Qarakerei Esbol degen aqynnyń ruy Baiǵana bolyp, ol 1890 jyldary Qyzai eli Kúneske Búrataladan auyp kelgende, bas Qopa degen jerde otyrǵan Búqash bolystyń ákesi Qosettiń úiine kelip qonady. Búqash pen Esbol tamaq ústinde otyryp, qaǵysyp qalady. Sonda Esbol túryp:
Qosettiń bes balasy bári de bai,
Qoset salyq qylypty-au yapyrym-ai.
Úiine «Bes Qopada» qonyp edim,
Tabylmady qaiteiin shyraqtyq mai.
Qalypty Qúset salyq «Qopa» sazda,
Qalypty bes balasyn hahol ústap.
Qan tamǵan qylyshynan qairan Qúset,
At túrmaq shapqylamas baitalǵa úqsap, – degende Búqash Qyzai men Qarakerei bir tuysyp edi. Baitalym ósim bolady, ózime kerek. Má, myna taidy baǵyp, at qylyp min, – dep bir at bergen eken.
Begimbet – Derbis bólinip, sasan bolys bolǵanda Esbol kelip:
Assalaumaǵaleikum Sasan bolys,
Bolystyq qútty bolsyn jańa qonys.
Qan tamǵan qylyshynan qairan Búqash,
Úzaqqa qualady-au kápir orys, – degen eken.
Esbol aqyndyqpen qypshaqtan bir qyzdy alyp, qashyp keledi. Búl kezde Qarakereige Qypshaqtan Kórpebai degen bi bilik isteidi eken.
Qyzdyń tuystary Kórpebaiǵa aryz qylyp, shabarman jibertip, Kórpebaidy shaqyrtady. Kórpebai kelgen shabarmandy Esbolǵa jiberedi. Esbol aqyn shabarmanǵa bir atyn jeteletip:
– Kórpekeńe sálem de, qyzy tolǵatyp jatyr edi. Búgin bosanatyn kúni. Myna atty qazirshe aparyp bere túr, – dep qaitarady.
Ertesi Esbol kelgende Kórpebaidyń úii tolǵan adam eken:
Assalaumaleikum, – dep kirip barǵanda, Kórpebai:
Tabaldyryqta túryp, úsh auyz óleń aitpasań salamyńdy almaimyn, – deidi.
Esbol tabaldyryqta túryp:
Qypshaqty biz jeushi edik bayaǵyda,
Jedi ǵoi bizdi qypshaq ayaǵynda.
Malymdy sizge berdim qońyr jorǵa,
Kórpeke sony sizden ayadym ba.
Kórpeke úlyqtyqty jastanyp eń,
Qyzyǵyp aulyńyzdan jasty alyp em.
Kári qasqyr siyaqty ańǵal basym,
Atu jerge kelgen soń bas salyp em.
Kórpeke, júrgen jerim jiyn-toidai,
SHenim joq teń keletin saǵan oibai.
Búl jerde basqa tóre, qarada joq,
Qoryqtyq bir qypshaqtan úrikken qoidai, – degende Kórpebai:
«Tilińe shoq tússin! It te bolsań súiek tistediń, qalyń maly salauat», – dep qaitarǵan eken.
Baiǵana az auyl eken de, odan Aqbas degen bi shyǵypty.
Bir kúni Aqbas bi:
Men Beksúltan tóreden qasaqana bir túie súraiyn dep edim.
Menimen birge júr dep Esboldy ertip alypty.
Olar Beksúltan tóreniń auylyna jetip barǵanda, tóre bir top adammen mal aralap júredi eken. Aman sálemnen keiin bir tóbeshikke otyra qalyp, tóre Aqbas bidiń búiymtaiyn súraidy.
Aqbas bi:
– Kelinińiz ádeii jiberip edi. Jailauǵa kóshuge shańyraq artatyn túie joq, – dei bergende, tóre ilip áketip:
– Alsań bolatyn edi. Júk arta qoyatyndai úlken túie joq edi, – degende, Esbol qaǵyp alyp:
Ette joq, qymyzda joq aidalada,
Tóre túie bermeidi maidalama?
Tóre túie beredi Saǵymbaiǵa,
Túie qaidan bizderdei baiǵanaǵa.
Bieke, júrińiz, qaitaiyq, – dep túregele bergende, Beksúltan:
– Ei, mynaǵan ana nardyń jaqsyraǵynan bireuin ústap alyp kelińder, – dep malshylaryna búiyrǵan eken.
Esbol úsh joldasyn ertip bir qúdasynyń úiine barady. Qúdasy qoi soyady da, qúiryǵymen bauyryn baqanǵa ilip qoyady.
Ony kórip otyrǵan Esbol:
E, qúdeke, ekumiz qúda boldyq táuir shaqta,
Qúiryǵyn saqtap qoidyń bauyrsaqqa.
Ádeii soiǵan qozy etin biraq salsań,
Tórteumiz tauysar edik auyrsaq ta, – degende qúdasy qarǵyp túryp, qúiryq pen bauyrdy qazanǵa bir-aq salypty.
Qazynaly qarttardan jazyp alyp, saqtaǵan
Andas OMARAQYNÚLY
Derekkóz:
Doda: (Aitystar men tarihi-etnografiyalyq jyrlary) / A. Omaraqyn ; [qúrastyrǵan: Á. Majai [j. b.]]. – Taldyqorǵan : [b. j.].
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” aqparattyq agenttigi











