بىزدىڭ قىرعىزدا وقىعان ازاماتتار, جۇرتقا قىزمەت ەتەرلىك باسشى ازاماتتار ساناۋلى ەدى. سول ساناۋلى ازاماتتارىمىزدىڭ كۆبى بىلتىرعى 25-شى ماۋسىم جارلىعىنا قۇربان بولدى. بىلتىردان بەرى قايعى باسىپ, قان جۇتىپ, قىرعىن كۆرگەن قىرعىزدىڭ حالى التى الاشقا مەلىم بولدى. ەندىگى تىرى قالعاندارى كۈن كۆرۋ, جۇرت بولۋ ۈشىن قامقور باسشىلارعا زار بولىپ تۇرعان زاماندا, ۆزىمىزدەن شىققان اياۋلى ازاماتتاردى جوقتاپ, تىم بولماسا, قولىمىزدان توپىراق سالا الماي ارماندا قالعان باۋىرلارىمىزعا باعىشتاپ, بىر-ەكى اۋىز ەسكەرتكىش سۆز ايتۋدى بورىش سانادىم.
مۇعالىم عىشمان قوشايۇلى – بۇل جىگىت جاسىندا قىرعىز اراسىندا, ودان كەيىن پەرجەۋالь شاھارىندا وقىپ, اقىرىندا تۈركيياعا كەتىپ, مۇعالىمدىك بىتىرىپ, قايتىپ كەلدى. عىشمان تۈركييادان سوعىس الدىندا عانا قايتىپ, ەلىندە زور مەكتەپ اشىپ, جۈزدەپ بالا وقىتۋعا جەنە قاراڭعى قىرعىزدى اعارتۋعا كىرىسىپ ەدى. ۆتكەن جىلعى قايعىلى وقيعادا سىرت دەگەن جەردە ورىس ەسكەرى ۇستاپ ەكەتتى. سونان كەيىن تۈك دەرەك جوق. مۇنىڭ ۆلتىرىلگەن جەرىن دە كۆرۋشىلەر بولعان
باسشىدان جۇتاپ وتىرعان ەلگە عىشمان سەكىلدى جىگىتتىڭ ۆلىمى وڭاي بولعان جوق.
قاسىمەلى قاجى مەمبەتۇلى – پرجەۋالь ۋەزى, نارىن ۆڭىرىندە شاتەن ەلى اتاقتى جۇرت يەسى قاسىمەلى قاجى دارعا تارتىلىپ ۆلتىرىلدى. مارحۇمنىڭ ۆزىمەن بىرگە بىر ۇلى دا دارعا اسىلدى. مارعۇم ۇلت قىزمەتىنەن ايانبايتىن ادام ەدى. قاجىلىققا بارىپ قايتقاننان كەيىن جاقسى مەكتەپ سالدىرىپ, حالىقتىڭ كۆزىن اشۋعا كىرىسىپ ەدى. تۈرلى توپتاردا حالىققا پايدالى ۈگىتتەر سۆيلەيتىن, جۇرت تىلىن الاتىن اياۋلى ادام ەدى.
اسحات قاناعاتۇلى – مارعۇم اسحات پىشپەك ۋەزىنىڭ جىگىتى, مۇنى پرجەۋالь ۋەزى, الاقول ەلىنىڭ جەرىندە ۇستاپ الىپ, دارعا اسىپ ۆلتىردى. جازىقسىز ۆلگەن جاس ۇلان اسحات مارعۇم ەۋەلى قىرعىز ىشىندە وقىپ, سوڭىنان ۋفاداعى مەدرەسە عالييانى بىتىرىپ شىعىپ, ۇلت قىزمەتىنە كىرىستى. اتاسى قاناعات قاجىنىڭ سالدىرعان مەدرەسەسىندە تۆتە جولمەن وقىتىپ, عىلىمعا سۋساعان قىرعىز بالالارىنىڭ كۆزىن اشىپ جۈر ەدى.
مارعۇمنىڭ سۈيەگىن ۆز جەرىنە اپارىپ قويۇعا ورىس رۇقسات بەرمەدى. بوستاندىق بولعان سوڭ دا جۈرەگى شايىلىپ قالعان سورلىلار, ۆزدىگىنەن الىپ كەتۋدەن قورقىپ, رۇقسات سۇراعاندا, جاقىنى سۇراماسا بولمايدى دەپ, تاعى توقتاتىپ قويدى. الماتى پروكۋرورىنان مەن ۆزىم سۇراپ ەدىم, ۋاقىتىندا يلان قىلامىن دەپ اشىق جاۋاپ بەرمەدى. مىنە, بىزدىڭ جەردەگى بوستاندىق.
قاناعات قاجى بۆكەيۇلى – بۇل كىسى ماشھۇر وقيعانىڭ باسىندا تۇرىپ ۈكىمەتكە قارسى ىس ىستەۋشىنىڭ بىرى. الماتى اباقتىسىندا جاتىپ بوستاندىقتان از كۈن بۇرىن قازا تاپتى. ۇزىن قۇلاق ۋ بەرىپ ۆلتىرىپتى دەيدى.
انداس شالۇلى – نۇرمامەت ەلىنىڭ قىرعىزى. ماۋسىم ايىندا توقپاق ورىستارى ۇستاپ, باسىن كەندىر ارقانمەن بايلاپ, بۋىندىرىپ ۆلتىرگەن. ەكى كۆزى شاراسىنان شىعىپ, اعىپ تۈسكەن. كۆرگەن ادام بۇل حايۇاندىققا شىدارلىق بولماعان.
اسىلبەك ەبىكەنۇلى – بارسوڭعىر ەلىنىڭ ازاماتى. 11-شى قاراشادا سالماۋىر دەگەن بالاسىمەن بارلىعى 25 ادام ۆلتىرىلدى.
عابدۋلكەرىم مايلىبايۇلى – باتىس قاشتەك ەلىنىڭ ازاماتى. جاس جىگىت جۇرتقا توقتاۋ ايتامىن دەپ جۈرگەندە ناقاقتان اتىلىپ ۆلتىرىلدى.
ەلىش دۈيسەنۇلى – ۇلتشىل, پىكىرلى جىگىت ەدى. ۆزى گازەت وقىپ ھەم حالىق اراسىنا پايدالى پىكىر تاراتۋشى ەدى. اتىپ ۆلتىرىلدى.
قالعۇل سۋباتايۇلى – الماتى ۋەزى, شامالعان ەلىنىڭ ازاماتى, دارعا اسىلدى.
ۇزاق ساۋىرىقۇلى – جاڭجال ۋاقىتىندا قارقارادان ۇستالىپ, پرجەۋالьعا تۈرمەگە سالىنىپ, سوندا جاتقاندا ۆلتىرىلدى.
جاڭاباي – قوڭىربۆرىك ەلىنىڭ ازاماتى, پرجەۋالь اباقتىسىندا ۇزاقپەن بىرگە جاتىپ ۆلدى. مارقۇم جۇرتقا ۆنەر-بىلىم جايىلۋىنا ەڭبەك ەتىپ ۈگىت ايتۋشى ازامات ەدى.
جاۋىز ۈكىمەتتىڭ قاندى جارلىعىنان قۇربان بولعان باۋىرلارىم, توپىراقتارىڭ جەڭىل, جايلارىڭ جانات بولسىن! ارتتارىڭدا جەتىم قالعان سورلى قىرعىزعا مەيىرىمى جاساعان راحىم ايلاسىن! كۆرگەن پەلەمىزدىڭ الدى-ارتى وسى بولسىن. قازاق, قىرعىز بالاسىنا عۇمىرلى ابىروي, بىرلىك-بەرەكە بەرسىن.
يشەنعالي ارابايۇلى.
«قازاق» گەزەتى, №259, 4-بەت, 12 قاڭتار, 1918 جىل..
تۈپ نۇسقا اراب حارپىندە
اۋدارعان قاجەت انداس











