Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت اقپارات

ۇلىس وڭ بولسا، بەرەكە…

admin
2026/08/31
قاجەت اقپارات
0
Ұлыс оң болса, береке…

قازاق حالقىنىڭ مەرەكە، سپورت جانە ويىن-ساۋىق مادەنيەتىنىڭ ۇلتتىق وزگەشەلىگى ەرەكشە، ايقىن، ءتۇرى مول، تاريحى ۇزاق. سولاردىڭ ءبىرى – ناۋرىز مەيرامى. ءار جىل سايىن 3 ايدىڭ 22 كۇنىنە تۋرا كەلەتىن بۇل مەيرام، بايىرعى قازاق كالەندارى بويىنشا جاڭا جىلدىڭ باستالعان كۇنى بولىپ ەسەپتەلەدى. سەبەبى، بۇل كۇنى استرونوميالىق جەر قوزعالىسى كۇنمەن ءتۇننىڭ تەڭەلىپ، كۇننىڭ ۋزارۋ ساتىنە تۇرا كەلەدى. وسى كۇندى “ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى” دەپ ۇلىقتاعان اتا – بابالارىمىز، حالىقتىڭ ارمان-تىلەگىن جىر-تاقپاقپەن ايتاتىن “ناۋرىز جىرىن” شىعارىپ، كەمىندە جەتى ءتۇرلى نەمەسە ودان دا كوپ( بيداي، تارى، قامىر، ەت، تۇز، قاتىق، سۋ) دامنەن “ناۋرىز كوجە” جاساپ، اۋىل– ايماقتى قىدىرىپ كوجە ءىشىپ، وتكەن جىلداعى جەتىستىگىن باعامداپ، كەلە جاتقان جاڭا جىلدان مەيىر – شاپاعات تىلەپ، مارە-سارە بولىپ قالادى.

الايدا، ءتول تاريحىمىزعا قاتىسى بار دەلىنەتىن جازبا ماتەريالداردى پاراقتاپ كورسەڭىز، قانداي دا ءبىر قۇندىلىعىمىز باسقا بىرەۋلەردىڭ پايداسىنا شەشىلىپ، قانجىعاسىنا بايلانىپ شىعا كەلەتىنى بار. تاريحىمىزدى تاباندىلىقپەن العا تارتقان ۇلىلارىمىزعا اقىلشى بولىپ، ۇلت ازاتتىق كۇرەستەرىنە جول كورسەتىپ “باسقا ۇلت وكىلدەرى” جۇرەتىنىن ايتپاعاندا، بۇگىن تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان ناۋرىز مەرەكەسى پارسى تىلىندەگى ناۋ- جاڭا، رۋز – كۇن دەگەن سوزدەن شىققان دەپ جازىلىپ كەلەدى.

قازىرگى كۇندە عىلىم تىلىندە ناۋرىز اتالعانىمەن ەل اراسىندا بۇل مەرەكەنى “ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى” دەپ (ناۋرىزدىڭ ۇلى كۇنى دەمەيدى)ايتادى، سول كۇنى بارلىق ادام “ۇلىس وڭ بولسىن!” دەپ (ناۋرىز وڭ بولسىن دەمەيدى)ءبىر-بىرىنە اق تىلەگىن ارنايدى. بۇل مەرەكەنىڭ تاريحي اتاۋى دا، مىنە، وسى “ۇلىس” ءسوزىنىڭ ماعىناسىندا جاتىر. مەنىڭ بۇل سوزگە وي بولگەندەگى ماقساتىم قازىر اتالمىش مەرەكەنى الەمدەگى ءبىرتالاي ەلدەر مويىنداپ، حالىقارالىق دەڭگەيدە ورىن بەرىپ وتىر. مىسالى، قىتايدا وسى كۇنى جاڭا جىلدىق اۋىل-شارۋاشىلىعى جوسپارى بەكىتىلەدى. الەمدى وسىلاي ءوز ورنىن الا باستاعان ءبىزدىڭ حالىقتىڭ اقىل-پاراساتىنا بۇل كۇندەرى كولدەنەڭ كوك اتتىلار كىرىسە كەتەتىن بولىپ بارادى. تاريحىندا ناۋرىز كوجە جاساپ، ناۋرىز جىرىن شىعارىپ كورمەگەن كەيبىرەۋلەر جاقىن جىلداردان بەرى وسى مەرەكەنى تويلايتىندى شىعاردى. ماقساتى بىرەۋ-اق وسى ارقىلى وزدەرىن الەمگە تانىتۋ. مىسالى، ءبىز بىلەتىن 80 جىلدارى ناۋرىز دەگەن مەيرامنىڭ يىسىندە بىلمەگەن ۇيعىر جۇرتى، بۇگىنگى كۇنى مۇنى ءتول مەرەكەسى ەتىپ الدى. ولار – “ناۋرىز” پارسى تىلىندەگى ءسوز، ماحمۇت قاشقاريدىڭ “تۇرىك تىلدەر سوزدىگى”ندە جازىلعان. سوندىقتان بۇل مەرەكە تۇركى ءتىلدى ۇلتتاردىڭ بارىنە ورتاق دەگەن جەلەۋمەن ءۇي ىشىنەن ءۇي تىگىپ ءجۇر.

