قاراكەرەي ەسبول دەگەن اقىننىڭ رۋى بايعانا بولىپ، ول 1890 جىلدارى قىزاي ەلى كۇنەسكە بۇراتالادان اۋىپ كەلگەندە، باس قوپا دەگەن جەردە وتىرعان بۇقاش بولىستىڭ اكەسى قوسەتتىڭ ۇيىنە كەلىپ قونادى. بۇقاش پەن ەسبول تاماق ۇستىندە وتىرىپ، قاعىسىپ قالادى. سوندا ەسبول تۇرىپ:
قوسەتتىڭ بەس بالاسى ءبارى دە باي،
قوسەت سالىق قىلىپتى-اۋ ياپىرىم-اي.
ۇيىنە «بەس قوپادا» قونىپ ەدىم،
تابىلمادى قايتەيىن شىراقتىق ماي.
قالىپتى قۇسەت سالىق «قوپا» سازدا،
قالىپتى بەس بالاسىن حاحول ۇستاپ.
قان تامعان قىلىشىنان قايران قۇسەت،
ات تۇرماق شاپقىلاماس بايتالعا ۇقساپ، – دەگەندە بۇقاش قىزاي مەن قاراكەرەي ءبىر تۋىسىپ ەدى. بايتالىم ءوسىم بولادى، وزىمە كەرەك. ءما، مىنا تايدى باعىپ، ات قىلىپ ءمىن، – دەپ ءبىر ات بەرگەن ەكەن.
بەگىمبەت – دەربىس ءبولىنىپ، ساسان بولىس بولعاندا ەسبول كەلىپ:
اسسالاۋماعالەيكۋم ساسان بولىس،
بولىستىق قۇتتى بولسىن جاڭا قونىس.
قان تامعان قىلىشىنان قايران بۇقاش،
ۇزاققا قۋالادى-اۋ كاپىر ورىس، – دەگەن ەكەن.
ەسبول اقىندىقپەن قىپشاقتان ءبىر قىزدى الىپ، قاشىپ كەلەدى. بۇل كەزدە قاراكەرەيگە قىپشاقتان كورپەباي دەگەن بي بيلىك ىستەيدى ەكەن.
قىزدىڭ تۋىستارى كورپەبايعا ارىز قىلىپ، شابارمان جىبەرتىپ، كورپەبايدى شاقىرتادى. كورپەباي كەلگەن شابارماندى ەسبولعا جىبەرەدى. ەسبول اقىن شابارمانعا ءبىر اتىن جەتەلەتىپ:
– كورپەكەڭە سالەم دە، قىزى تولعاتىپ جاتىر ەدى. بۇگىن بوساناتىن كۇنى. مىنا اتتى قازىرشە اپارىپ بەرە تۇر، – دەپ قايتارادى.
ەرتەسى ەسبول كەلگەندە كورپەبايدىڭ ءۇيى تولعان ادام ەكەن:
اسسالاۋمالەيكۋم، – دەپ كىرىپ بارعاندا، كورپەباي:
تابالدىرىقتا تۇرىپ، ءۇش اۋىز ولەڭ ايتپاساڭ سالامىڭدى المايمىن، – دەيدى.
ەسبول تابالدىرىقتا تۇرىپ:
قىپشاقتى ءبىز جەۋشى ەدىك باياعىدا،
جەدى عوي ءبىزدى قىپشاق اياعىندا.
مالىمدى سىزگە بەردىم قوڭىر جورعا،
كورپەكە سونى سىزدەن ايادىم با.
كورپەكە ۇلىقتىقتى جاستانىپ ەڭ،
قىزىعىپ اۋلىڭىزدان جاستى الىپ ەم.
كارى قاسقىر سياقتى اڭعال باسىم،
اتۋ جەرگە كەلگەن سوڭ باس سالىپ ەم.
كورپەكە، جۇرگەن جەرىم جيىن-تويداي،
شەنىم جوق تەڭ كەلەتىن ساعان ويباي.
بۇل جەردە باسقا تورە، قارادا جوق،
قورىقتىق ءبىر قىپشاقتان ۇرىككەن قويداي، – دەگەندە كورپەباي:
«تىلىڭە شوق ءتۇسسىن! يت تە بولساڭ سۇيەك تىستەدىڭ، قالىڭ مالى سالاۋات»، – دەپ قايتارعان ەكەن.
بايعانا از اۋىل ەكەن دە، ودان اقباس دەگەن بي شىعىپتى.
ءبىر كۇنى اقباس بي:
مەن بەكسۇلتان تورەدەن قاساقانا ءبىر تۇيە سۇرايىن دەپ ەدىم.
مەنىمەن بىرگە ءجۇر دەپ ەسبولدى ەرتىپ الىپتى.
ولار بەكسۇلتان تورەنىڭ اۋىلىنا جەتىپ بارعاندا، تورە ءبىر توپ اداممەن مال ارالاپ جۇرەدى ەكەن. امان سالەمنەن كەيىن ءبىر توبەشىككە وتىرا قالىپ، تورە اقباس ءبيدىڭ بۇيىمتايىن سۇرايدى.
اقباس بي:
– كەلىنىڭىز ادەيى جىبەرىپ ەدى. جايلاۋعا كوشۋگە شاڭىراق ارتاتىن تۇيە جوق، – دەي بەرگەندە، تورە ءىلىپ اكەتىپ:
– الساڭ بولاتىن ەدى. جۇك ارتا قوياتىنداي ۇلكەن تۇيە جوق ەدى، – دەگەندە، ەسبول قاعىپ الىپ:
ەتتە جوق، قىمىزدا جوق ايدالادا،
تورە تۇيە بەرمەيدى مايدالاما؟
تورە تۇيە بەرەدى ساعىمبايعا،
تۇيە قايدان بىزدەردەي بايعاناعا.
بيەكە، ءجۇرىڭىز، قايتايىق، – دەپ تۇرەگەلە بەرگەندە، بەكسۇلتان:
– ەي، مىناعان انا ناردىڭ جاقسىراعىنان بىرەۋىن ۇستاپ الىپ كەلىڭدەر، – دەپ مالشىلارىنا بۇيىرعان ەكەن.
ەسبول ءۇش جولداسىن ەرتىپ ءبىر قۇداسىنىڭ ۇيىنە بارادى. قۇداسى قوي سويادى دا، قۇيرىعىمەن باۋىرىن باقانعا ءىلىپ قويادى.
ونى كورىپ وتىرعان ەسبول:
ە، قۇدەكە، ەكۋمىز قۇدا بولدىق ءتاۋىر شاقتا،
قۇيرىعىن ساقتاپ قويدىڭ باۋىرساققا.
ادەيى سويعان قوزى ەتىن بىراق سالساڭ،
تورتەۋمىز تاۋىسار ەدىك اۋىرساق تا، – دەگەندە قۇداسى قارعىپ تۇرىپ، قۇيرىق پەن باۋىردى قازانعا ءبىر-اق سالىپتى.
قازىنالى قارتتاردان جازىپ الىپ، ساقتاعان
انداس وماراقىنۇلى
دەرەككوز:
دودا: (ايتىستار مەن تاريحي-ەتنوگرافيالىق جىرلارى) / ا. وماراقىن ؛ [قۇراستىرعان: ءا. ماجاي [ج. ب.]]. – تالدىقورعان : [ب. ج.].
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى











