قاشان، كىم ايتقانى بەلگىسىز: «ادامنىڭ جاقسى-جامان بولۋىن تۋعان جەرى بەلگىلەي المايدى. الايدا، ورتانىڭ مادەنيتتى – مادەنيەتسىز بولۋى جازۋشىنىڭ نىسانىنا ىقپال ەتەدى» – دەگەن ەكەن، وسى ويدىڭ تەرەڭ ءمانىسىن ەندى ءتۇسىنىپ كەلە جاتقان سياقتىمىن.
قازاق حالقى ەجەلدەن ونەر مەن عىلىمنان، وركەنيەتتەن كەندە ەمەس ەدى، سولاي بولعاندىقتان ءابۋ ءناسىر ءال-فارابيدەي الىپتى، ابايداي عۇلامانى، مۇقتارداي ۇرپاقتى، ابىلايداي حاندى، نۇرسۇلتانداي ەلباسىن تۋدىرا العان. مۇنان باسقادا اۋىز تولتىرىپ ايتار الىپتارىمىزدىڭ قاتارى از ەمەس، بۇل ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز.
قازاق، قازاق بولعالى ەكى ۇلكەن اپاتتىڭ وتىنە ۇشىراعان ەكەن. ونىڭ ءبىرى باسقىنشىلاردىڭ شاپقىنشىلىعى؛ قازاق مادەنيەتى مەن عىلىمىن، ۇلتى مەن ۇلىسىن، قالاسى مەن دالاسىن ويرانداپ «اق تابان شۇبىرىندى، القا كول سۇلاما» قالگە تۇسىرگەن زامان، ەندى ءبىرى يمپەرياليستەردىڭ وتارلاۋى، قابىلەتتى ادامداردىڭ كوزىن جويىپ، كولگىرسىگەن ساياساتىمەن ۇلتتىق رۋحتى ويرانداپ، جاھان كەزدىرگەن زامان. ال قازىرگى كەزەڭدە تاعى ءبىر دەرت – ۇلكەن قاتەر ءتوندىرىپ كەلەدى. ەسىتركىگە ەلىتكەن ۇلدارىڭ مەن جەزوكشە بولىپ جۇرگەن قىزداردىڭ قىلىعى جانىڭدى مازالايدى. ءدىني سەنىم سەرگەكتىككە جەتەلەيدى دەگەنمەن، ساناڭدى ۋلاپ، اعايىنعا قارسى قىلىش الا جۇگىرتەتىن سەنىمدەر جاستاردىڭ ساناسىن ۋلاندىرىپ جاتقانىن دا قوسىڭىز. جوعارىدا اتالعان تاريحي اپاتتاردان قىزىل قىرعىن بولىپ ءجۇرىپ ءتۇتىنىن قايتا تۇتەتكەن قازاق حالقى ويلانباسا، وسىناۋ اپاتتار ءدىڭىن قۇرتار جەگى قۇرت ەمەس پە؟!
دۇنيە تاريحىنا كوز جىبەرسەك؛ ۇلى ورىس ەلى پەتر رەفورماسىنان كەيىن، جاپوندار مين جى جاڭالىعىنان سوڭ، قىتايلار شين حاي توڭكەرىسى ارقىلى ويانعان ەدى. ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ دا ويانار ورايى كەلىپ وتىر. ول – قالاي ويانادى؟ ارينە، ءتۇرتىپ وياتار سەرگەك ۇرپاق كەرەك، ول – كىم؟ ءدال وسى ءححى عاسىرداعى ءبىز جاستار. بۇل ءۇشىن قارۋ ۇستاپ قالجىراپ، از قازاقتىڭ بەرەكەسىن قاشىرۋعا بولمايدى. ەڭ ابزالى، ونەر مەن عىلىم مەڭگەرۋدە. اقىن تاڭجارىق:
قازاق مىڭىن بەرىپ، ءبىرىن الادى،
ويىن بەرىپ، ءبىرىن الادى.
ارى-بەرى سابىلىپ كوشىپ ءجۇرىپ،
بار ونەردەن قۇر قالادى، – دەگەن ەكەن.
وسى تاقسىرەتتى وتكەندە تارتتىق، ەندى تارتا بەرۋگە قاقىلى ەمەسپىز، ءبىز ءبارى – بارىنەن ايىرىلۋعا جارالعان جوقپىز؟ كەلەشەگىمىزدىڭ كەسكىنىن جاسايتىن وراي كەلدى. بۇل وزىمە دە، وزگەگە دە، بۇكىل قازاق جاستارىنا ايتا بەرەيىن دەيتىن سۇراعىم. الايدا، ەرىنشەكتىك، جالقاۋلىق، ۇرپاق بولاشاعىن ويلامايتىن ەسەرلىك، ازىن-اۋلاق بايلىقتى مىسە تۇتاتىن اڭسارلىق كەيبىر اعايىننىڭ قاتپارلى ماڭدايىنان قاشان وشەر ەكەن؟!
قاجەت انداس
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