قازاقتىڭ وسى ءبىر قاسيەتتى مەرەكەسىن پارسىنىڭ سوزىنەن شىقتى دەگەنگە ءوز باسىم كەلىسپەيمىن. ول قازاق دالاسىنا يسلام ءدىنى تارالماي تۇرعان كەزدە ادەت – عۇرىپقا ەنگەن، سەبەبى، مەرەكە بارىسىندا يسلام دىنىنە قاتىستى سەنىم، عيباداتتار مۇلدە ورىندالمايدى، قايتا ۇلتتىق بوياۋى قانىق. ناۋرىز ءسوزىنىڭ ەتيمولوگياسى پارسىلارعا ءتان دەگەننىڭ وزىندە ول ءبىر كەزدەگى ساياسي ۇستانىمنىڭ اسەرىندە، كۇشپەن سىڭدىرىلگەن ۇعىم. ءيا، ءبىر كەزدەرى پارسىلاردىڭ دا قازاق دالاسىن ات ويناق قىلعانى شىندىق. قاراحانيلار ءداۋىرى مەن حورەزم شاحتىڭ تۇسىندا قىزىل باستار اسارىن اساپ، جاسارىن جاسادى. يسلام ءدىنىن ساياسي قۇرال رەتىندە پايدالانعان ولار ساق پەن تۇركى داۋىرىندەگى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ جەڭىمپاز مادەنيەتىن جەرمەن جەكسەن ەتتى. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا دا وزدەرىنە تۇسىنىكتى ەسىمدەردى تىقپالاپ، وزدەرىنە تەلىپ جانتالاستى. بىراق جوعالتىپ جىبەرە العان جوق، سەبەبى، ول وسى دالانىڭ قاسيەتتى توپىراعىنان ءونىپ شىققان ومىرشەڭ دە، ولمەس مۇراعاتتار ەدى. سونىڭ ءبىرى، ءارى بىرەگەيى بولعان ناۋرىز مەرەكەسى – اتاۋى وزگەرسە دە، اتا-بابالارىمىزدىڭ فيلوسوفيالىق ويلارىنىڭ ۇشقىنى رەتىندە ساقتالىپ قالدى. ويتكەنى، بۇل مەرەكە تۇركى تەكتى، ءتىلدى ۇلتتاردىڭ ىشىندە تەك قازاق حالقىن دا مەرەكەگە تەرەڭ ءمان بەرىپ، ۇلى كۇندى ەرەكشە اتاپ ءوتۋ مۇرا بولىپ قالعان. قازىرگى پارسىلاردىڭ وزىندە مۇنداي اتالمىش مەرەكە مۇلدەم جوق،

ءبىز ەل بولىپ ەڭسەمىز كوتەرىلدى دەگەنىمىزبەن ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى ۇلىقتاي الماي كەلەمىز، ءوزىمىزدىڭ قىزىققا تولى، ادامگەرشىلىك پەن يناباتقا باي مەرەكەلەرىمىزگە مۇرىن شۇيىرە قارايتىنىمىزدى جاسىرا المايمىز. ەسەسىنە، قاقاعان قىستىڭ ايازىنا بەتىمىزدى قارىپ، “روجدەستۆودا” تاڭ اتقانشا ەسىمىز كەتە بيگە باسىپ، بايانسۇلۋ مەن اقجۇنىستى، قىزجىبەك پەن شۇعانى قايىرىپ قويىپ “ۆالەنتين كۇنىندە” بەسىكتەن بەلى شىقپاعان سابيلەرگە ماحابباتتىڭ نە ەكەنىن ۇيرەتىپ قىزىل تاناۋ بولىپ ءجۇرمىز. ونىڭ ۇستىنە “قىتايلىق”، “يراندىق”، “موڭعول” “تۇرىك” ت.ب قازاق دەگەن اتاۋلار سوزدىك كورىمىزعا سىنالاپ ەنىپ بارادى. بۇل كەڭەس داۋىرىنەن قالعان سىرقات. ارينە، قىتايعا قورعان سالدىرعان، ەۆروپاعا كانال قازدىرعان، باسكيىمىنە اققۋدىڭ قاناتىن تاعىپ امەريكا قۇرلىعىن دۇبىرلەتكەن، ءۇندىنىڭ جىگىتتەرىنە “تاج-ماھال” مەشىتىن سوقتىرعان اتا-بابالارىمىز وسال بولدى دەپ ايتا المايسىڭ. قايتا وسى قايسار حالىقتى قۇرتىپ، جوعالتۋدى ماقسات ەتكەن وتارشىل جۇيە ادامداردى ءوزارا جاۋلاستىرىپ، ءبىر-بىرىنە ايداپ سالىپ وتىرعانى ايدان انىق. سەبەبى، ولار وسى ءتاسىل ارقىلى عانا ءوز بيلىگىن ساقتاپ قالاتىنىن ءبىلدى. بۇدان باسقا مادەنيەتىمىزگە، تىلىمىزگە، دىلىمىزگە جاسالعان قياناتتار قانشاما. بۇل ءبىز بىلەتىن ءداۋىردىڭ كورىنىسى. ال ءبىز بىلمەيتىن كەزدەگى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ويران بولىپ، كۇشى جەتكەندەردىڭ قانجىعاسىندا كەتكەنى قانشاما.

وكىنىشكە وراي، ءبىزدىڭ ءتول تاريحىمىزدى باسقالار وزدەرىنە ىڭعايلاپ جازىپ كەلدى. كىم ءوزى شىققان تاۋىنىڭ بيىك بولۋىن ارمان ەتپەيدى. اراب قالامگەرلەرى قازاقتى اراب جاسايمىز دەپ جانتالاسسا، ورىستار وتارلاپ باعىندىرعىسى كەلدى، قىتايلار كۇلە كىرىپ، ءتور مەنىكى دەپ وتىر، ءبىر مەزگىل يىلگەن شىندىق، شارت سىنىپ كەتكەن جوق. ورنىندا بار وڭالىپ كەلەدى. ءبىز ماقتانۋدى بىلمەيتىن كەڭپەيىلدى حالىقپىز. ماقتانا باستايتىن بولساق، باسقالاردا بەس مىڭ جىلدىق تاريحى بولسا، مۇمكىن بىزدىكى ودان دا ارمەن اپارۋعا ابدەن بولادى. ويتكەنى، ىرىستى جەرىمىز، ۇلاعاتتى ەلىمىز، قۇلپىتاستار مەن سىنتاستار، جارتاس سۋرەتتەرى مەن بالبالدار، تاۋدىڭ تاسى دا، قىردا وسكەن ءبىر تال جۋساننىڭ وزىندە تالاي قۇپيا سايراپ جاتىر. “ناۋرىز” مەرەكەسىن دە قاستەرلەپ، ايالاپ، ساقتاپ وسى كەزەڭگە جەتكىزگەن ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز. سوندىقتان ول قازاق حالقىنىڭ جاراتىلىس تانۋداعى ويلامىنىڭ ءتۇيىنى. قازاق ەلى وركەندەگەن سايىن، وسى عىلىمي ويدىڭ ساۋلەسى الەمدەگى سانسىز ادامداردى جىلىندىراتىن بولادى.

وتكەنگە وكپە ايتا بەرۇگە دە بولماس. تاۋەلسىز ەل بولعاننان كەيىن وشكەنىمىز جانىپ، جوعالعانىمىز قايتا ورالىپ جاتىر. ءوزىمىزدىڭ تاريحتا كىم بولعانىمىزدى، قالاي ءومىر سۇرگەنىمىزدى ەندى-ەندى ءبىلىپ كەلەمىز. ەلدى بىرىكتىرىپ، ەڭسەسىن قوتەرەتىن حالقىمىزدىڭ سوناۋ زامانداردان قالىپتاسىپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن سىنى مەن سىرىن كەتىرمەي كەلە جاتقان ادەت – عۇرپتارى. ونى ايالاپ، قادىرلەۋ ءاربىر قازاقتىڭ قاسيەتتى مىندەتى. ۇلىس وڭ بولسىن، اق مول بولسىن، اعايىن!

قاجەت انداس،

«Q–Andas» اقپارات اگەنتتىگى

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 23
Өлке тарихы ұрпаққа аманат
قاجەت اقپارات

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026
ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»
قاجەت اقپارات

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026
Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?
قاجەت اقپارات

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
قاجەت اقپارات

Qandas.kz سايتىنداعى ولكەتانۋ ماقالالارىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋ نەگىزدەرى

October 8, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
قاجەت اقپارات

جەتىسۋ مەن ەرتىس ءوڭىرىنىڭ ارحەولوگيالىق جانە ساكرالدى مۇراسى

September 30, 2026
Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат
قاجەت اقپارات

ۇلتتىق پارك مۇراجايى: تابيعاتقا تانىمدىق ساياحات

September 29, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz