەدى. ءبىر ۋاقىتتا جارتاستىڭ قۋىسىنان اعىپ شىققان مۋزداي سۋىق سۋ شاشىراپ كەلىپ دەنەڭە قۇيىلادى. ول كوپ بولسا 1-2 مينۋتقا جالعاسادى دا قايتا توقتايدى، سودان كەيىن 2-3 ساعاتتان كەيىن قايتالاندى. «ۇشىق اراساننىڭ سۋىنا ۇشىقتالعان ادام اۋىرمايدى» دەگەن سەنىم قالىپتاسىپ، اراسانعا بارعان ەل وعان بارماي كەتپەيدى. ۇشىق اراسان مەن شىڭعىس حاننىڭ سۋرەتى سىزىلعان جارتاستىڭ ورتاسىندا ۇلكەن تەسىك قاراتاس بار. «بۇل تاس كۇناكار ادامدى قىسىپ قالىپ، جانى جايساڭ ادامدى وتكىزىپ جىبەرەدى» دەگەن سەنىم دە بولعان. سوندىقتان كوپ ادامدار ونىڭ تەسىگىنەن وتۋدەن قورقادى.
ءبىر جولى باۋىرىم ەكەۋمىز ۇرلانىپ شىعىپ، ۇشىق اراسانعا ءتۇسىپ العان سوڭ سول تاستىڭ تەسىگىنەن ءوتىپ كوردىك. ول كەزدە قاقتى-سوقتى كورمەگەن، سانامىز ءومىردىڭ شىتىرمان قايشىلىعىنا ۋلانباعان، پەندەشىلىك دەگەندى ۇيرەنە قويماعاندىقتان شىعار تەسىكتەن ىلىنبەي ءوتىپ كەتتىك. وتكەن سوڭ الدىمىزدان قازان سياقتى ويىق تاس كەزدەستى. ونىڭ تۇبىندەگى ۇلكەن تالعا ىلىنگەن، بايلانعان شۇبەرەكتەردى كورىپ تاڭىرقادىق. تەسىك تاستان امان-ەسەن وتكەندەر بۇل قازانعا ىرىمداپ تيىن-تەبەن تاستايدى ەكەن. بىزدە قايداعى تيىن-تەبەن بولسان، ەسەسىنە، قازانداعى قاعاز اقشالار مەن تيىنداردى جيناپ الىپ، قوسىمىزعا اكەلىپ كورسەتپەي تىعىپ قويعانبىز. ءبىر كۇنى شەشەم قوستى تازالاپ ءجۇرىپ، الگى قازىنامىزدى تاۋىپ الىپتى. سول كۇنى بىزگە قاتتى اشۋلانعانى ءالى ەسىمدە. «ساداقانى الۋعا بولمايدى. ەڭبەكسىز كەلگەن بايلىققا قىزىقپا» دەگەن سياقتى سان ءتۇرلى اقىل-كەڭەستەر ايتىلدى. سوسىن قايتادان وزىمىزگە كوتەرتىپ، ورنىنا اپارىپ تاستاۋدى بۇيىردى. قورقا، قورقا بارىپ، قازانعا تاستاپ قايتتىق. راسىندا سول جىلى اۋىلعا قايتار جولىمىزدا بۋىردىڭ سۋى دەپ اتالاتىن وزەننەن ءوتىپ كەلە جاتقانىمىزدا اعاش كوپىر وپىرىلىپ ءتۇسىپ، ات-كولىگىمىزبەن سۋعا قۇلاپ، باسقالار كومەكتەسىپ ءجۇرىپ، ازەر دەگەندە جاعاعا امان شىقتىق. ونى ۇلكەندەر: «ساداقاعا قول سۇققانىمىزدىڭ كەسىرىنەن بولدى» دەپ كۇبىرلەستى. مۇمكىن، سولاي شىعار، الدە، كەزدەيسوقتىق پا؟ ول جاعىن بىلمەدىم. ءبىر بىلەرىم، سول كۇننەن باستاپ ەڭبەكپەن كەلمەگەن بايلىققا مۇلدە قول سوزبايتىن، قىزىقپايتىن ادەت قالىپتاستىردىق. ءيا، ودان كەم بولعانىمىز جوق.
جىل سايىن سول اراسانعا بارىپ، سول ماڭداعى جۇرتتىڭ شىڭعىس حانعا دەگەن قۇرمەتىن كورگەندە، مەنىڭ دە كوڭىلىمدە جاڭاشا سەزىم بۇرلەيتىن. سودان باستاپ الدەكىمدەردىڭ شىڭعىس حان جايلى ايتاتىن سان ءتۇرلى اڭگىمەسىن جالىقپاي تىڭدايتىن بولدىم. ءبىرى ماقتايدى، ءبىرى داتتايدى. بارىنە اسا كوڭىل ءبولىپ كەتپەيتىنمىن. ماقتايتىندارعا دا، داتتايتىندارعا دا قوسىلمايمىن. بىراق اكەمنىڭ: «الەمدى جىلى جۇرەكتى ادامدار عانا بيلەگەندە، ونىڭ ەسىمى تاريحتان-تاريحقا جاتتالىپ، ەل ەسىنەن كوتەرىلمەيدى» دەگەن اقىلىنا عان يلانىپ، مەن دە سونداي ۇستانىم قالىپتاستى. راسىندا، شىڭعىس حان ءومىر ءسۇرىپ، ومىردەن وتكەنىنە مىڭ جىل وتسە دە، بۇگىنگى ۇرپاق ونىڭ ەسىمى مەن قادىرىن مۇلدە ۇمىتقان جوق. ونى ۇمىتتىرۋ ءۇشىن قانشاما قيتۇرقى ارەكەتتەر، قىرىپ-جويۋ، قۋدالاۋ، ونىڭ يمپەرياسىن جانە سول يمپەريانى قۇرۋشىلاردىڭ تاريحىن بۇرمالاۋ ءالى دە جالعاسۋدا. بىراق ونىڭ رۋحى ءالى دە وشكەن جوق. اينالامىز دا، قازاق دالاسىنىڭ كەزكەلگەن ءوڭىرىن ءالى دە شارلاپ ءجۇر.
جالپى، جەتىسۋ جەتى وزەننىڭ بىرلىگىنە بەرىلگەن اتاۋ. بىراق ءبىز وسى كۇنگە دەيىن جەتىسۋ دەگەن الاپتىڭ ناقتى اۋماعىن ءالى تۇراقتاندىرا الماي كەلەمىز. ول تاريحي وقيعالاردى ەكشەپ، وتكەن تاريحي وقيعالاردى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن كەرەك. قازاق تاريحىندا ەرەكشە ورنى بار جەتىسۋ جەرى بۇگىندە قازاقستان، قىتاي، قىرعىزستان سياقتى ءۇش مەملەكەتتىڭ تەريتورياسىندا، ال ەلىمىزدەگى الماتى، جامبىل، شىعىس قازاقستان سياقتى ءۇش وبلىستىڭ اۋماعىندا جاتىر. كەزىندەگى رەسەي مەن قىتايدىڭ اراسىنداعى تەڭسىز كەلىسىمدەر سالدارىنان ىلە وزەنىنىڭ باسى، جەتىسۋدىڭ شىعىس بولىگى بۇگىندە قىتايدىڭ كارتاسىنا ەنىپ كەتتى. بۇرىنعىلار مۇنى ءتور جەتىسۋ دەپ اتاعان.
جەتىسۋدىڭ ءبىر بولىگى شۋ مەن تالاس وزەندەرىنىڭ جوعارى اڭعارى ىستىق كولگە دەيىنگى اتىراپ قىرعىزستانعا تيەسىلى. ال تارازدان مەركى دەيىنگى جەر جامبىل وبلىسىنا تيەسىلى. بۇل كەر جەتىسۋ دەلىنەتىن. ، حانتاڭىرىدەن الاكولگە دەيىنگى جەر الماتى وبلىسىنا، الاكولدەن تارباعاتاي تاۋلارىنا دەيىنگى اتىراپ شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەنشىسىنەدە. بۇل بەل جەتىسۋ دەلىنەتىن. ەندى كورشىلەس ەلدەرمەن دە، كورشى وبلىستارمەن دە جەتىسۋ ءۇشىن تالاسا قويار سەبەپ جوق. ويتكەنى، كەلىسىممەن كەلىسىپ، زاڭمەن بەكىتىلدى. الايدا، بابالارىمىزدىڭ تاريحىن، ەرلىك كۇرەستەرىن، باتىرلىق جورىقتارىن، ۇلى وركەنيەتىن تانۋ ءۇشىن جەتىسۋدىڭ ءتورت بۇرىشىندا قالعان اقيقاتتاردى ىزدەۋ كەزكەلگەن قازاق بالاسىنىڭ پارىزى بولۋى كەرەك. تاريحي اقيقاتتاردى انىقتاۋ ءۇشىن كەيدە شەكارادان اتتاپ ءوتىپ، ونداعى شىندىقتارعا ساپارلاۋعا دا قالام ۇستاعان قازاق بالاسىنىڭ قاقىسى بار. سوندىقتان مەن دە ءوز جازبامدى جەتىسۋدىڭ قيىر شىعىسىنداعى شىڭعىس حاننىڭ سۋرەتىنەن باستاپ وتىرمىن.
ەڭ قىزىعى، وسى كۇنگە دەيىن الەمنىڭ تالاي ەلىندە بولىپ، ەلىمىزدىڭ دە، اسىرەسە، جەتىسۋدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ارالاپ جۇرسە دە شىڭعىس حاننىڭ الىپ سۋرەتى سالىنعان بىردە ءبىر بەلگى كەزدەستىرگەن جوقپىن. بۇل تاريحي نىسان ءالى كۇنگە دەيىن تىزىمگە دە تۇسكەن جوق. مەن كۇنەس باسى اراسانىنا بارماعالى 28 جىل بولىپتى. ول جاقتىڭ بۇگىنگى جاعدايىنان بەيحابارمىن. ەگەر الدە كىمدەر جارتاس بەتىنەن سول سۇرەتتى ءوشىرىپ تاستاماس، وڭىنەن ىزعار شاشىپ ءالى تۇرعان شىعار.
قاجەت انداس،
Q-Andas اقپارات.











