Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ حالىق جادى

ناۋرىز انا

يبرايمقۇلوۆا گۇلجاحان جازىقبايقىزىنىڭ ەستەلىگى

admin
2026/03/02
حالىق جادى
0
Наурыз ана

وسىناۋ، ماڭدايىن تورلاعان ءاجىمى مەن اق ۇلپاداي شاشتارى اقسارى نۇرلى جۇزىنە جاراسىپ تۇرعان، انامىزدىڭ ۇزاق-سونار اڭگىمەلەرىن ەستىپ كەلە جاتقانىما دا ءبىرشاما جىلدىڭ ءجۇزى بولدى.  جاسىنان جەتىمدىكتى كورگەنى ازداي، قىرىققا تولماي جاتىپ كۇيەۋىنەن جەسىر قالىپ، التى بالانى قاتارىنان قالدىرماي ايالاپ ءوسىرىپ، قاتارعا قوسقان ارداقتى جان تۋرالى نەگە ءبىر ماقالا جازباسقا دەگەن وي دا مازا بەرمەگەلى ءبىراز بولدى. مىناۋ، ءومىردىڭ قيىنشىلىعى مەن تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىن مويىماي كوتەرە ءبىلىپ، بۇكىل ءبىر اۋلەتكە ۇيىتقى بولىپ وتىرعان سابىرلى دا ءتوزىمدى، اقىلدىڭ كەنى بولعان، وسىنداي انامىزدىڭ عيبراتتى عۇمىرىن نەگە كەلەر ۇرپاققا ۇلگى، ونەگە تۇتپاسقا!.. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت، نۇرى تاسىسىن!»-دەگەن اتادان قالعان جاقسى ءبىر تاربيەلى ءسوز بەكەر ايتىلماعان بولار..؟! ەندەشە، ال وقىرمان قاۋىم  كوپ سوزباي، ادەپتەن وزباي  سۇحباتىمىزدى باستايىق!..

كوپتەن بەرى كوڭىلدە جۇرگەن وسى ءبىر ويدىڭ جۇزەگە اسار ءساتى بۇگىنگە ساي كەلىپ تۇرعانداي. ءسويتىپ، داستارحان باسىنداعى بۇگىنگى باسقوسۋىمىزدا  گۇلجاحان انامىزدى سوزگە تارتتىم:

– تاتە، قىتايداعى تۋعان جەرىڭىز، بالا كۇنىڭىز بەن ول جاقتاعى ومىرلەرىڭىز، بەرگى سوۆەتكە وتكەندەگى جاعدايلارىڭىز تۋرالى. جانە، جالپى العاندا، ءۇش عاسىرعا جۋىق رەسەي يمپەرياسىنىڭ وتارشىلدىعى زامانىنداعى ۇلتىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن قاسىرەت ءبىزدىڭ قازاق ۇلتىنىڭ بار اۋلەتىنە ءوز زاردابىن تيگىزگەنىنە تاريح كۋا. سول ءبىر ەل-جۇرتىمىز ءۇشىن اۋىر بولعان قاسىرەتتى كەزەڭدەر، جىلدار تۋرالى دا ءبىراز اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز-دەگەندى ايتىپ ول كىسىنىڭ نازارىن وزىمە اۋدارتتىم.

– «جاقسى» – دەگەندەي كەلىسىم يشاراسىن ءبىلدىردى دە، ءسال ويلانىپ بارىپ جارقىن جۇزىنە جاراستى، اشىق ۇنىمەن بىزگە دەگەن اڭگىمەسىن باستاپ كەتتى.

«…اكەمنىڭ ەسىمى  – جازىقباي، شەشەمنىڭ اتى – زورا، دۇنيەگە كەلگەنىمىز سەگىز بالا، ەكەۋى ەرتەرەك قايتىس بولىپ، التاۋىمىز ءوسىپ-ءونىپ ءۇيلى-باراندى بولدىق. قىزداردان – كۇلشاريا، كۇلايىمحان، مەن، ۇلداردان – مۇقاجان، سەيىتقازى، شايمەردەن. سول ەل باسىنا تۇسكەن ۇركىنشىلىك، زۇلماتتى اشارشىلىق جىلدارى اكەم سۋان ىشىندەگى مىرزاگەلدىنىڭ قوجەكەسىنەن تاراعان اعايىندارىمەن 1930 جىلدارى شەكارا اسىپ جانساقتاعان. مەن ومىرگە 1941جىلى كۇز ايىندا كەلىپپىن، سول ارعى بەتتەگى تۋىپ ءوسىپ، بالالىق شاعىم وتكەن ەلدى مەكەن – جارسۋ دەپ اتالاتىن. اكەم ەكى باۋىرىمەن قاتار-قاتار قارايلاس ءبىر-بىرىنە جاقىن وتىراتىن. اۋدەم جەردە تەزەكباي دەگەن كىسى اعايىنىمەن، تاعى سونداي جەردە مەن تۇرمىسقا شىققان قوياتا (قوشقارلار) اۋىلى، ءسويتىپ ىرگەلەس ورنالاسقان ءبارى ءوزىمىزدىڭ سۋاندار تۇعىن. نەگىزگى اينالىسقان شارۋاشىلىقتارى بىردە-ەكىلى مال مەن سۋارمالى ەگىنشىلىك جانە  مەينام ايدايدى. جوقشىلىق، قيىنشىلىق كەزەڭ بولدى، اراسىندا بايلارعا جالدانىپ جۇمىس جاسايدى.

ءالى ەسىمدە، بوي جەتىم قالعان كەزىم – سول ءبىر جوقشىلىق جىلدارى ءبىر جىلعا ءبىر ادام 5م  ماتا عانا ساتىپ الادى دا سودان كيىم تىگىپ كيەدى. دۇكەندە ارنايى ءتىزىم  بار ودان ارتىق ماتا ساتىلمايدى دا، بەرىلمەيدى. مىنە، سول ءۇشىن دە بىزدەردە باسقا ارتىق-اۋىس، ءبىرى تۇرىپ ەكىنشىسىن الماستىرىپ كيەر كيىمىمىز دە بولمادى. جازداي جالاڭ اياقپىز جانە سىبەلەردىڭ قولدان شۇبەرەكتەن تىگەتىن «كاي» دەگەن اياق كيىمى بار اۋىل اراسىنا شىققاندا سونىمەن جۇرەمىز. ال، قىستا ءبىر كەڭ قونىشتى قۇرىم ەتىگىمىز بار سونى كەزەكتەسىپ كيۋشى ەدىك»-دەپ، ءبىر ءسات ويعا شومعان قالىپتا  وتكەن كۇندەرىن ەسكە الدى.

مەن دە ىشتەي، ەلىمىزدىڭ وتكەن تاريحىنا قىسقاشا شولۋ جاساپ وتىرمىن:

– كەڭەس وكىمەتىنىڭ وزبىرلىق ساياساتىنا شىداماي قازاق ءوز اتاقونىسىنان اۋا كوشىپ بوسقىنعا اينالدى، مال-جان، اعايىننان تىرىدەي اجىراپ، زامانا قاسىرەتىنەن، وتارلىق ەزگىدەن شەيىت بولعان جاندار قانشاما…؟! مىڭداعان قازاق بولشەۆيكتىك ورىس پەن قىتايدىڭ قىسپاعىندا كورمەگەندى كورىپ، ازاپتى جىلداردى باسىنان وتكەردى. سوندا دا رۋحى بيىك ەلىمىز كەلەشەككە دەگەن ءۇمىتىن جوعالتقان ەمەس. سول سەنىم مەن رۋح الدامادى، قازىر ءبىز تاۋەلسىز دەربەس قازاق ەلىمىز، مەملەكەتپىز! الەمدىك ارەنادا وزىندىك ورنى بار بىرەگەي ۇلتتىڭ ءبىرىمىز!

ءيا، ەلىمىزدىڭ وتكەنى، تاريحى بولاشاق ءۇشىن ۇلكەن ساباق. سوندىقتان دا اعا ۇرپاقتىڭ ونەگەلى قاسيەتىن ارداق تۇتۋ ءبارىمىز ءۇشىن دە، ۇرپاق تاربيەسى ءۇشىن دە باعا جەتپەس رۋحاني قۇندىلىق. مەن بار زەيىنىممەن تىڭداپ وتىرمىن، ءبىراز ويىن جيناقتاپ العان تاتەم ءسوزىن ءارى قاراي جالعاستىردى:

«مىنە، جاسىم سەكسەنگە كەلسە دە، كەيىن سوۆەتكە كەلگەندە تۋىستارىمىزدان ەستىگەن سول ءبىر قاسىرەتتى جىلداردىڭ ەلەسىندەي بولىپ سانامدا قالعان وسى ءبىر اڭگىمە ءالى كۇنگە جادىمنان وشەر ەمەس-دەدى دە، تاعى ءبىر اڭگىمەسىن باستاپ كەتتى»:

«…سول مەنىڭ 4-5 جاستاعى كەزىم بولسا كەرەك، انىق ەسىمدە جوق. شەشەم زورانىڭ باۋىرى ءابىلدا ناعاشىمنىڭ بىرگە تۋعان تۋىسىنا دەگەن مەيرىمدىلىگى مەن باۋىرمالدىعىنا شەك بولماعان-اۋ، ءسىرا..!. ءسويتىپ، باۋىرعا دەگەن ساعىنىش جانىنا مازا بەرمەي، تۋعان باۋىرى ءۇشىن مىنا دۇنيەنى تارك ەتىپ، باسىنا تونگەن قاتەرگە قاراماي جولعا شىعادى. «تاۋەكەل!» – دەپ، رەسەي مەن قىتايدى ءبولىپ جاتقان قورعاستىڭ سۋىن جاياۋ كەشىپ، ارعى بەتكە وتكەنى سول-اق ەكەن، شەكارا كۇزەتۋشى قىتاي شەرىكتەرىنە ۇستالىپ قالادى. دەرەۋ اپارىپ اباقتىعا جابادى. قاماۋدا جاتىپ ەبىن تاپقان ءابىلدا ناعاشىم قىتاي قازاقتارىنا ەسىمى كەڭىنەن تانىس، سول ايماقتاعى ساقشىلاردىڭ باستىعى سۋاننان شىققان قوجانازار دەگەن كىسىگە حابار ايتقىزادى. سەبەبى، ناعاشىمنىڭ ايەلى سول قوجانازاردىڭ اعايىندى جاقىن كىسىلەرىنىڭ قىزى بولعاندىقتان ەكەۋى شەكارانىڭ ەكى جاعىندا بولسا دا ءبىر-ءبىرىن جاقسى تانيتىندىعى وسى جەردە ارقاۋ بولعان ەكەن. حابار جەتكەسىن قوجانازار دا قاراپ قالماي كومەك قولىن سوزىپ، ءوزى كەپىل بولىپ، قاماۋدا جاتقان جەرىنەن ءبىر كۇنگە رۇحسات الىپ بەرەدى.

سودان، قولى كىسەندەۋلى، ءجۇزىن باۋىرعا دەگەن ساعىنىشتىڭ جاسى بۇلاعان، ەكى جاعىنداقارۋلى ساقشىسى بار جارسۋعا كەلەدى عوي. قاينىسىن الىستان تانىعان اكەم:

– «ءاي، زورا! باۋىرىڭ كەلە جاتىر…» – دەپتى.

سوندا، ساعىنىشتىڭ جاسىن توگىپ-توگىپ جىبەرگەن انام:

– «قايداعى باۋىر..؟ ول سوۆەتتە، مەن قىتايدا.. قايران، باۋىرىم-اي.. نە كۇن كورىپ ءجۇر ەكەنسىڭدەر..» دەيدى عوي، ومىراۋىنا توگىلگەن ساعىنىشتىڭ جاسىن ءسۇرتىپ قويىپ، قي  جيناپ جاتادى.

سويتكەنشە باۋىرى دا كەلىپ جەتەدى. سەنەر-سەنبەسىن بىلمەي اڭىرىپ قالعان شەشەم، تالىقسىپ بارىپ، قايتا ەسىن جيادى دا، قۋانىشتان جۇرەگى جارىلارداي بولىپ  باۋىرىنا قۇشاعىن جايا ۇمتىلادى. جولاي كورگەن، ەستىگەن  اعايىننىڭ ءبارى دە جينالىپ قالعان ەكەن. ولاردىڭ ءبارى، تاياق تايانعان ۇلكەندەرىمەن،  ەس بىلەر كىشىسىنە دەيىن مىنا جاعدايعا شىداماي يەكتەرى كەمسەڭدەپ، شەكارانىڭ بەرگى جاعىندا قالعان اتاقونىس، ەل-جۇرتى ەستەرىنە ءتۇسىپ، كوكىرەكتەرى قارس ايرىلىپ، جاناردان لىقسي اققان ساعىنىشتىڭ جاسىنا ەرىك بەرەدى. ازان-قازان بولىپ جاسقا بۋلىعىپ وزدەرىنە يە بولا الماعان شەرمەندە جانداردىڭ وسى ءبىر شەرلى دە ازالى كورىنىسى ولاردىڭ سانالارىندا سارىتاپ بولىپ ماڭگىگە ساقتالىپ قالعان ەدى. كەيىنگى مۇنداعىعا دەيىن ەستەرىنە الىپ بالا-شاعاعا اڭگىمەلەگەندە قاباقتارى ءتۇيىلىپ، باستارىن شايقاسىپ وتىراتىن.

«وي، باۋىرىمداپ!» جىلاپ كورىسكەن باۋىرلار مەن اعايىن-تۋىستار ساعىنىشتارىن ارەڭ  باسادى. ءسۇت ءپىسىرىم ۋاقىت  وتە وزىنە-ءوزى كەلگەن اكەم مەن شەشەم ناعاشىمنىڭ بىرگە تۋعان باۋىرعا دەگەن مەيرىمدىلىگى مەن ادامي اسقاق قاسيەتىنە شەكسىز ريزاشىلىقپەن اس قامىنا كىرىسەدى. اۋىل ابىر-سابىر بولىپ جازىقباي اكەم ورىستەن مال العىزادى. ارنايى سويىلعان مال ەتى قازانعا سالىنىپ،  جايىلعان  داستارحاندا  ابەكەڭدى تورەدەي قۇرمەت كورسەتىپ كۇتەدى. اۋىلداستار ۇيىنە قايتىپ، كىسى اياعى باسىلعان سوڭ دا  ساعنىشتىڭ ۇزاق-سونار اڭگىمەسى جالعاسىن تابادى. بۇنداي كەزدە ۋاقىت شىركىن ۇشقان قۇستان دا جىلدام  زىمىرايدى ەمەس پە..؟! ءسويتىپ، ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا تالىقسىپ شارشاپ جانتايعاندارى سول ەكەن،  كوز شىرىمىن الار-الماستان-اق،  انە-مىنە دەگەنشە تاڭ دا اتادى سارعايىپ…

ەرتەسى ەرتەمەن ساعىنىشتىڭ ماۋقى باسىلماعان تۋىستار امالسىزدان قيماي-قيماي جىلاپ ءجۇرىپ قوشتاسادى. انامىزدىڭ باۋىرىن الىپ كەلگەن قارۋلى ەكى ساقشى، بول-بولدىڭ استىنا الىپ  قايتادان سوۆەتكە الىپ كەتەدى. سويتسە، بەرى وتكەن سوڭ سوۆەتتىك بيلىك  «شەكارا بۇزعان شپيون» – دەپ، ءابىلدا ناعاشىمدى ون جىلعا سوتتاپ جىبەرىپتى. شىركىن، مەيىرىمنەن جۇرداي بولعان قاتىگەز زامان-اي، دەسەڭشى!…

ال، سودان  ۇلى ءابدي مەن قىزى ءجاميلا جەتىم قالىپ، ولاردى اپامنىڭ ءسىڭلىسى باعىپ وسىرگەن ەدى…» دەپ، تۋعان شەشەسى مەن ناعاشىسىنىڭ باسىنان وتكەن وسىناۋ  ۋاقيعانى  ەسىنە العان انامىز تەرەڭ ءبىر كۇرسىنىپ الدى.

ودان ارىگە، ءسال ويلانىپ الىپ ەسىنە تۇسكەن ەستەلىك اڭگىمەسىن ارمەن قاراي  جالعاستىردى: «كىشكەنتايىمنان جەتىمدىكتى كورىپ ءوستىم، العاش انامنان، كوپ ۇزاماي اكەمنەن ايىرىلىپ، بەس-التى جاسىمنان اعا-جەڭگەمنىڭ قولىندا قالدىم. جەڭگەمنىڭ اتى – ءشامي، اعامنىڭ ەسىمى – شايمەردەن ەدى. جازعى جايلاۋىمىز مۇكەي اۋىلىن ەكى جاعىنداعى  ۇزىن ساي ارقىلى  باسىپ ءوتىپ، جوعارى جاق كەمەردى جاعالاپ باراتىن تاۋداعى تەرەكەتى دەگەن جەر  بولدى.

ءوزىمىز جارسۋدا تۇرعانىمىزبەن، العاش اقسۋ مەكتەبىنەن ەسكىشە حات تانىپ  6-شى سىنىپقا دەيىن وقىپ ساۋات اشتىم. مەكتەپ باسشىسى اقشا مەشىتباي دەگەن كىسى بولدى، مۇعالىمدەردەن – ءمۇتالىپ، قاناتبەك تاعى باسقا اعايلار ساباق بەردى. اقسۋداعى مەكتەپپەن ءۇيدىڭ اراسى 4-5 شاقىرىمداي، بىردە تايعا، ەندى بىردە اتپەن، كەيدە جاياۋ  قاتىناپ بارىپ وقىپ جۇردىك. ورتاداعا اقسۋدىڭ ارداسىندا سۋدان وتكەن سوڭ، اتتارىمىزدى نەمەسە قىسىر ەمگەن تايلاردى جۇگەنىن، بۇيداسىن قايىرىپ قايتارا سۋدان وتكىزىپ ايداپ جىبەرسەك، كىسىنەگەن كۇيدە ۇيگە قاراي شاۋىپ كەتەتىن…

التىنشى سىنىپتى  بىتىرگەننەن سوڭ ءبىر-ەكى جىل ۇيدە بولىپ، ودان 1956 جىلى ەكى جاقتىڭ ۇلكەندەرى قازاقي داستۇرمەن قۇدا بولىپ 15 جاسىمدا تۇرمىسقا بەردى. كۇيەۋىم ەكەۋمىزدىڭ جاس شامامىزدا الشاقتىق كوپ بولدى. سودان با،  جارسۋدىڭ قاراباق دەگەن جەرىندە زاگس-كە بارعانىمىزدا، جاسىڭ كىشى-دەپ ول كەزدە الديار جاپار اعا نەكەمىزدى قيماي، رۇحسات بەرمەي ءۇش رەت قايتارىپ جىبەردى. سودان، ۇلكەندەر ارالاسىپ ءجۇرىپ، ءتورتىنشى رەت بارعاندا ارەڭ دەپ نەكەمىزدى زاڭداستىردى.

كەلگەن جەرىم سۋاننىڭ قوياتاسى (قوشقار)، ونىڭ ىشىندە ءتاتتىسى (مەيىز). كۇيەۋىم تۋىستارىنا كەلسەك-ەكى قىز، بەس ۇل جەتى اعايىندى ەكەن. اتالارىمىز سوناۋ شەكارا اسپاي، قىتايعا وتپەي تۇرعاندا وسى جاقتاعى كيتىڭ دەگەن جەردە بىرگە وتىرىپ، جاقىن ارالاسقان جاندار بولىپتى. ارعى بەتكە وتكەندە دە ىرگە اجىراپاي ءبىر-بىرىنە جاقىن قونىستانىپ، اۋىلى ارالاس، قويى قورالاس تىرشىلىك كەشكەن. جانە دە ۇلكەندەردىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا مەنىڭ انام وتە مەيرىمدى، كىشىپەيىل جاقسى ادام بولعان كورىنەدى. سول ۇشىندە «شەشەسىن كورىپ قىزىن ال!…» دەگەن عيبراتتى سوزدەگىدەي، «وسى زورادان تۋعان قىز استە جامان بولمايدى» دەپ، جاكە قايىناعام (ءابىجان اتا) قوياردا-قويماي مەنى كەنجە ىنىسىنە ايتتىرىپ الىپ بەرگەن. سول ءۇشىن دە مەن كەلىن بولىپ تۇسكەننەن كەيىنگى تىرشىلىگىندە قاتتى سىيلاپ، قاباعىما قاراپ، ۇنەمى ىنىسىنە «…قابىرعاسى قاتپاعان، بۇعاناسى وسپەگەن، اتا-انادان جاس، اقىلدان بوس قالعان»دەگەندى ايتۋمەن، بار قامقورلىعىن اياماي وتىرۋشى ەدى، جارىقتىق – دەپ، ءالى كۇنگە دەيىن ريزاشىلىق  پەن سىيلاستىقتىڭ تابى سونبەگەن ءارلى ءجۇزىن ءسال كوتەرىپ، العا قاراي ۇمسىنىپ وتىرعان انامىز  اينالاسىن ويلى  جانارىمەن ءبىر شولىپ ءوتتى  دە   ءسوزىن ءارى قاراي ساباقتادى:

ماسەلەن، قازىر سول ۇلكەن جاكەمنىڭ جاساعان جاقسىلىعىنىڭ، سىيلاستىعىنىڭ، بەرگەن تاربيەسىنىڭ ارقاسىندا وزىمنەن كەيىنگى قايىندارىم، كەلىندەرىم وسى كۇنگە دەيىن الدىمنان قيا وتكەن ەمەس. مەن ونى ۇمىتىپ ارۋاققا «شەت!» بولعىم دا  كەلمەيدى، سول ءۇشىن دە ءوز تاراپىمنان ازىرگە دەيىن جاكەمنىڭ  بالاسى تورەمە (توقتاسىن اعا) قولدان كەلگەن بار جاقسىلىعىمدى جاساعىم كەلىپ تۇرادى – دەپ، جۇزىنەن  جىلىلىقتىڭ لەبى ەسكەن شەشەمىز ءسوزىن ءبىر تۇيىندەپ الدى.

كەيىن، 1959 جىلى مامىر ايىندا بىرگە تۋعان اعايىندارى – ءابىجان (ۇلكەن جاكە)، حالىق (مولدا جاكە)، نۇرتىلەۋ(جاقسى اعا)، ءماجىن (ەسىمحاننىڭ اكەسى)، راقىمباي (بىزدەر بار) بەس ءۇي بىرگىىپ  اتامەكەنىمىز جاركەنتكە قايتىپ كوشىپ كەلدىك. سودان، ەرتەسى كۇنى جان-جاقتان وسى جاقتاعى تۋىستار كەلىپ، ولارمەن كەڭەسە كەلە وسى كىشىشىعان اۋىلىنا تابان تىرەدىك. ەكى جىلداي كولحوزدىڭ قويىن باعىپ جازداي جوعارى جايلاۋىمىز مانجۋدە، ال، قىستاعى قىستاۋىمىز تومەنگى جارقۇدىقتا بولىپ، سوندا وتىردىق. ودان كەيىن مالدى تاستاپ اۋىلدا بريگادادا ەگىستىككە سۋ ۇستاپ، قىرمانعا شىقتىق، ءتۇرلى جۇمىستار اتقاردىق. مۇنداعى جىلدارعا دەيىن «قىتايشىق» اتالىپ جۇردىك قوي. بىزدەردى كورگەن سايىن «انە، قىتايشىقتار كەلە جاتىر» دەپ ايتاتىن. اعاڭ نامىسقوي ەدى، توبەلەسكە دەيىن باراتىن.

اعاڭمەن 23 جىل ءبىر شاڭىراق استىندا وتاسىپ، ءۇش ۇل، ءۇش قىزدى باعىپ-قاعىپ قاتارعا قوستىم. بۇل كۇندە اعاڭ ەكەۋمىزدەن وربىگەن – 17 نەمەرەنىڭ، 19 شوبەرەنىڭ اياۋلى اجەسىمىن. سوناۋ، وتكەن عاسىردىڭ 59-60-شى جىلدارى شەكارا اسىپ ءوز اتامەكەنىنە ورالعان بەس ءۇيلى جان قازىرگى تاڭدا ءوسىپ-ءونىپ 60  شاڭىراقتان اسىپتى. وسى اۋلەتتەن تاراعان جان سانى نەمەرە، شوبەرەلەردى قوسقاندا شامامەن 200-دەي  ادام  بولىپ قالىپتى-دەپ، اڭگىمەسىن اياقتاعان انامىزدىڭ ويلى جانارىندا سوناۋ كوز جەتپەس قيانداعى بۋالدىر ساعىم جىلدار ەلەس بەرگەندەي بولىپ ءۇنسىز وتىرىپ قالدى…

مۇمكىن، سوناۋ الىس جىلداردىڭ كولەڭكەسىندە قالعان وتكەن ءومىر بەلەستەرى  ساعىم بولىپ وي-سانادا ءبىر-بىرلەپ كينو ەكرانىنداعى تولاسسىز بەينەلەر سەكىلدى زىرىلداپ ءوتىپ جاتقان بولار..؟! وسى ءسات سول ءبىر ساعىم جىلدار تۋرالى تەبىرەنە ايتقان ەستەلىكتەرى ىشكى جاندۇنيەسىندە جاسىنداي جارق ەتكەن جان تولقىنىسىن تۋدىرعانداي اسەرگە بولەنگەنى سەزىلىپ-اق تۇر…

ءيا، «ادام ۇرپاعىمەن مىڭ جاسايدى» – دەگەن عيبراتتى ءتامسىل، كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە قاراپايىم كوپشىلىكتەن دارالانىپ تۇراتىن قاسيەتىمەن تالايدى تامساندىرعان، وسىنداي ادامگەرشىلىكتىڭ اق تۋىن جالاۋ ەتكەن، بويىندا تەكتىلىكتىڭ ءيسى اڭقىعان   بىرەگەي جاندارعا ارنالعان بولسا كەرەك-ءتى.

جانە دە، بۇل اۋلەتتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – كۇلجاحانداي ابىز  انامىزدىڭ باستاۋىمەن، قايىندارى – توقتاسىن، قاسەن، ەستەمەس («ءۇش ءبيى»-وسى اۋلەتتىڭ) اعالاردىڭ قولداۋىمەن  ۇلتتىق  مەيرامىمىز ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى  ناۋرىزدىڭ تويلانىپ كەلە جاتقانىنا بيىل اتتاي 23 جىل تولادى.

بۇل تويعا وسى اۋلەتتىڭ ەڭكەيگەن كارىسى مەن ەڭبەكتەگەن بالاسىنا دەيىن تەك ۇلتتىق كيىممەن كەلەدى. كەلگەن قوناقتاردىڭ ءبارى جاسى مەن جولىنا قاراي داستارحان باسىنا جايعاسقان سوڭ اۋلەتتىڭ ۇلكەنى باتا بەرەدى. «ناۋرىز كوجە» ىشىلگەننەن كەيىن ءتيىستى باعاسى بەرىلىپ،  ۇلكەن-كىشى اقتان اۋىز تيگەننەن سوڭ ارنايى بايانداما وقىلادى. وندا،  اۋلەت ۇرپاقتارىنىڭ جىل بويعى ەڭبەكتەگى، وقۋداعى، سپورتتاعى جەتىستىكتەرى كەڭىنەن اتالىپ ءوتىلىپ، قورتىندى جاسالادى.

جاڭا تۇسكەن كەلىندەر مەن كۇيۋ بالالاردى تانىستىرۋ ءراسىمى جانە بار. ودان كەيىنگى ءتۇرلى سپورتتىق جارىستار – ارقان تارتۋ، قول كۇرەس، كىر تاسىن كوتەرۋ، ءان سالۋ، بي بيلەۋ، كۇي تارتۋ، جەتى اتا تاراتۋ، تاعى باسقا  ءوز ونەرلەرىن كورسەتۋ سياقتى ۇلتتىق ويىندارعا جالعاسادى. جانە دە تۇرمىستىق زاتتارعا ارنالعان ۇتىس لوتورەيالارى دا ويناتىلىپ، جەڭىمپازداردار العان سىيلىقتارىنا ءماز بولىسىپ، قۋانىشتارىن كوپپەن ءبولىسىپ جاتادى.

وسىناۋ ۇلىستىڭ ۇلى كۇنگى تويعا اۋلەتتىڭ بار ۇلكەنى، قۇدالار، ورتا بۋىن، اعا-جەڭگە، قىز-كۇيەۋ، كەلىندەر، جيەندەر، نەمەرەلەر، شوبەرەلەر تەگىس كەلەدى. توي سوڭىندا اۋلەت ۇلكەندەرىنىڭ بىرلەسىپ شەشكەن شەشىمى بويىنشا، توي  جاساعان ادام كەلەسى جىلعى ناۋرىزدى وتكىزەتىن تۋىسىنا ارنايى كادە سىي جاساپ توي كەزەگىن ۇسىنادى. جانە كەلەسى جىلعى «ناۋرىز تويدىڭ» قاي شاڭىراقتا اتالىپ وتىلەتىندىگى جايلى كوپشىلىككە جاريا ەتىلەدى.

مىنە، وسىنشاما ۇرپاقتىڭ قۇرمەتى مەن سىيلاستىعىنىڭ، اتا-بابامىز بەن سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ  تەمىرقازىعى بولىپ وتىرعان ارداقتى انامىز بارشا قازاققا ۇلگى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. جانە دە، ءبىر اۋلەتتەن تاراعان اعايىن-تۋىستى اينالاسىنا ءۇيىرىپ، شىپ-شىرعاسىن شىعاراماي، اقىلىمەن جۇمساپ، قاباعىمەن ورگىزىپ وتىرعان سۇڭعىلالىعى، كەيبىر اق ساقالدى اتالارىمىز بەن اق سامايلى اجەلەرىمىزگە دە «…جۇعىستى بولسا ەكەن!»-دەگەن ويىمىز دا جوق ەمەس، بار، اعايىن، بار!…

جانە دە، وتكەن 2021 جىلىعى قاراشانىڭ 11 جۇلدىزى كۇنى  كەنجەسى ەرجان مەن كەلىنى راۋشاننىڭ باستاماسىمەن، ۇلكەن ۇل سەرىك پەن كەلىن اناردىڭ  قوشتاۋىمەن  كۇلجاحان انامىزدىڭ  80 جاستىق  مەرەيتويى  اتالىپ ءوتتى. ىرىسى مەن ىنتىماعى جاراسقان بۇكىل اۋلەت پەن الىس-جاقىنداعى قۇدا-جەكجات، اعايىن-تۋىس، كورشى-قولام، بالا-شاعا، نەمەرە-شوبەرە  تەگىس كەلىپ تاۋداي  قۋانىشتى ءبولىستى. انامىزعا ارنالىپ ءان ايتىلىپ، بي بيلەندى، كۇي تارتىلۋمەن قاتار  اقجارما جۇرەكجاردى تىلەكتەرى  جولدانىپ،  وسىناۋ اتالمىش  مەرەيتويدى  كوپشىلىكتىڭ ەسىنەن كەتپەستەي  ەتىپ دۇرىلدەتىپ وتكىزدى.

وسىناۋ ءبىر اۋلەتتەن وربىگەن ۇلكەن-كىشى، بالا-شاعانى مەيىرىم مەن ىستىق ىقلاسقا تولى انالىق  قۇشاعىنا سىيدىرىپ وتىرعان – ابىز  انامىزدى، تامىرىن تەرەڭنەن تارتىپ، جاپىراعىن كەڭگە جايعان بەينە ءبىر الىپ  سايالى بايتەرەك دەرسىڭ!…

ارينە، مىناۋ شىرماۋى كوپ شەجىرەلى تىرلىكتە وسىنداي نيەتى ىزگى، جانى جومارت، بار عۇمىرى تۇنىپ تۇرعان ۇلگى مەن ونەگە بولارلىق انالارىمىزدىڭ بار بولعانى بىزدەر ءۇشىن ۇلكەن باقىت، زور قۋانىش. مىڭ جاساڭىز، ارداقتى دا، اياۋلى انامىز، گۇلجاحان جازىقبايقىزى!-دەگەن ماقتانىشقا تولى جان تولقىنىسىمىزبەن تاماشا سۇحباتىمىزدى اياقتايمىز…

سۇحبات بەرگەنىڭىزگە كوپ-كوپ راحمەت!!!

 

سۇحباتتاسقان قالي  يبرايىمجانوۆ.

پانفيلوۆ اۋدانى، جاركەنت قالاسى. 19 ماۋسىم 2023 جىل.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 21
Ақиқат айтылмай қалды
حالىق جادى

اقيقات ايتىلماي قالدى

August 12, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
حالىق جادى

بايىرشا ابىلايحانوۆتىڭ بەيمالىم تاعدىرى

August 10, 2026
Айбат
حالىق جادى

ايبات

August 4, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
حالىق جادى

كەلمەسكە كەتسىن سول زۇلمات…

July 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
حالىق جادى

جاركەنت وڭىرىندەگى «الجير»

July 30, 2026
Екпемен елін сақтаған…
حالىق جادى

ەكپەمەن ەلىن ساقتاعان…

July 27, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz