– وي، قاراعىم-اي، مىنا ءبىزدىڭ كورگەنىمىز كونتۋلاق قوي. وسىناۋ قامشىنىڭ قىسقا سابىنداي عانا عۇمىرىمدا ايتسا نانعىسىز نەلەر كەسەل مەن كەساپاتقا تولى جايلاردى باسىمنان وتكەردىم. ەگەر دە ۋاقىتىڭدى ءبولىپ قۇلاق اسام دەسەڭ، كوكىرەگىمە شەرمەندە بولىپ قالعان بىتەۋ جارانىڭ اۋزىن اشايىن، – دەپ تەرەڭ دە اۋىر كۇرسىنىپ العان كولكەن اقساقال قانجىلاعان قام كوڭىلىنىڭ سىر ساندىعىن اشتى.
سوزگە شەبەر، كوڭىلىنە توقىعانى مەن مۇيگەنى مول قارت كەسەك تۇلعاسىن سەرگەك قوزعاپ قويدى دا، قوس جانارىن الىسقا قاداپ، اڭگىمەسىن ارىدان باستاپ كەتتى.
–1937 جىلدىڭ تۇپ-تۋرا 25 تامىزى ەدى. سول ءبىر تۇستاعى مەكەن – تۇراعىمىز كەگەن اۋدانىنىڭ «قۇرمەتى» دەپ اتالاتىن كولحوزى – تىن. ول كەزدە مەن 11 جاستاعى بالا ەدىم. مەزگىل تاڭەرتەڭگى شاق بولاتىن. ويلاماعان جەردەن قىزىل جاعالى ەكى كىسى ۇيگە كىرىپ كەلدى. ءبىز وتباسىمىزبەن دۇرلىگىپ، ءۇرپيىسىپ قالدىق. الگىلەر سوزگە كەلمەستەن اكەم قىرعىزبايدىڭ قوس قولىن ارتىنا قايىرىپ، الدارىنا سالىپ ايداپ الدى دا كەتتى. اڭ-تاڭ كۇيگە ەنگەن بىزدەر شامامىز تەك ەكى كوزىمىزگە عانا جەتىپ، ومىراۋىمىزدى جاس جۋىپ قالا بەردىك.
ءبىر شاڭىراق استىندا اكەمنىڭ اكەسى 75 جاستاعى ءابدىلدا شورمانۇلى. 37-گە كەلگەن شەشەم ءناسىلحان، ءبىرى 9، ەندى بىرەۋى 2 جاسقا جاڭا تولعان قارىنداستارىم جۋاسحان مەن كوكشەگىر جانە 5-تەگى قۋانىش، سونداي-اق 11-ءدى جاڭا ورتايتقان مەن قالدىم.
اكەمدى يتجەككەنگە اكەتىپ، باسىمىزعا قايعىنىڭ قارا بۇلتى ۇيىرىلگەن بىزگە اۋىل ادامدارى مەن كورشى-قولاڭداردى بىلاي قويعاندا تۋىس – تۋعان ءوزى ۇركە قاراپ، ۇرەيلى پيعىل تانىتتى. جاڭا وقۋ جىلى باستالىپ، مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان مەنى مەن قارىنداسىم جۋاسحانعا «سەندەر حالىق جاۋىنىڭ بالاسىسىڭدار» دەگەن قارالى ات تاعىپ، وقۋىمىزعا ءۇزىلدى كەسىلدى تىيىم سالدى.
ەلدەن ەكشەلەپ، بولەكتەنىپ قالعان وتباسىمىزدىڭ كۇن كورىس جاعدايى تىم اۋىرعا سوقتى. كولحوز تاراپىنان ەشبىر كومەك كورسەتىلمەسىن دەپ ۇيعارىلىپتى. ونداعىلاردا ءوز كولەڭكەلەرىنەن وزدەرى ۇركىپ، بويلارىن بىزدەن بارىنشا اۋلاق سالدى. «ولمەگەنگە – ءولى بالىق» دەمەكشى، استىعى ورىلىپ الىنعان اڭىزدان شاما-شارقىمىزشا ماساق جيناپ الىپ، كۇيكى تىرلىكتىڭ كۇيىن كەشىپ، ولمەستىڭ قام-قاراكەتىن جاسادىق. اتام ءابدىلدا سول تۇستا كولحوزدىڭ ءبىر قورا قويىن باعاتىن. ءبىزدىڭ بارىمىزگە «اۋىلدان اتتاپ الىسقا ۇزاپ شاپپايسىڭدار، ال ايتقانعا قۇلاق اسپاساڭدار جازالاناسىڭدار» دەگەن ءزىلدى سوزدەردى ايتىپ، ونسىز دا موينىمىزعا تۇسكەن ءزىل-باتپان سالماقتى ودان دا اۋىرلاتىپ جىبەردى.
زىمىران ۋاقىت زىمىراپ ءوتىپ جاتتى. 1938 جىلدىڭ تامىز ايى تۋىپ، اكەمدى «حالىق جاۋى» رەتىندە ايداپ الىپ كەتكەنىنە دە جىل تولىپ كالدى. مەن ەكى قويدىڭ ءجۇن-جۇرقاسىن ارقالاپ جالاڭاشقا قاراي ساپار شەكتىم. ونداعى ويىم – سول ارادا قوي جۇنىمەن تيىن-تەبەن جاساپ الىپ، ارى قاراي سول كەزدەگى اۋدان ورتالىعى كەگەن سەلوسىنا بارۋ-دى. ماقساتىم – سونداعى ەل اعالارىنا جولىعىپ، قارىنداسىمىز ەكەۋمىزدىڭ وقۋىمىزعا رۇقسات الۋ بولاتىن.
تۇرعان جەرىمىزدەن اۋدان ورتالىعى 120 شاقىرىم. جاياۋ-جالپىلاپ وندا كەلگەن سوڭ اۋداندىق وقۋ ءبولىمىنىڭ باستىعىنىڭ قىزمەت ورنىن ىزدەستىرىپ ءجۇرىپ تاۋىپ الدىم دا، سوندا باس سۇقتىم. مەنىڭ مۇشكىل جاعدايىمدى ەستىپ، بىلگەن ول ءبىزدى وقۋعا قايتا قابىلداۋدان ات-تونىن الا قاشتى. ودان ەش ناتيجە شىعارا المايتىنىما كوزىم ابدەن جەتكەن سوڭ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسىنا بارىپ مۇڭ-زارىمدى شاعۋدى ءجون كوردىم. جازباشا ارىزىمدى وقىپ، ونىڭ مازمۇنىنا قانىققان اۋدان باسشىسىنىڭ ىقىلاسى ءتۇسىپ، ارىزىما وقۋعا الىنسىن دەگەن بۇرىشتاما سوعىپ، كول كويىپ بەردى. يتجەككەنگە ايدالىپ كەتكەن اكەم وتباسىنا كايتىپ ورالعانداي، سونداعى قۋانىشىمدا شەك بولساشى. وسىلايشا اللانىڭ نۇرى جاۋىپ، ءوز قۇربى-قۇرداستارىمنىڭ ورتاسىنا قايتا ورالىپ، وقۋىمدى ارمەن قاراي جالعاستىردىم. كەيىننەن الماتى قالاسىنداعى ساۋدا تەحنيكۋمىن ءتامامداپ، ۇزاق جىلدار بويى وسى سالادا قىزمەت جاسادىم. كەگەن، ەڭبەكشىقازاق، شەلەك اۋداندارىندا ماماندىعىم بويىنشا ساۋدا سالاسىندا باسشىلىق قىزمەتتەر اتقاردىم. قاراعىم-اي، ايتا بەرسەك، قالعان عۇمىرىمىز دا تاڭعا دەيىن تاۋسىلمايتىن ۇزاق-سونار اڭگىمە.
ال، ەندى اكەڭىز قىرعىزبايدى نەلىكتەن «حالىق جاۋى» دەپ قارالادى، دەگەن زاڭدى ساۋال دا قويارسىزدار. ونى ءبىز كەيىننەن بارىپ بىلدىك. كەزىندە كەگەن اۋدانىنىڭ ءبىرىنشى باسشىسى بولعان وراز جاندوسوۆ قىزمەت بابىمەن ءبىزدىڭ «قۇرمەتى» كولحوزىنا بىرنەشە مارتە ات باسىن تىرەگەن ەدى. سونداعى كولحوز باسشىلارىنىڭ ۇيعارىمىمەن قاسىنا ەرگەن بىرەر ادامدارمەن ول كىسى ءبىزدىڭ ۇيگە قوناق بولىپ، اس-سۋ ءىشىپ كەتكەن ەكەن. «داۋدىڭ باسى دايرابايدىڭ كوك سيىرى» دەمەكشى، بار پالەكەت مىنە، وسىدان شىعىپتى. اكەم سول كەتكەننەن مول كەتىپ، وتباسىمىزعا ورالماي، سۇيەگى سول جاقتا قالدى. ءبىر كوڭىل جۇباتارلىعى كەيىننەن تولىعىمەن اكتالدى. ول كىسى سوناۋ زار مەن زاپىرانعا تولى جىلداردىڭ ءبىر كورىنىسىن ناقاقتان-ناقاق «حالىق جاۋىنىڭ بالاسى» دەگەن كارا كۇيە جاعىلعان، بۇرىنعى شەلەك اۋدانىنىڭ سارىبۇلاق اۋىلىندا عۇمىر كەشۋشى كولكەن قىرعىزبايۇلىنىڭ ءوز اۋزىنان ىلگەرىرەكتە جازىپ العان ەدىك. ەندى سونى وزدەرىنىزدىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنۋدا ءجون كوردىك.
ەسكەندىر راقىمبايۇلى،
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.
دەرەكوز: https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1723995











