Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

مايدانعا ۇشاق ۇشىرعان ەسجان بەرلىكوجانوۆ

admin
2025/11/25
تۇلعا تانۋ
0
Майданға ұшақ ұшырған Есжан Берлікожанов

اكە ءومiرi تۋرالى كىتاپتان، يا بولماسا گازەتتەن وقىعاندا، ەرەكشە ءبىر سەزiمگە، قۋانىشقا بەلەنەدى ەكەنسىڭ. اسىرەسە، اكەڭمەن بىرگە بولعان، بiرگە جۇرگەن، ءبىر سوزبەن ايتقاندا ول كىسى تۋرالى بەس ساۋساقتاي بىلەتىندەرمەن كەزدەسسەڭ، شىركىن! اكەمنiڭ ءومiرi جايلى تانىستىرعان جالعىز كiسi – حالكىمىزدىڭ سۇيiكتi جازۋشىلارىنىڭ بiرi جانە ۇلكەن دارىن يەسى – عابدول سلانوۆ ەدى. جازۋشى عابدول اعا، مەنىڭ اكەمنiن ءومiرi تۋرالى گازەتكە تالاي ماقالا جازعان. 1951 جىلى باسىلىپ شىققان «دەن اسكان»، «بەس جىلدىقتىڭ ەرەندەرى» كىتابىندا مەنىڭ اكەم جانە سول اكە اۋىلىنداعى تۇرعىنداردىڭ سوعىس جىلدارىنداعى (1941 – 1945 جىلدار) جاعدايىن باياندايدى. 1943 جىلى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندەگى «سارىبۇلاق كۇندەلىگى» دەگەن تاقىرىپتاعى ءوزى جانە مەنىڭ اكەم تۋرالى بىلاي جازادى: «تالدىقورعان ولكەسىندە وكىلشىمىن. اۋىر وپەراتسيادان جانا گانا كوتەرىلگەن بەتىم. «شۇبار دالاسى»، «قاراتال»، «شاجا تاۋ»، «تەكەلى»، «سارىبۇلاق»، «مىڭجىلقى» جايلاۋىن ارالاۋدامىز. «سارىبۇلاق» ۇجىمشارىنىڭ باستىعى ەلۋدەن اسقان ەسجان بەرلىقوجاۇلى. ۇجىمشاردا ەلۋ ءۇي بار. ادامدارى دا تاماشا» دەپ بايانداي كەلiپ، ەسجان اۋىلى «سارىبۇلاكتى» بىلاي دەپ ەلەنگە قوسىپ جىرلايدى.

سارىبۇلاكتىن جەرi دە ادەمi.

جەر كوردىم شۇبار دالا ولكەسىندە،

اسكار تاۋ كۇن قوناكتار وركەشىنە.

سىبىرلاپ قىز بۇرىمداي كۇمiس بۇلاق،

تولكيدى مىڭ بۇرالىپ دەن ولكەمدە.

كوكسۋ مەن قاراتالدى شىر اينالىپ،

بۇلاكتاي جەلە، جورتىپ بۇلان كاعىپ.

ولكەنىڭ بيىگىنە شىققان كەزدە،

بiر اۋىل كوزگە ءتۇستi قاراندالىپ.

ايدادىم استىمداعى اتتى تەپەڭدەتىپ

الدىمدا بەل تۇرعان سوڭ شۇبارلانىپ.

سول ۋاكىت كەڭ كۇشاعى كيماي تارتىپ،

شۇباردان سارىبۇلاقتى تاپتىم بارىپ.

پەيىلى كەن ولكەنiن قويناۋىنداي،

«سارىبۇلاك» كوڭىلگە شىراق جاعىپ.

قويىپ كەتتىم اۋىلىمنىڭ توسەگىنە،

راحات، استىم مامىك، الدىم جارىق.

سارىبۇلاك شىعارامىن نەعىپ ەستەن.

مەن مۇندا ازاپ شەگىپ، ارىپ كەتكەن.

مەيمان دوس، پەيiلi كەڭ، كايران اۋىلىم.

باقىت قوي ومىرىمە وزەك ەتسەم.

اعا بار ەشەكەندەي دانقى جەتكەن.

شارۋاسىن سارىبۇلاقتىڭ دۇرىلدەتكەن.

انا بار قازيناداي قاسيەتتi.

ۇلىم دەپ كوزدiن جاسىن مولدىرەتكەن.

ارۋ بار اينەكەشتەي ابزال ادام.

سارعايىپ مايدانگەردiڭ حاتىن كۇتكەن.

كەش، ەسجان ۇيiندەمiز. كۇلاش جەڭگەي توسەك سالدى. جاستىققا سۇيەندiك.«سارىبۇلاق» اۋىل شارۋاشىلىعى جايلى اڭگiمە شەرتتىك. مەن كالعىپ بارامىن. تۇسiمدە ۇزىن ولكەنi جارىپ اققان اعىندى وزەن تولقيدى كوز  الدىمدا.

ەسجان اتا مەن كۇلاش اپا بالالارى ماركس (ماكەن)، قوشاقان،

قاناتقان، گۇلبانۋ، قاسىمحانمەن بىرگە.

جازۋشى عابدول اگا 1951 جىلى جازعان «بەس جىلدىقتىڭ ورەندەرى» اتتى كىتابىندا مەنىڭ اكەممەن بىرگە سول «سارىبۇلاق» اۋىلىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىعىمەن تانىسىپ جۇرگەن كەزiن بىلاي دەپ بايان ەتەدى. ەسجان اعانىڭ كiندiك كەسكەن جەرi جارتاستى. ونى دا كوردىك. ۇشتوبەدەن شۇبار دالاسىن ءبولiپ جاتقان توبە-توبە تاۋلاردىڭ شىعىس جاق تارماعىنداعى ۇلكەن سايدىڭ ءبىرى جارتاستى دەپ اتالادى. تورقاسقاسىن تەبىنىپ قويىپ، قامشىسىن iلگەرi بiر سiلتەپ:

– جارتاستى دەگەنiمiز وسى جەر، – دەدى ەcەكەڭ. ءوزى ايتپاسا دا ونىڭ كوزiندە: «سول تاسىڭدا تالاي ويناقتاپ اسىر سالعان بiز ەدiك» دەگەن جازۋ تۇردى. جارتاستىنىڭ اينالاسى، اسىلى وسىناۋ، توبە-توبە تاۋلاردىڭ ءبارىن دە اتام زامانعى تالاي بەلگi، تالاي-تالاي بەينە بار.

قىزىل قىرمان «سارىبۇلاق».

«سارىبۇلاقتا» كازىنا مول. مىڭ جىلقىنىڭ ەتەگiن الىپ ەكi مىڭعا تارتا اقتىلى قوي، جۇزگە تارتا جىلقىسى، قىرىقتان اسا تۇيەسi، ءۇش جۇزدەن اسا سيىرى جاتىر. «سارىبۇلاقتىڭ» الابىندا توقىراپ. كەلەر جىلدىڭ باسىندا قورادا بولۋى تيiستi مال باسى وسى كۇننiڭ وزiندە ارتىعىمەن ورىندالۋدا. مالشارۋاشىلىعىن باسقاراتىن نۇربەك قارت ميىعىنان كۇلۇدە. ەكi وركەشى بالا قۇنانشا iنگەندەردى باپتاپ جايىپ، شۇباتىن كۋمپiلدەتiپ اقىمبەق قاريا وتىر. قارا سۋدىن تەپسەڭiندە قىمىزىن ساپىرىپ ءىزباسار جاتىر.

سوعىس باستالعاندا ءوز بوساعاسىنان 150 پۇت بيداي، 200 مىن سوم اقشا ۇشاق كولوناسىنىڭ قورىنا بارىپ قوسىلدى. «ەسجاندا بار، ەلدiكi، ەلدەن ايار نەم بولسىن، تەك ەل ساۋ بولسىن» دەيتiن ول كiسi.  ءوز تiلiمەن ايتقاندا. ەسەكەڭ سول جىلدار زاەمعا دا جىل سايىن «ەلۋ مىن سوم قۇيىپتى». «سارىبۇلاقتىڭ» بيدايى دا «وتانىم» دەپ قۇيىلدى. «وتان» دەگەن ءسوز ايتىلسا بولعانى «سارىبۇلاقتىڭ» سۋىنا دەيىن «وتان، وتان» دەپ تاۋ جانعىرتىپ جاتقانداي بولادى. ەلگە ءسوزiن تىڭداتىپ، تiلiن الدىرۋگا كەلگەندە، وتىنشى قاريا ەسەكەڭ جول بەرەتiن جان ەمەس. ەلۋگە كەلىپ، شاشىنا اك كiرگەن. ءومiردiن بەرگەن ساباكتارىن ويمەن تەرiپ كەلەدi.

اكەمنiن بەينەسى كۇنى-بۇگىنگە دەيىن كوز الدىمنان ەمىس-ەمىس كولبەندەيدi. بiراق ول كiسi تۋرالى جورا-جولداستارىناڭ، كوز كورگەن اۋىلداستارىناڭ ەستiگەن اڭگiمەلەر جۇرەگiمدە ماڭگiلiك جازىلىپ كالعانداي. وتە جومارت كiسi ەدi. ۇيiنە مال سويىلعان كۇنى بۇكىل اۋىلدى شاقىراتىن. ءوزi جەتiم ءوسiپ، جوقشىلىقتى كورگەندىكتەن، ەلدiڭ بارiنە جانى اشىپ، قولىنداعىسىن ءبولىپ بەرۋگە ارقاشاندا دايىن تۇرۋشى ەدi. ول كiسiنiڭ اينالىپ كەتكەن جومارتتىعى تۋرالى اڭىزعا اينالىپ كەتكەن  اڭگىمەلەر وتە كوپ. سونىن بiرi مىنانداي:

سوعىس جىلدارىندا بiر جاس جiگiت ۇيلەنىپتى. شەشەمiز تويعا كەلە جاتىپ بiز كۇرى الاكان كەلە جاتىرمىز، «ۇيات بولدى-اۋ» دەگەندە اكەم اربانىڭ ۇستiندەگi كiلەمدى كورسەتىپ، «سىيلىعىمىز مىناۋ» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. سويتسە، ول كiسi ۇيدەگى ءىلۇلى تۇرعان جالعىز كالى كiلەمدi تويعا دەپ ارتىپ اكەلە جاتىر ەكەن.

تاعى بiردە كوپ جىلداردان بەرi پەرزەنت سۇيە الماي جۇرگەن ارعىننىڭ بiر كiسiسi كەلىپ: «بالا كورمەدiم، تاقسىر، بiر پەرiشتەڭiزدi ماعان بەرىڭىز» – دەپ كەلگەندە ەمشەكتەگi جاس بالاسىن سول كiسiگە قۇنداقتاۋلى كۇيiندە بەرىپ جiبەرىپتى. ول كەزدە ايەلدەر ەرiنiڭ ايتقانىنان شىقپايدى ەمەس پە، شەشەمiز جىلاي-جىلاي قالا بەرىپتى.

بiر اقساقال استىنداعى تۇلپارىن سۇراپ كەلگەندە قاباق شىتپاي استىنداعى جانۋاردى ەر-توۇىمىمەن بەرە سالعان ەكەن. پالۋان دەنەلi كiسi ەدi. جiلiكتi ەكi جاعىنان ورامالمەن تارتىپ وتىرىپ بىرت ەتكiزiپ سىندىرىپ جىبەرەتىن. زامانىندا سول وڭىردەگى اتاقتى اڭشىنىڭ ءبىرى بولعان. تۇيعىن اتتى تازىسى انشىلىقتان تەك ءبىرىنشى ورىن الاتىن اتاقتى تازى ەدى. ءاردايىم اكەمنىڭ جانىندا جۇرەتىن. تاماقتى دا بىرگە قاتارلاسىپ وتىرىپ جەيتiن تۇقىمى تەكتى حايۋان ەدى. 1943 جىلى اڭشىلىقتان جيعان-تەرگەنiن ۇيiندەگi جەكە مالىن تۇگەل سالىپ 3000 مىڭ سومعا الماتىعا كەلiپ، ۇشاك ساتىپ العان دا ماسكەۋگە جiبەرگەن. ۇشاقتىڭ ەكى قاناتىندا ەسجان بەرلiكوجانوۆ دەپ جازىلىپتى. ارتىنان ستاليننiڭ تەلەگرامماسى كەلدi. بەس جۇلدىزدىڭ شىنىعا تۇسكەن بەلگiسiن كوسا بەرiپ جiبەرiپتi. اكەمنiڭ جiبەرگەن ۇشاعىن ۋكراينادان كورگەن مايدانداس دوسىمەن بەرتىنگە دەيىن حابارلاسىپ تۇردىم. بۇگىندە ول كiسi دە كايتىس بولىپ كەتتى. اكەم كايتىس بولعاندا مەن نەبارى 5 جاستا بولاتىنمىن. ەمىس-ەمىس ەسiمدە قالعان بiرەر كورiنiستەر ءالi دە كوز الدىمدا تۇرادى. ەسiمدە، اكەم توردە شاي iشiپ وتىرعان. مەن ونىڭ الدىندا تۇرىپ، جيۋلى توسەكتiن شەتىنەن مىقتاپ ۇستاپ الىپ، ءبىر ساعات بويى اياعىممەن جەر تەپكىلەپ بيلەدىم-اي دەسەڭشى؟ اكەم مەنiڭ بۇل قىلىعىما ماسايىپ «مەنiڭ ۇلىم بيشi بولادى» دەپ راحاتتانا كۇلەدى. مەن ودان سايىن ەكiلەنiپ بيلەپ جاتىرمىن. تەرلەپ كەتكەنمiن. اكەمنiڭ ماعان قاراپ ءماز بولعانىنا شابىتتانىپ كەتسەم كەرەك.

جارىقتىق اساۋدىڭ قۇلاعىندا وينايتىن ەدى. ايعىردىڭ اۋزىن كەسiپ جاتكان، ءولى سۇلiكتى تازارتىپ جاتقان كورىنىسى ءالى ەسىمدە قالىپتى. كۇندىز-ءتۇنى شاپقىلاتاتىن ۇجىمشاردىڭ  شارۋاسى جەتكىلىكتى. جۇمىستان شارشاپ كەلiپ، ۇيدە دەمالعىسى كەلەدى. ال، بiز بولساك اكەمiزدi ات قىلىپ ءمىنىپ وينايتىنبىز. مۇرتىنا دا تىنىم بەرمەي تارتقىلاپ، قىزىق قورەمىز. مۇمكىن اشۇلاناتىن شىعار. بىراق بىلدىرمەيتىن. استە، بiزدiڭ بالاشا ويناعانىمىزدى ۇناتاتىن بولۋى كەرەك. 1960 جىلى 66 جاسىندا اكەم كايتىس بولدى. اقتىق جاۋىپ جەرلەگەنى بۇگىنگە دەيىن جادىملا  قالىپتى. ول كەزدە انام كەنجەسiنە اياعى اۋىر ەدى. شەشەمنىڭ بولە ءسىڭىلىسى ءاليپا اپانىڭ ايتكانى «اكەڭ، سەنى ەرەكشە جاقسى كورەتىن، بالالارىنىڭ ىشىندە ەڭ اكىلدىسى وسى كاسىمحانى بولادى»، – دەپ كىشكەنتاي كەزىمدە ايتۋشى ەدى. ول كىسى دە مارقۇم بولىپ كەتتى. اتاقتى ءبيشى ءانشى بولعان ونەرلى كىسى ەدى جارىقتىق.

مەن اكەمنiڭ وسى ءبىر ءسوزi ءۇشiن اتىما لايىقتى ازامات بولۋعا تىرىستىم. اكەمنiڭ كوزiن كورگەن دوس-جاراندارىمەن ۇزبەي ارالاسىپ تۇردىم. زامانداسى نۇرىش اعام ايتىپ وتىرۋشى ەدi. ەسەكەڭ، وتە ۇقىپتى، كوپشىل ادام. ەرiنۋدi بiلمەيتiن. ەرتەدەن كەشكە دەيiن اۋىلدى ارالاپ، جۇمىسشىلارمەن بiرگە جۇمىسكا شىعاتىن. قاتارلاس جاتكان «اباي» اۋىلىنىن ۇجىم باسشىسى  بولعان مۇراتبەك قاريانىڭ ايتكان ءبىر اڭگىمەسى بار: اشارشىلىق كەزi بولاتىن. سول جىلدارى ەگىستىك كەرەمەت شىققان بولاتىن. كەلەر جىلعا سۋ تاپشى بولىپ، əكەمنەن جاردەم سۋراپ كەلىپتى. سوندا سوزگە كەلمەي ءجۇز پۇت تۇكىمدىك بيداي بەرە سالعان ەكەن. بۇل اكەمنىڭ جومارتتىعى ەدi. يۆان  بۋزينيكيي اۋىلدىڭ پوشتاشىسى بولعان كىسى. مەن سوعىستان ورالعاندا ءۇيىم دە، كۇيىم دە جوك ەدi. كيەرگە كيىمىم، ىشەرگە اسىم بولمادى. سوسىن اۋىل پرەسسەداتەلى ەسەكەڭە كەلدىم. ول كىسى مەنى، ۇيلەنىپ، ءۇي-كۇيلى، بولۋىما جاعداي جاسادى. سول اۋىلدىڭ سوعىس ارداگەرى كۋانتاي اقساقال جاعدايىن ايتىپ كومەك سۇراپتى. سويتسە اكەمىز ۇيىمىزدەگى بەس ەكشكىنى بەرگەن ەكەن.  كۋانتاي اقساكال ءبىزدى كورگەن سايىن كۋانىشتان ەسجان ۇلدارى دەۋشى ەدى. تازابەكوۆ كۇمiسبەك قازiر 92 جاستان اسىپ وتىرعان قاريا. ول كiسi  جاسىراق كەزىندە اۋىلعا ۇزتاشى بولدى. سوسىن زۆەنو باسشىسى بولىپ كوتەرiلگەنگە دەيiن وقۋگا جiبەرiپتi. قازiر زەينەتكەر، دەمالىستا، زاپاستاعى پولكوۆنيك. قۇدايعا شۇكىر، اكەمiزدiن حالىق الدىندا اتقارعان ەرەن ەڭبەگى ۇكiمەت تاراپىنان ەسكەرۋسiز كالگان جوك. كوزi تiرiسiندە ەڭبەگi مەملەكەت تاراپىنان باعالانسا، دۇنيەدەن وتكەندە ەركىن اۋىلىنداعى قازاق مەكتەبiمەن، بiر كوشەگە اكەمiزدiن اتى بەرiلدi. سوعىس ارداگەرى، ۇستازدىك قىزمەت جاساعان زەكەن  ەسەتوۆ اكساكال اكەمiزگە كوشە اتىن بەرگەندە ءوز ريزاشىلىعىن بiلدiردi.

– ەسەكەڭە كوشە عانا ەمەس، اۋىل اتىن بەرسە دە ارتىق بولماس ەدى، – دەگەن ەدi.

ول كىسىنىڭ ۇلاعاتتى iستەرi وتە كوپ. سوعىستان كەيىن اۋىلدا بالا وقىتاتىن مەكتەپ بولماعان. مايداننان ورالعان ۇستاز جiگiتتەر ءابiل تۇڭعاتوۆ، بەكمىرزا جەكسەمبەكوۆ، زەكەن ەسەتوۆ، بۇحاربەك راحيموۆ، يرينا گوربوۆا، يۆان شابالين، ساۋلە بايىسوۆا، اسىلبەك سورتوۆ، ءازيا تاشمۇحامبەتكىزى، فاتيح، ىرىسكەلدى امىربەكوۆ بالا وقىتايىن دەسە مەكتەپ بولمادى. سودان ەسەكەڭ ءوز ءۇيىنىڭ 3 بولمەسىن بوساتىپ بەرىپتى. كەيiن مەكتەپ سالۋع ۇلەس كوسىپ، ۇيىمداستىرعان. مەكتەپتە بالالارعا ءبىر مەزگىل تاماق بەرەتiن اسپازشى دا ۇستاعان ەكەن.

وتان سوعىسىنا قاتىسقان اۋىلىمىزدىڭ ازاماتتارى كوپ ەدى. سولاردىڭ بiرi وتەۋلى تەمىربەكوۆ جانە ماعان اتالاس تۋىسىم بولىپ كەلەتiن اكبولات، بەكبولات اكاجانۇلدارى. ەركىن اۋلىنان ءبىر ۇيدەن 4 بىردەي ۇل سوعىسقا اتتانىپ، بىردە-ءبىرى تiرi ورالماعان مەرەكەنوۆتەردىڭ اتى ۇمىت كالماسىن دەپ كوشە اتىن بەرۋگە مۇرىندىق بولدىق. اكەم كايتىس بولعاننان كەيiن دە الىس-جاقىن جەردەن كوپ دوستارى كەلىپ، ۇيىمىزگە كونىپ كەتەتiن. بiر قىزىعى، ورىستار كوپ كەلەتiن. انام كۇلاش كەلگەن كiسiگە قاباق شىتپاي، قۇرمەتتەيتىن. كەلگەن كiسiلەر اكەمiزدiن قانداي ادام بولعانىن ايتىپ وتىراتىن. سولاردىڭ ءبىرى قازاق سسر-نا ەڭبەگى سىڭگەن زووتەحنيك ستەپان دميتريۆيچ پونوماريوۆ اكەم تۋردى كوپ ەستەرلىكتەر ايتاتىن. «ەسجان كەرەمەت شىنشىل، ادال ادام ەدى. ونداي ادام ءجۇز جىلدا ءبىر رەت تۋادى» دەپ وتىراتىن. اكەم ەسجەن مەن شەشەم كۇلاش 7 پەرزەنت ءسۇيدi.

ەسجان برلىقوجاۇلى 1894-960 جىلدارى قازىرگى جەتىسۋ وبلىسى، تالدىقورعان اۋەجايى جانىندا ورنالاسقان سارىبۇلاق ۇجىمشارىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت اتكارعان.  ۇوس جىلدارى ءوزىنىڭ ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا ۇجىمشار مۇشەلەرىمەن بىرگە 200.000 سوم اقشا، 150 پۋت بيداي وتكىزىپ، ءبىر ۇشاق سىيلاعان. ۇشاقتىڭ ەكى قاناتىندا ەسجان بەرلىقوجانوۆ دەگەن جازۋ بولعان. وسى جونىندەگى ماقالا «پراۆدا» گازەتىندە 1943 جىلى 10 اقپاندا جارىققا شىكتى. قول باسشى ي. ستالين قۇتتىقتاۋ تەلەگرامماسىن جىبەردى. ونىڭ تۇپنۇسكاسى ساقتاۋلى. ەسجان بەرلiكوجاۇلىنىڭ ەڭبەك مايدانىندا جەتىستىكتەرگە جەتكەن ەڭبەگى ءۇشىن ەكى مەدال، ەكى وردەن يەگەرى بولدى.

تۇڭعىش ۇلى ماركس (ماكەن) 1940 – 2021 جىلدارى،  جەتىسۋ وبلىسى، Eسەلدى اۋدانى، قارابۇلاق تۇتىنۋشىلار ساۋدا بىرلەستىگىنىڭ اۆتودۇكەن مەڭگەرۋشىسى بولىپ ۇزاق جىلدار  بويى ءمىنسىز قىزمەت اتقارعان.  قىس قىستاۋدا، جاز جايلاۋدا مالشىلاردى  كۇندەلىكتى كاجەتتى ازىق-تۇلىكپەن جانە وتە كەرەكتى زاتتارمەن قامتاماسىز ەتكەنى ءۇشىن بىرنەشە العىس حات، 1970 جىلى ماسكەۋدە وتكەن بۇكىلوداقتىق سلەتتە قۇرمەت بەلگىسىن ومىراۋىنا تاعىپ كەلدى.

بەرلiقوجا كاسىمقان ەسجانۇلى 1955 جىلى تۋعان. ەڭبەك جولىن ەركىن اۋىلىنان باستاعان. 1979 جىلى الماتىداعى قىزىل تۋ وردەندى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ كۇندىزگى ءبولىمى ورمان فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. 1984 جىلى جولدامامەن شىعىس قازاقستان وبلىسى، زايسان لەسحوزىندا ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ  بولىمشە باستى قىزمەتىن  اتقارعان. 1987 جىلى ەركىن اۋىلىندا اۋىل شارۋاشلىلىق ونىمدەرىن سۇرىپتاپ، وتكىزۋشىسى بولدى. قازاقتار جوتا، ورىستار بۋگور دەپ اتاپ كەلگەن اتاۋسىز ەلدى مەكەننىڭ اتاۋىن «كوتال» دەپ وزگەرتىپ، ەركىن اۋىلىنداعى 25 كوشەنى قازاقشا اتالۋىنا، سونداي-اق، سارىبۇلاق، كەمەراشى، قازاقستان اۋىلدارىنىڭ تاريحي اتاۋىن قايتا قايتارۋعا ۇلكەن ۇلەسى سىڭگەن.

سول جىلى ەركىن اۋىلدىق كەڭەسىنىڭ ورىنباسارى جانە حالىق قالاۋلىسى بولدى. تالدىقورعان مۇناي قويماسىنىڭ ءبولىم باستىعى. 2022 جىلى  الماتى «ەسەنجول» كىلەم ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى. ارداگەرلەر ەنتسيكلوپەدياسىنا ءومىر بايانى ەڭگىزىلدى. قازىرگى تاڭدا الماتى قالاسى، الاتاۋ اۋدانى، بورالداي شاعىن كەنتىندە اقساكالدار كەنەسiنىڭ مۇشەسى، قۇرمەتتى زەينەتكەر.

مىرزاحان ەسجانۇلى 1949 جىلى تۋعان.  تالدىقورعان قالالىق ءبىلىم بەرۋ بىرلەستىگىنىڭ تاپسىرماسىمەن  ۇيىمداسقان ءۇش ايلىق كۋرستا وقىعان. قانت قىزىلشاسىنىڭ ءار گەكتارىنان 800-950 تسەنتنەردەن ءونىم جيناپ، ۇزدىك ديقان اتانىپ، مەدال الدى.

گۇلبانۋ ەسجانقىزى 1953  جىلى تۋدى. ونەر ينستيتۋتىن بىتىرگەننەن قازىرگى كۇنگە دەيىن ونەر سالاسىندا ءارتىس، اكتريسا.  2021 جىلى پرەزيدەنتىمىز ق.ج.توقاەۆتان العىس حات جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى دەگەن مەدالىن العان.

نەمەرەسى بەرلىقوجا ەرجان قاسىمحانۇلى 1981 جىلى تۋدى. ۇلتتىق ۇلان اسكەري قىزمەتكەرى، ءۇش دۇركىن مەدال يەگەرى.

كر ۇلتتىك ۇلانى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىسىنىڭ ارداگەرلەر كەڭەسى ەسجان كەلىنى بەرلىقوجا ساۋلەگە «وتان قورعاۋشىسىنىڭ اناسىنا» العىس حاتى مەن مەدالىن بەرگەن.

ەسجان شوبەرەسى ماركس مۇراتحان قايراتحانۇلى ىشكى ىستەر بولىمىندە ۇزاك جىل قىزمەت ىستەگەنى ءۇشىن مەدال الدى.

شوبەرەسى ەسجانوۆ ايدوس قايراتحانۇلى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە ۇزدىك قىزمەت اتقارعان ءۇشىن مەدال الدى.

نەمەرەسى بەرلىقوجا راۋان تولەگەنۇلى 1981 جىلعى ىشكى ىستەر بولىمىندە ۇزدىك قىزمەت اتقارعانى  ءۇشىن مەدال الدى.

بەرلىقوجا تولەگەن ەسجانۇلى 1957 جىلى تۋدى. ىشكى ىستەردە زاپاستاعى  پولكوۆنيك. جۋىردا ۇزدىك (ادۆوكات) تەرگەۋشى دەگەن مەدال الدى.

ەسجان نەمەرەسى بولاتحان ماكسۇلى 1961 جىلى تۋدى. سپورت جولىنداعى ءبىرىنشى جەتىستىگى 1977 جىلى قازاقستان بىرىنشىلىگىندە كۇمىس مەدال الىپ، سسسر سپورت شەبەرى دەگەن اتاعىن يەلەندى.

سول جىلى ماسكەۋدەگى اشىق چەمپيوناتتا باس جۇلدە يەگەرى اتاندى.1978 جىلعى سسسر ءبىلىم مينيستىرلىگىنىڭ بىرىنشىلىگىندە  باس جۇلدەگە يە بولدى. سول جىلى سسسر اۋىل شارۋاشالىق سپورتشىلارى اراسىندا كۇمىس مەدال الدى. 1982 جىلى مولداۆا رەسپۋبليكاسىندا  XVI سپورتىق ويىنداردا ورتا ازيا-قازاقستان كۋبىگىندە باس جۇلدە الدى. سونىمەن قاتار، بىرنەشە دۇركىن بۇكىل وداقتىڭ باس جۇلدەسىن ۇتىپ الدى. وسى جونىندە 2022 جىلى جەلتوقسان ايىندا شىققان جالايىر  «مىرزا» اتاتەك شەجىرەسى كىتابىنىڭ 1308 بەتىندە كورسەتىلگەن.

ەسجان شوبەرەسى  ەسجانوۆ ءادىلحايىر بولاتحانۇلى ىشكى ىستەر بولىمىندە ءمىنسىز قىزمەت اتقارعانى ءۇشىن مەدال الدى.

ايىرماس مۇرات كەنجەبەكۇلى 1984 جىلعى ەركىن اۋىلىندا تۋدى. ۇزدىك بوكس شەبەرى، 2005 جىلى قازاكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق سپورت شەبەرى دارەجەسىن الدى. ماسكەۋدە وتكەن الەم كۋبىگىندە قولا جۇلدەگەر اتاندى. بۇگىندە تالدىقورعان قالاسىنىڭ بوكس فەدەراتسياسىنىڭ باس باپكەرى بولىپ قىزمەت ەتەدى.

قاجەت انداس،

«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

دەرەككوز: ق. انداس. وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن. تالدىقورعان: «وفسەت» باسپاحاناسى.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 20
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz