Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

25-shi iyunь jarlyǵyna qúrban bolǵan qyrǵyz halqynyń basshy azamattary

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
25-ші июнь жарлығына құрбан болған қырғыз халқының басшы азаматтары

Basy: 

Bizdiń qyrǵyzda oqyǵan azamattar, júrtqa qyzmet eterlik basshy azamattar sanauly edi. Sol sanauly azamattarymyzdyń kóbi byltyrǵy 25-shi mausym jarlyǵyna qúrban boldy. Byltyrdan beri qaiǵy basyp, qan jútyp, qyrǵyn kórgen qyrǵyzdyń haly alty Alashqa málim boldy. Endigi tiri qalǵandary kún kóru, júrt bolu úshin qamqor basshylarǵa zar bolyp túrǵan zamanda, ózimizden shyqqan ayauly azamattardy joqtap, tym bolmasa, qolymyzdan topyraq sala almai armanda qalǵan bauyrlarymyzǵa baǵyshtap, bir-eki auyz eskertkish sóz aitudy borysh sanadym.

Múǵalim Ǵyshman Qoshaiúly – Búl jigit jasynda qyrǵyz arasynda, odan keiin Perjevalь shaharynda oqyp, aqyrynda Túrkiyaǵa ketip, múǵalimdik bitirip, qaityp keldi. Ǵyshman Túrkiyadan soǵys aldynda ǵana qaityp, elinde zor mektep ashyp, júzdep bala oqytuǵa jáne qarańǵy qyrǵyzdy aǵartuǵa kirisip edi. Ótken jylǵy qaiǵyly oqiǵada Syrt degen jerde orys áskeri ústap áketti. Sonan keiin túk derek joq. Múnyń óltirilgen jerin de kórushiler bolǵan

Basshydan jútap otyrǵan elge Ǵyshman sekildi jigittiń ólimi ońai bolǵan joq.

Qasymáli qajy Mámbetúly – Prjevalь uezi, Naryn óńirinde SHaten eli ataqty júrt iesi Qasymáli qajy darǵa tartylyp óltirildi. Marhúmnyń ózimen birge bir úly da darǵa asyldy. Marǵúm últ qyzmetinen ayanbaityn adam edi. Qajylyqqa baryp qaitqannan keiin jaqsy mektep saldyryp, halyqtyń kózin ashuǵa kirisip edi. Túrli toptarda halyqqa paidaly úgitter sóileitin, júrt tilin alatyn ayauly adam edi.

Ashat Qanaǵatúly – marǵúm Ashat Pishpek ueziniń jigiti, múny Prjevalь uezi, Alaqol eliniń jerinde ústap alyp, darǵa asyp óltirdi. Jazyqsyz ólgen jas úlan Ashat marǵúm áueli qyrǵyz ishinde oqyp, sońynan Ufadaǵy medrese Ǵaliyany bitirip shyǵyp, últ qyzmetine kiristi. Atasy Qanaǵat qajynyń saldyrǵan medresesinde tóte jolmen oqytyp, ǵylymǵa susaǵan qyrǵyz balalarynyń kózin ashyp júr edi.

Marǵúmnyń súiegin óz jerine aparyp qoyuǵa orys rúqsat bermedi. Bostandyq bolǵan soń da júregi shaiylyp qalǵan sorlylar, ózdiginen alyp ketuden qorqyp, rúqsat súraǵanda, jaqyny súramasa bolmaidy dep, taǵy toqtatyp qoidy. Almaty prokurorynan men ózim súrap edim, uaqytynda ilan qylamyn dep ashyq jauap bermedi. Mine, bizdiń jerdegi bostandyq.

Qanaǵat qajy Bókeiúly – búl kisi mashhúr oqiǵanyń basynda túryp úkimetke qarsy is isteushiniń biri. Almaty abaqtysynda jatyp bostandyqtan az kún búryn qaza tapty. Úzyn qúlaq u berip óltiripti deidi.

Andas SHalúly – Núrmamet eliniń qyrǵyzy. Mausym aiynda Toqpaq orystary ústap, basyn kendir arqanmen bailap, buyndyryp óltirgen. Eki kózi sharasynan shyǵyp, aǵyp túsken. Kórgen adam búl hayuandyqqa shydarlyq bolmaǵan.

Asylbek Ábikenúly – Barsońǵyr eliniń azamaty. 11-shi qarashada Salmauyr degen balasymen barlyǵy 25 adam óltirildi.

Ǵabdulkerim Mailybaiúly – Batys Qashtek eliniń azamaty. Jas jigit júrtqa toqtau aitamyn dep júrgende naqaqtan atylyp óltirildi.

Álish Dúisenúly – últshyl, pikirli jigit edi. Ózi gazet oqyp hám halyq arasyna paidaly pikir taratushy edi. Atyp óltirildi.

Qalǵúl Subataiúly – Almaty uezi, SHamalǵan eliniń azamaty, darǵa asyldy.

Úzaq Sauyryqúly – jańjal uaqytynda Qarqaradan ústalyp, Prjevalьǵa túrmege salynyp, sonda jatqanda óltirildi.

Jańabai – Qońyrbórik eliniń azamaty, Prjevalь abaqtysynda Úzaqpen birge jatyp óldi. Marqúm júrtqa óner-bilim jaiyluyna eńbek etip úgit aitushy azamat edi.

Jauyz úkimettiń qandy jarlyǵynan qúrban bolǵan bauyrlarym, topyraqtaryń jeńil, jailaryń janat bolsyn! Arttaryńda jetim qalǵan sorly qyrǵyzǵa meiirimi jasaǵan rahym ailasyn! Kórgen pálemizdiń aldy-arty osy bolsyn. Qazaq, qyrǵyz balasyna ǵúmyrly abyroi, birlik-bereke bersin.

Ishenǵali Arabaiúly.

«Qazaq» gezeti, №259, 4-bet, 12 qańtar, 1918 jyl..

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas

 

 

LIDERY KIRGIZSKOGO NARODA,

STAVSHIE JERTVAMI UKAZA OT 25 IYUNYA

 

U nas, kirgizov bylo malo prosveshennyh, gramotnyh lyudei mogushih rukovoditь i slujitь kirgizskomu narodu. Bolьshinstvo iz nih stali jertvami zlopoluchnogo prikaza i posledovavshih za nim deistvii vlastei. S proshlogo goda kirgizskii narod podvergalsya goneniyam, istreblyalsya, bejal, vozvrashalsya – ispil polnuyu chashu gorya. Ob etom, obo vsem izvestno kazahskomu narodu i vsem narodam Turkestana. Teperь utselevshie kirgizy starayutsya vyjitь, statь narodom, kogda chuvstvuetsya nehvatka gramotnyh synovei kirgizskogo naroda, dumayu ne lishne budet, vspomnitь o svoih kirgizskih synovьyah, kotorye pravdoi slujili i istinno zabotilisь i perejivali za svoi narod.

My daje ne smogli (nam ne dali) s dostoinstvom pohoronitь ih, poetomu schitayu svoim dolgom skazatь neskolьko slov o nih:

Gishman  Koshaiuly  – uchitelь. On v molodosti uchilsya sredi kirgizov, dalee v Prjevalьske, uehal v Turtsiyu na uchebu, zakonchil, vernulsya uchitelem, lektorom.  Gishman vernulsya iz Turtsii pered voinoi, otkryl bolьshuyu shkolu, pristupil k rabote po obucheniyu detei sotnyami, vel prosvetitelьskuyu rabotu sredi nevejestvennyh kirgizov. V proshlom godu v mestechke Syrt russkii otryad arestoval ego. Dalьshe o nem net nikakih vestei, nikakih dannyh. Byli lyudi kotorye videli  gde ego ubili. Kak nam ne hvataet takih djigitov kak Gishman.

Kasymali Kajy Mambetuly – byl izvestnym chelovekom iz uchastka Naryn, Prjevalьskogo uezda. Byl poveshen. Vmeste s nim povesili i odnogo iz ego synovei. Kasymali Kajy ne jaleya sil slujil svoemu narodu.

Posle togo kak on sovershil Hadj, vernuvshisь prinyalsya stroitь horoshie shkoly, vel prosvetitelьnuyu rabotu.  Proyavlyal zabotu o razlichnyh gruppah naroda. Prizyval k edinstvu, k ego slovam narod prislushivalsya.

Ashat Kanagatuly – djigit iz Pishpekskogo uezda, ego shvatili v Alakole Prjevalьskogo uezda. Povesili. Bezvinno ubityi Ashat poluchil obrazovanie v Ufe, v medrese. Pristupil k slujbe narodu. V Medrese, postroennom na denьgi deda, Kanahata Kajy, uchil gramote, naukam, zanimalsya prosvetitelьskoi rabotoi sredi kirgizskogo naroda. Russkie ne razreshili daje zahoronitь ego ostanki na svoei zemle. Posle obreteniya svobody, kirgizy vozderjavshisь ot samovolьnogo perezahoroneniya, vnovь prosili razreshenie u novyh vlastei.

Opyatь otkazali, ssylayasь na to, chto o perezahoronenii doljny prositь blizkie, rodstvenniki. YA sam prosil razreshenie u prokurora, «pridet vremya, reshim» – byl otvet. Vot Vam, nasha svoboda.

Kanagat  Kajy Bokeiuly – eto vidnyi deyatelь i borets za prava kirgizskogo naroda. On stoyal vo glave Maimurskogo vostaniya protiv kolonialьnoi vlasti. Nahodilsya v Almatinskoi tyurьme, za neskolьko dnei do osvobojdeniya umer. Govoryat otravili.

Andas SHaluly – kirgiz roda Nurmamet. V iyune mesyatse shvachen russkimi v Tokpake. Nakinuv arkan na ego sheyu zadushili. Ego glaza vytekli. Videvshie eto s ujasom soobshayut o takom zverstve.

Asylbek  Abikenuly – iz roda Barsongyr. 11-go noyabrya vmeste s synom Salmauyrom i drugimi kirgizami, vsego 25 chelovek, byl ubit.

Gabdulkerim Mailybaiuly – iz zapadnogo Kashteka. Molodoi djigit provodil agitatsionnuyu rabotu sredi naseleniya, byl zastrelen.

Álish Duisenuly –  ideinyi chelovek, borets za natsionalьnye idei. Byl gramotnym. Mnogo chital. Rasprostranyal idei, kotorye mogli by pomochь kirgizskomu narodu. Rasstrelyan.

Kalgul Subataiuly – iz CHemolgana, Almatinskogo uezda, poveshen.

Uzak Sauyrykuly – v smutnye vremena shvachen v Karkare. Soderjalsya v Prjevalьskoi tyurьme. Tam i byl ubit. Janabai – iz roda Konyrborik. Byl v Prjevalьskoi tyurьme, vmeste s Uzakom ubit v toi je tyurьme. Pri jizni vel rabotu po iskoreneniyu nevejestva, provodil agitatsiyu, prosvetitelьskuyu rabotu.

Bratьya moi, pavshie ot ruk jestokoi vlasti, pustь zemlya budet vam puhom, pustь vashi nezakonchennye dela poidut vo blago naroda i naidut svoe prodoljenie. Pustь, te nevzgody, te razrusheniya i razoreniya kotorye my perejili, bolьshe ne povtoryatsya. Pustь vsegda budet edinstvo, bratstvo mejdu kirgizskim i kazahskim narodami.

Isangali Arabaiuly

 Gazeta «Kazah», №259, str.4, 12 yanvarya 1917 goda.

Material podgotovlen po perevodu Kajeta Andasa.
Perevod na russkii yazyk
– Sabyrjan Kaliev.
Istochnik: informatsionnoe agentstvo “Q-Andas”.

Jalǵasy bar…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 9
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz