1911 jyly SHylby Qúlja óńirindegi SHolaqaidyń Narynsala degen jerinde Sylamjan aqalaqshynyń bastauymen úsh bólmeli mektep, bir meshit saldyrypty. Búl TSin handyǵyna qarasty bir búthananyń orny eken. Múny estigen TSin úkimetiniń jergilikti mansaptylary 200-dei ásker shyǵaryp, mektep pen meshitti búzdyryp tastaidy.
Eńbegine ashynǵan SHylby:
Kórkeitem dep qalany,
Oqytam dep balany.
Meshit saldym, mekteppen,
Bolyp eldiń talaby.
Selge aǵyzyp eńbekti,
Qasqyrlar kelip talady.
Amalym neshik qaiteiin,
Manjúrǵa kúnim qarady, – dep ashynypty.
TSin imperiyasynyń biligi qúlaǵan kezde SHylby:
Zalym patsha óz basyn túzei almas,
Úkimi eshbir jerge úzai almas.
Eki jaqtan alatyn páreni oilap,
Ádildigin aituǵa shydai almas.
Paraqordyń bolsa da qúryǵy úzyn,
Búqarany sonda da qúdai almas, – dep kóńil kúiin bildiripti.
1921 jyly SHylby Sylamjan bolystan qaqqy kórip, Kúneske kóship keledi. Keterinde:
Qaqqy kórgen elinen aiyrylady,
Eseptesken dosyna qaiyrylady.
Terbezer bolsa bolys pen biiń,
Jaqynyn da jau qylady.
Jaqsy adamnyń eline bir is kelse,
Ózine oq tigendei qaiǵyrady, – dep qoshtasqan eken.
SHylby bileushilerdiń keibir jemenqor qylyqtaryn óleńmen shenep otyrady eken. Ol bir ret:
Qasqyr kelip jemekke qoiǵa shabar,
Qotandaǵy it qasqyrmen birge talar.
Qasqyrmenen birigip qoidy jesip,
«Saq qúlaq it» ertesi ólip qalar.
Esh januar múnymdy sezbedi dep,
Qasqyrǵa artyp pálesin toiyp alar, – dep tolǵaidy eken.
SHylby jaǵympazdyq, jaramsaqtyqty jek kórip, dini joldy qadir tútyp, aqiqattyq-aqtyqty, adaldyq-páktikti nasihattap:
Nadan adam nizamǵa jón kelmeidi,
Ózine eshbir jandy teń kórmeidi.
Ósietke aitylǵan qúlaq salmai,
Bilemin dep ózim-aq óńmeńdeidi.
Ol aqymaq kerisi júrtqa tier,
Patsha ádil bolmasa túzelmeidi.
Qúdai ózi taupiyq bermegen soń,
Ondailarmen sóilesip túk ónbeidi.
Adamǵa dáulet qonbai bai bolmaidy,
Kóńilim ziyarat etpei jai bolmaidy.
On segiz myń álemdi jútqanmenen,
Auyzy qara Jerdiń mai bolmaidy.
SHylby óziniń dini ústanymyn túsinbegen Úseiinbai siyaqty qajylardy shenep:
Baidyń úiine qonsaq eti joq,
Eti joq baidyń beti joq.
SHaqyryp kelip qondyrdy,
Qonaqty óstip qor qyldy.
Syilap mine, «Ońdyrdy»,
Bai adamnyń derti joq,
Jiǵany óńkei dúnie boq, – degen eken.
Bir joly SHylby qúdasy Ybyraiymnyń úiinde qonaq bolyp otyrǵanda bireuler atyn úrlap ketedi de, qúdasy jónsaldau at mingizip jiberedi.
Sonda SHylby:
Qúdai qosyp qúda boldym Ybyraiǵa,
Qandai kúni kez boldym súmyraiǵa.
Atymdy bir qonaqta úrlap aldy,
Tapsyrdym eki aruaq, bir qúdaiǵa.
Qúdamnyń osy bolsa adamdyǵy,
Qai uaqytta tausylady aramdyǵy.
Kúnásiz adamdardy jylatqanmen,
Basyna bir kún jeter aramdyǵy.
Aqymaqtar qas qylar joldasyna,
Aqyry qalar bir kún kóz jasyna.
Ybyraidyń rahmet auylyna,
Úrylar keler áli maqúlyna.
Belgili ozbyr, zalal, úrlyq-qarlyq,
Úry, zalym kóredi bir kún tarlyq.
Búl sózder ayatta bar, hadiste bar,
Qúdaiym búl turaly qylǵan jarlyq.
Dárubai aqalaqshy SHylbydan:
– Dúniede toimas bar ma? – dep súraǵanda,
SHylby:
– Bar, – depti.
Dárubai:
– Nesheu? – degende,
SHylby:
– Úsheu, olar:
Bolys toimas páreni bere berse,
Nápsi toimas sońynan ere berse,
Molda toimas saqauat ala berse, – depti.
Qazynaly qarttardan jazyp alyp, saqtaǵan – Andas Omaraqynúly
Derekkóz:
Doda: Aitystar men tarihi-etnografiyalyq jyrlary / A. Omaraqyn ; qúrastyrǵan: Á. Majai [j. b.]. – Taldyqorǵan : [b. j.].
kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” aqparattyq agenttigi











