Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Gos. Duma. Áskeri qyzmet máselesi

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Гос. Дума. Әскери қызмет мәселесі

Basy:  Búgin 9 aqpanda Gos. Duma ashylady. Dumanyń ashyluy kópten kútilse de, ornynan túsken Bas Ministr Goremykin úzyn sonarǵa salyp, keshiktirip kelip edi.

Dumanyń qanshaga sozylatyny áli belgisiz. Sóitse de, búryn oilaǵandai jalǵyz byudjetti qarap qana tarqamai, soǵysqa qatysty bar máselelerdi jáne ishki sayasi isterdi tekserip, zań shyǵarumen de shúǵyldanar dep jorylady. Búlai bolu-bolmau tetigi Úkimetpen Duma kópshiliginiń kelisuinde. Kelisu bola ma, joq pa – qazir bilinbeidi. Duma ashyluy jariya bolǵanan beri, túrli partiyalar ózara keńesip, Dumada qandai ereje qoldanyludy sóz qyldy. Partiya kósemderi jáne deputat aqsaqaldardyń qara jarysynda, “sol” jaq partiyalardyń erejesi, qorytyp aitqanda, mynalar:

  • Zemstvo,
  • Kooperatsiya,
  • 1890 jylǵy zemskoe polejenieni ózgertu
  • araq ishudi túpkilikti joǵaltu,
  • Zemstvo jáne shahar úiymdarynyń sъezi,
  • Búratana júrttardyń qúqyǵyn teńgeru,
  • 1907 jyl 3 mausym zańy boiynsha deputattyqtan maǵrúm etilgen júrttardan deputat alu,
  • Túrli bostandyqtar,
  • Sayasi aiypkerlerge bostandyq,
  • Jiylystar, qauymdar jasauǵa erkinshilik,
  • Finlyandiya konsitutsiyasyn qaitaru,
  • Jer biligi máselesin ádilshilikte sheship, 9 qarasha zańyn ózgertu,
  • Dinge erkindik,
  • Gos. Dumanyń Ykimetke “zapros” jasau qúqygyn kúsheitu… taǵy basqalar.

Búl jobalar túgelimen qaralama, joq pa, kúni búryn tamaq isirmei, kezinde kóretin is. Duma da oilaǵandai paida kútu, jalǵyz Úkimet basy atynyń  ózgeruinde ǵana emes, Úkimet sayasatyn halyq tilegine qarai, kyrdeli túrde ózgertude. Qazir kisi aty ózgergenimen, sayasat ózgergen belgisi kórinbeidi.

Úkimet, Dumanyń májilisterine, soǵysqa qatysy bar birsypyra zan jobasyn kirgizbekshi. Búlardyń ishinde qazaqtan ásker alu jobasy boluy da yqtimal.

Qazaqtan ásker alu degen sybys kúzden beri estilip keledi. Qazaqtan qazir, osy soǵys ústinde ásker alu múmkin emestigi, qazaq halqy qamsyz jatqandyǵy, anyq jasyn bilerlik metrika joqtyǵy jáne taǵy basqa sebepter de gazetimizde, kezinde jazylǵan edi. Dumada ózimizden deputat joqtyǵy, áskeri qyzmet máselesi sekildi zor máseleni zalalsyz sheshetin, qazaq jaiyn biletin deputattardyń kemdigi de aitylǵan edi. Biraq gazet júzine ǵana jazylǵan sóz, aitylǵan tilek, tiisti oryndarǵa ózdiginen jetpeitindigi belgili. Búl tilekterge ie bolyp, jalpy júrt qam qylǵandyǵy bilinbeidi. Taǵdyrǵa tapsyryp jai jatqan túri bar. Áskerlik turaly qazaq halqynyń pikirin, tilegin Ykimetke, Dumaǵa jetkizu úshin, olarmen sóilesip jai-japsardy túsindiru úshin ár oblystardan birer ókil baruy tiis edi. Búl isti qalyń qazaqtan kútu, qashpaǵan qashardyń uyzyna qaraǵandai bolatyn bolǵan soń, Duma ashyluyna qarsy, Samaradan- Álihan Bókeiúly, Orynbordan- Ahmet Baitúrsynúly, Aqtóbe uezinen- Nysanǵali Begimbetov 3-shi aqpanda Petrogradqa júrip ketti.

Áskerlik qyzmet máselesi turaly qazaq dalasynyń ár túsynan jinalǵan pikir, tilek bir izden shyǵyp túr:

  • Qazaqtan osy soǵys ústinde ásker alynbauy.
  • Ásker aludan búryn metrika túzeu úshin muftilikke qarau.
  • Lajysyzdan alynatyn bolǵanda- jayau soldat bolmai, atty ásker bolu. Kazak-oryspen qúqyqta teńgerilu.

Qazaq atynan sóilenetin tilek, beriletin bayandamanyń negizgi dálelderi osylardan qúrylyp, bayandalmaqshy.

M.D

«Qazaq» gazeti, №168, 1-bet,  9 aqpan, 1916 jyl, seisenbi,

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas.

 

 

GOSUDARSTVENNAYA DUMA

VOPROSY VOINSKOI SLUJBY

 

Segodnya, 9-fevralya otkryvaetsya zasedanie Gosudarstvennoi Dumy. Hotya eto zasedanie bylo dolgojdannym, byvshii predsedatelь Soveta Ministrov Goremykin otkryl ego s opozdaniem, i naskolьko ono prodlitsya – eshe neizvestno. Planirovalosь ne tolьko rassmotrenie byudjeta, no i reshenie vseh voprosov kasayushihsya voiny i vnutrennei politiki, takje voprosov zakonodatelьstva. Eto proizoidet v sluchae soglasovaniya Pravitelьstva s bolьshinstvom chlenov Gosudarstvennym Dumy. Budet li soglasovanie – poka neizvestno. Posle togo, kak bylo obъyavleno ob otkrytii zasedaniya Dumy, razlichnye partii, sovetuyasь mejdu soboi, obsujdayut – kakuyu politiku vesti v Dume.

Zadachi i trebovaniya vojdei “partii levyh sil”takovy:

  1. Zemstvo.
  2. Kooperatsiya.
  3. Izmeneniya “Polojeniya o zemstvah” ot 1891 goda.
  4. Iskorenenie pьyanstva.
  5. Provedenie sъezda zemskih i gorodskih organizatsii.
  6. Uravnenie prav vseh narodov Rossii.
  7. Otmenitь zakon ot 3 iyunya 1907 goda, zapreshayushii deputatstvo inorodnyh narodov.
  8. Nekotorye svobody narodam.
  9. Osvobojdenie politicheskih zaklyuchennyh
  10. Svobodu na provedenie sobranii, sozdanie obshestvennyh organizatsii.
  11. Vosstanovitь Konstitutsiyu Finlyandii.
  12. Vnesti izmeneiya v zakon ot 9-noyabrya i reshatь voprosy zemlevydeleniya po spravedlivosti.
  13. Svoboda veroispovedeniya.
  14. Usilitь vliyanie prava “zaprosa” Gosudarstvennoi Dumy v Pravitelьstvo., i drugoe.

Budut li polnostьyu rassmotreny eti proekty? No nujno reshatь ih zaranee, svoevremenno, ne napryagaya golosovye svyazki.

Ojidatь otsyuda vyhod, ne tolьko v smene rukovodstva Pravitelьstva, kak dumayut v Dume, no i izmenenie politiki Pravitelьstva korennym obrazom, s uchetom trebovanii naroda.

V nastoyashee vremya, hotь i menyaetsya rukovodstvo, politika ne izmenilasь. Pravitelьstvo namereno vnesti v Gosudarstvennuyu Dumu bolьshoe kolichestvo zakonoproektov, kasayushihsya voennogo vremeni. Vozmojno, sredi nih mojet bytь proekt zakona o voinskoi slujbe kazahov.

Razgovory o prizyve kazahov na voinskuyu slujbu vedutsya s oseni. O tom, chto kazahskii narod nelьzya prizyvatь na slujbu v eto voennoe vremya, o tom chto kazahskii narod nichem ne obespechen, otsutstvie metrik opredelyayushih vozrast i mnogom druom my pisali ranee v nashei gazete.

Govorilosь i ob otsutstvii svoego deputata v Gosudarsvennoi Dume, ob otsutstvii deputatov horosho znayushih polojenie kazahskogo naroda dlya resheniya takih problem kak voinskaya slujba, bez prichineniya vreda kazahskomu narodu. Odnako, gazetnye publikatsii i podnimaemye v nih voprosy, sami po sebe ne mogut bytь rassmotreny v sootvetstvuyushih organah. Daje ne vidno, chtoby kto-nibudь zanimalsya etimi voprosami, prislushivalsya by k obshenarodnym mneniyam. Vse pusheno na samotek.

Dlya resheniya voprosa voinskoi slujby kazahov, neobhodimo provesti peregovory sootvetstvuyushim organam, s predstavitelyami raznyh kazahskih oblastei. Eti predstaviteli, donesli by Pravitelьstvu, v Dumu, mnenie naroda, ih pojelaniya, i vsestoronne rassmotrev, obsudiv vse “za” i “protiv”, Pravitelьstvo reshilo by etu problemu”.

Reshenie etogo voprosa ne zavisit tolьko ot odnogo kazahskogo naroda, a posemu 3-go fevralya nakanune otkrytiya zasedaniya Gosudarstvennoi Dumy v Petrograd vyehali Alihan Bokeiuly iz Samary, Ahmet Baitursunuly iz Orenburga, iz Aktyubinska – Nysangali Begimbetov.

Mneniya, pojelaniya, sobrannye s raznyh regionov kazahskoi stepi – ediny:

  1. Ne prizyvatь kazahov na voinskuyu slujbu v eto voennoe vremya.
  2. Privesti v poryadok “metrikizatsiyu” kazahov cherez obrashenie k muftiatu, do prizyva na slujbu.
  3. V sluchae krainei neobhodimosti prizyva, i prinyatiya takovogo resheniya, – iz kazahov sozdavatь konnye otryady (voiska), a ne napravlyatь na peshuyu slujbu. Uravnyatь prava kazahov s pravami russkih kazakov.

Trebovaniya kazahskogo naroda, i dovody o neobhodimosti ih vypolneniya ozvuchatsya v dokladah, i vozlagayutsya na vysheukazannyh predstavitelei.

M.D.

Gazeta «Kazah» №168, str.1, 9 fevralya, 1916 god vtornik.

Material podgotovlen po perevodu Kajeta Andasa.
Perevod na russkii yazyk
– Sabyrjan Kaliev.
Istochnik: informatsionnoe agentstvo “Q-Andas”.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 6
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz