قازاق حالقىنىڭ رۋحاني ءومىرى مەن ۇلتتىق ونەرى ەجەلدەن بىرگە جاساپ كەلەدى. سول ونەردىڭ اسىل قازىناسىنىڭ ءبىرى — دومبىرا ءۇنى. «قۇلاقتان كىرىپ بويدى الار» دەگەندەي، كۇي سازى تالاي ءداۋىردىڭ قۋانىشىنا دا، مۇڭىنا دا سەرىك بولعان.
سول ۇلى ونەردى بيىككە كوتەرگەن دارىندى تۇلعالاردىڭ ءبىرى — بەيسەنبى دونەنبايۇلى. ول شىڭجاڭ جەرىندە تۇڭعىش رەت مەنشىكتى كۇي شىعارىپ، ەل ىشىندە ءوز مەكتەبىن قالىپتاستىرعان كۇيشى، ءادىل بي ءارى شەشەن رەتىندە تانىلدى.
بالالىق شاعى مەن ونەرگە بەت بۇرىسى
بەيسەنبى 1803 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى دونەنباي – باتىر مىنەزدى، ءادىل، نامىسشىل ادام بولعان. كوپ جىل بالا كورمەي ءجۇرىپ، بەيسەنبى كۇنى تۋعان ۇلىنا بەيسەنبى دەپ ات قويىپتى. جاسىنان زەرەك، العىر بولىپ وسكەن بالا جەتى-سەگىز جاسىندا-اق ەل نازارىنا ىلىگەدى. اكەسىنەن دومبىرا تارتۋدى ۇيرەنىپ، اۋىل اراسىنداعى بالالارعا بيلىك ايتىپ وينايتىن زەرەك مىنەزىمەن ەرەكشەلەنەدى.
كەيىن اۋىلعا اتاقتى بوزداق كۇيشى كەلگەندە، بەيسەنبى ونىڭ قاسىندا ءجۇرىپ كۇيدىڭ اۋەزىن جاتتاپ، ونەرگە ىنتاسى ارتادى. دومبىرا ۇنىنە ەلىتكەن بالانىڭ تالابىن بايقاپ، بوزداق وعان باتاسىن بەرەدى.
ەر جەتكەن شاعى جانە بيىككە ۇمتىلىسى
14 جاسىندا اكەسىنەن ايىرىلعان بەيسەنبى «جەكە باتىر» اتتى العاشقى كۇيىن شىعارادى. بۇل شىعارما — باتىر اكەسىنە دەگەن ساعىنىشتىڭ، ەرلىك رۋحىنىڭ كورىنىسى. جاسىنان ادىلدىك پەن شەشەندىك قاسيەتىمەن كوزگە تۇسكەن ول ەل ىشىندەگى داۋ-جانجالدى ءادىل شەشىپ، جۇرت سەنىمىنە يە بولدى.
اڭىز بويىنشا، ءبىر داۋدا بەيسەنبى قۇنانشا مەن ەكى ىنگەنگە بايلانىستى تالاستى ءادىل شەشىپ، ەلدىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنگەن. وسى ءادىل بيلىگى مەن تاپقىر ءسوزى ونى حالىق اراسىندا «بەجەڭ بي» اتاندىردى.
بيلىك پەن شەشەندىك جولى
بەيسەنبى كەيىن التايداعى اتاقتى ءتورت ءبيدىڭ ءبىرى بولىپ سايلاندى. ول بيلىك جۇرگىزگەن جىلدارى ەل ىشىنە جاڭا ادىلدىك ۇلگىسىن ورناتتى. قۇنانباي سۇلتان التايعا كەلگەندە بەيسەنبى ونىڭ الدىندا ءسوز باستاپ، تاپقىرلىعىمەن اعا سۇلتاننىڭ دا قۇرمەتىنە يە بولعان.
كۇيشىلىك مۇراسى
بەيسەنبى تەك بي عانا ەمەس، قازاق كۇي ونەرىنىڭ كورنەكتى وكىلى بولدى. ونىڭ «جەكە باتىر»، «مايدا قوڭىر»، «ارمان-اي»، «ساعىنىش»، «قىمىز كۇيى»، «ءتورت ءبيدىڭ كەڭەسى»، «كوكشىبار»، «تەلقوڭىر»، «جىبەك جيرەن» سەكىلدى 40-قا جۋىق كۇيى بۇگىنگە جەتكەن. بۇل كۇيلەردىڭ سارىنى — كەڭ تىنىستى، قوڭىر اۋەندى، تابيعات پەن ادامنىڭ سەزىمىن توعىستىرعان اۋەن.
ونىڭ ونەرىن ۇرپاقتارى جالعاستىردى: وسپان، باتتال، اعىزام سەكىلدى دومبىراشىلار اتاسىنىڭ كۇيلەرىن بۇگىنگە جەتكىزدى. كەيىن ءمۇتالىپ الىمقانۇلى مەن تۇرسىن قادەيۇلى سياقتى شاكىرتتەرى دە وسى مەكتەپتى دامىتتى.
بەيسەنبى مۇراسىنىڭ جاڭعىرۋى
1980–1990 جىلدارى بەيسەنبىنىڭ كۇيلەرى قايتا زەرتتەلىپ، شىڭجاڭداعى گازەت-جۋرنالدار مەن راديولاردا ناسيحاتتالدى. كۇيلەردىڭ ءبىرازى نوتاعا ءتۇسىرىلىپ، جيناقتارعا ەنگىزىلدى.
قازىرگى تاڭدا ونىڭ ەسىمى ۇلت مادەنيەتىنىڭ التىن قورىندا. بۋىرشىن اۋدانىندا كۇيشىنىڭ زيراتىنا 8،5 مەترلىك ەسكەرتكىش مۇنارا ورناتىلىپ، ول جەر «بەيسەنبى كۇي باقشاسى» اتالدى.
قورىتىندى
بەيسەنبى دونەنبايۇلى — دومبىرانىڭ تىلسىم ءتىلىن سويلەتكەن، ەل بىرلىگى مەن ادىلدىك تۋىن ۇستاعان تۇلعا. ونىڭ كۇيلەرى مەن ءسوزى — قازاقتىڭ رۋحاني قازىناسىنىڭ ءبىر بولشەگى. بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن بەجەڭ مۇراسى — وتكەننىڭ ءۇنى، ۇلت رۋحىنىڭ ايعاعى.
قاجەت انداس،
“Q-andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











