Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet kıtap

Almatynyń aporty

admin
2026/08/30
Qajet kıtap
0
Алматының апорты

Atam qalasa da, qalamasa da «Záńgi ata» dep ataitynbyz. Onyń qandai mártebeli atau ekenin bala kúnde túsinbesek te erjetkende bildik. Atam el osylai ataǵan saiyn boiyn aulaqqa salyp, sypaiy kúlip, janyna juytpauǵa tyrysatyn. Bala kóńil onyń baiybyna barmasa da ár nárseden saqtanyp, ár júmysty baiyptap, sabyrmen salmaqtap isteitinine qarap, bizge aitpaityn bir syrdyń bar ekenin ishtei túsinetinbiz. Al ákem úide bolmaǵan kúnderi kórshi-qolań keshki asqa otyrǵanda Úrymhan apam ápkem ekeumizdi jetelep, auyldyń mańyndaǵy tóbeshikke shyǵatyn da: «Ákeleriń anau jaqta túrady», – dep qolyn ebedeisiz sermep, áldebir alysty núsqaityn. Odan keiin kóz jasyn bizge kórsetpei syǵymdap jatatyn. Balǵyn kóńilimiz ákemizdiń jaqyn arada qasymyzda bolmaitynyn ǵana sezetinbiz. Biraq qaida, nege ketkenin súrauǵa dátimiz barmaityn.

Sol kezde qabyrǵasyn topyraqtan soǵyp, tóbesine bóreneni ayamai tizip, onyń ústine toqylǵan búirany jauyp, balshyq ylaimen bekitken eki bólmeli tam úide túratynbyz. Syrtynan qaraǵanda júpyny kóringenimen, ishinde meiirimdilik, syilastyq, janashyrlyq úiyp túratyn. Qysty kúnderi kire beristegi topyraq peshke jaǵylǵan ottyń ózi tam úidi qyz-qyz qainatatyn. Al kóktem, kóz kúnderi jańbyr jauǵanda tóbeden sorǵalaǵan sary su mazamyzdy ábden alatyn. Úidiń ishindegi dúnielerde tym az bolatyn. Jamylatyn kórpe-jastyq, bir búryshynda úsaq-túiek túrmystyq búiymdar salynatyn úlken kebejeden basqa múlkimiz de joq edi. Tórde kónetoz qaltaǵa salynǵan júqaltań kitapsha ǵana iluli túratyn. Atam álgi kitapshany «Áptiek» dep ataityn. «Áptiektiń» ne ekenin atamnan súrauǵa batpai, ápkem ekeumiz apamnyń mazasyn alatynbyz. Biraq apam: «Ol atańnyń kitaby», – deitin de qoyatyn. SHeshemizden súrai qalsaq, bizge shapalaqpen ǵana jauap beretin.

Dese de, biz úlkenderdiń kúdikshil áreketterinen úidegi qúpiyany syrtqa shyǵarmau kerektigin myqty meńgerdik.

Osyndai múqiyattylyqtyń mánin keiin es bilgende, Qytai elindegi «Mádeni tóńkeris» delinetin kúrdeli sayasi jaǵdai ayaqtalǵan kezde baryp túsindik. Sóitsek, búl kez atamyzdyń «Júrtty azǵyryp, qyzyl ókimetke qarsy shyqqan, kónelikti jaqtap, jańalyqty shettetken, últshyl, keri tóńkerisshi, halyq jauy» degen mártebeli ataqtarǵa ie bolyp, úi qamaqta júrgen kezi eken. Jasy úlǵaiǵan adam bolǵandyqtan jáne densaulyǵynyń nasharlyǵy sebepti úiqamaqta otyruǵa búiyrypty. Al ákemiz jastaiynan qolyna qalam alyp, óleń men óner quyp erjetkendikten «Sary óleń jazyp, sary án oryndaushy, Uhan, Dyńtonyń (Qyzyl ókimetti moiyndamaǵan qytailyq jazushylar) Keńsudyń basyna qaǵyp ketken qazyǵy» degen aiyp taǵyp, eńbekpen ózgertuge jiberilipti. Úmytyp barady ekem ǵoi. Júpyny úiimizdiń tórgi bólmesinde taǵy bir qasterli múlkimiz bolatyn. Ol atam jatatyn jer tósektiń basynda túratyn qaǵaz qalpaq. Oǵan qytaisha«Pángymiń», qazaqsha «Keri tóńkerisshi» degen jazu jazylǵan. Atam syrtqa shyqqanda sol qalpaǵyn kiip júru kerek.

Bir kúni álgi qalpaqty kiyudi úmytyp ketkeni úshin bir jeti úige jibermei qoidy. Esimde qaluynsha, ol kisi óte ádemi, taza adam edi. Kózi janyp túratyn. Jai kúnderi jalyn esip túratyn qos qarashyǵynan ashulanǵanda alapat jarqyl óne boiyńda kúidirip jiberetin. Kúni boiy auyr eńbekten shań tozań bolyp, onsyzda tozyǵy jetken kiimi jalym-júlym bolyp kelgende apam túnimen úyqtamai juyp-shaiyp, jyltyraǵan bilte shamnyń túbinde jyrtyǵyn jamap otyratyn. Tek inege jip sabaqtai almaǵanda meni túrtip oyatatyn. Qarǵyp túryp aitqanyn oryndap berip, apamnyń tizesine súienip jatyp úiyqtap ketemin. Mine, osylai keshke úige toryǵyp, tozyp, sharshap-shaldyǵyp keletin atam tań ata jamau-jamau bolsa da tap-taza kiimin kiip, keudesin asqaq ústap, kezekti kúreske ketip bara jatady.

Úidiń ishinen góri esiktiń aldy jainap túratyn. Óitkeni, bizdiń baqshada sol óńirde kezdespeitin san túrli jemis aǵashy máuelep ósip, kóz qyzyqtyratyn.

– Búndai jemis aǵashtary nege bizdiń aulada bar, basqalarda joq, – dep ákem bir kelgende súrap qaldym.

– Búl jemis aǵashtarynyń kóshetin atańnyń Úrimji degen qaladaǵy Sábettiń konsolynda isteitin Almatydan kelgen dostary ákelip bergen, – dep jauap berdi.

Ol kezde Úrimji degen qalany, Almaty degendi de bilmeitinmin. Biraq sol aǵashtardyń til úiiretin, baldai tátti jemisiniń dámi kúni búgin tilimniń úshynda túrady. Biz ol almany «Kiiz alma» dep ataitynbyz. Sizge ótirik, maǵan shyn úlkendigi jańa tuǵan náresteniń basyndai úlken bolatyn.

Atam qaitys bolǵan kúni úidiń syrtynda iirilip túrǵan kóptiń arasynan ápkem ekeumizdi qasyna shaqyryp, tóseginiń basyndaǵy bir tal almany alyp, ekige bólip, bizge úsyndy. Atamnyń sońǵy saparǵa daiyndalyp jatqanyn bala bolsaq ta júregimiz sezip túrdy. Ápkem ekeumiz kóz jasymyzdy súrtip-súrtip qoiyp, atam bergen almany jeuge kiristik. Alma jelinip bitpese, atam tiri qalatyndai uaqytty soza berdik. Atamda búl oiymyzdy bilgendei basymyzdan ayalap sipap, bauyryna qysyp, kezek-kezek mańdaiymyzdan súidi. Qansha tyryssaqta almany jep bitirdik. Tipti, úryǵymen qosyp, aǵashtan júlǵanda birge kelgen súiemdei túqylyna deiin jep qoidyq. Sony kútip otyrǵandai atam meni jaqyn tartyp, qabyrǵada iluli túrǵan «Áptiekti» aldyrdy da Ormanhandy shaqyrdy:

– Búl ákemnen qalǵan asyl múra. Onda aruaqtardyń qasieti bar. Bizdiń úidi 13 ret opys qylǵanda olardyń kózine túspei aman saqtaldy. Endi meniń úrpaǵymnan din jolyn ústaǵandar shyǵa qoimaityn shyǵar. Bári ǵylym quyp ketedi. Osyny ózińe tapsyraiyn qadirin ketirip alma?, – dep «Áptiekti» qolyna berdi. Qazir Ormanhannyń úrpaqtary da elge keldi. Bári din jolyn ústanyp, úlken jetistikterge jetip júr. Olar ár ret duǵasyn jasap bolǵan soń atamnyń atyn atamai betin sipamaidy.

Sosyn kóptiń arasynan Bayasyl degen atyshúly áperbaqandy shaqyryp, tóseginiń basyndaǵy qaǵaz qalpaqty úsyndy.

– Mynany tapsyryp al! Endi búny seniń úrpaǵyń kisin, – dedi. «Bayasyl kele jatar» dese besiktegi bala shoshyp oyanatyn Qytaidyń atyshúly «Mádeni tóńkerisi» degen nauqany jasap shyqqan bezbúirektiń keiingi taǵdyry jaqsy bolǵan joq. Jer jamandamasyn «It ólimmen» óldi. Bala-shaǵasy da tozyp ketti.

Amanatyn oryndap bolǵannan keiin ornynan qinalyp kóterilip, shyntaqtap otyrdy da iirilip túrǵan kópshilikke.

– «Jalǵannyń isi jalǵanda, ahirettiń isi barǵanda» degen sóz bar. Qoldaryńnan kelse adamzattyń bárine jaqsylyq jasaudan jalyqpańdar. Jamandyqtan boilaryńdy aulaq ústańdar. Jaqsylyq úrpaǵyńa júǵady, jamandyǵyńdy úrpaǵyń óteitin bolady. Alla Taǵalada jaqsylyǵyńnyń qarymjysyn qaityryp, jamandyǵyńnyń jazasyn tartqyzyp baryp biraq alady. Osyny úmytpańdar, – dep ósietin aityp, máńgilik saparyna attanyp ketti.

Atam óle-ólgenshe óziniń álemdi sharlaǵan saparlaryn aita almai ketti ǵoi. Qazir oilasam sol joldardy búgin men basyp júrgen siyaqtymyn. Ár ret shetelge barǵan saiyn meshitke kirip, atamnyń jáne onyń aty-jóninde bilmeitin dostarynyń aruaǵyna baǵyshtap, niet etip qaitamyn. Qazirshe qolymnan keleri osy ǵana bolyp túr.

Nesin jasyraiyq, ákelerimizdiń túsynda araq ishu degen sánge ainaldy. Araqty jamandau nietim joq. Ony men de ishtim. Óitkeni, ol kezde araqsyz júmys bitpeitin. Ákemdi de jamandau ntietim joq. Ómirdiń kórgen sansyz qiyanatynyń óshin sol araqtan alyp, sonymen jibitip, sol arqyly úmytady eken ǵoi. Árine, araq aralasqan jerde oiyn-tamashada, amagershiliktiń de alysta qalatyn túsy kóp kezdesedi. Otbasyndaǵy kikiljiń de bolyp túrady. Aǵaiyndarymen ábden toilatqan ákem shesheimen sózge kelip qaldy. Ákemniń bir qasieti otbasynda qansha kikiljiń bolsa da ómir boiy shesheme bir de bir ret júdyryq júmsam kórgen joq. Sol joly bólek minez kórsetti. Kiimin kiindi de dalaǵa bettedi. Ápkem ekeumiz artynan erip kelemiz.

– Úige qaityńyz, qaida barasyz, – deimiz etegine oralyp.

– Ketemin, – deidi.

– Qaida?

– Sábetke ketemin.

Bala kóńil sengish qoi. Rasynda, Sábetke ketip qalady eken dep ápkem ekeumiz túni boiy ákemmen erip júrdik.

Ol kezde Qazaqstandy Sábet dep ataushy edi. Ertesi ákem dúrystalǵan soń Sábet turaly súrap bildim. Sol kúnnen bastap, Sábetke ketu degen bir arman meniń de kókiregime ornap aldy.

Arada biraz jyldar ótip, qazaqtyń kóz jasy qúrǵap, táuelsizdik qaita oraldy ǵoi. Universitetke túsip, alǵashqy demalysymdy alyp auylǵa keldim. Onsyzda az úiyqtaityn ákem túnimen bir paraq qaǵazdy qaita, qaita oqyp ábiger bolyp júr. Ornymnan túryp ákemniń janyna keldim. Meniń ne súraitynymdy bilip túr ǵoi. Qolyndaǵy qaǵazyn úsyndy.

Krilshe mashinkaǵa terilgen bir bet qaǵaz. Keiin ary beri kóship júrip sol hatty joǵaltyp aldyq. Ol SHerhan Múrtazanyń sheteldegi qazaq ziyalylaryn elge oralyp, birlikte qyzmet etuge shaqyrǵan haty edi. Qymbatty Andas Omaraqynúly dep bastalatyn hattyń úzyn yrǵasy esimde, sońyna SHerhan Múrtaza dep qol qoiylǵan. Ol kezde SHerhan Múrtazanyń kim ekendigin bilip qalǵan kezimiz. Qazaqtyń sondai tau túlǵasynyń shalǵaidaǵy ákemdi qaidan biletinine tańǵaldym. Elge oralǵan soń da SHeraǵańa jolyǵyp, osy jaily súraǵymdy keldi. Nege eken ol qadamǵa barǵym kelmedi. Bir kúni ákemniń qaldyryp ketken qoljazbalarynyń arasynan Qytai kommunistik partiyasy Kúnes audandyq filialyna shtat súrap jazǵan aryzyn tauyp aldym. Sonyń ishinde: «…Men belgili bir sayasi toptyń adamy emespin. El ishinde (Qytai), shetel de aralas-qúralas bolǵan adamdarym kóp. Olardyń biri birge oqyǵandar, endi biri qyzmet barysynda áriptes bolǵandar…» degen sóilem bar. Múmkin Úrimjidegi kezinde aralas-pikirles bolǵan shyǵar.

Hatty oqyp shyqqannan keiin elge ketu turaly aityp edim. «Túra túr» dep qana qoidy. Demalysty bitirip, Úrimjige kelgen soń ákeme aitpai tólqújat jasatuǵa kiristim. Nesin jasyraiyn, talai aqshany shashyp, talai esikke kirip júrip bes jylda ereń bitti. Biraq qolyma tólqújat tigenimen ony ákeme aita almai taǵy da bes jyl kúttim. Tólqújattyń uaqyty bituge jarty jyl qalǵanda ǵana ákeme kórsettim.

– Erterek aitpadyń ba? Sen qashan qozǵalar eken dep júrgenmin, – dedi da qoidy.

Ol kezde bárimiz erjetip, birimiz úili-barandy bolsaq, endi birimiz alys qalada oquda júrgen kez. Bir kúni ákem jeteuimizdi úige shaqyrdy. Sol kúni Qúran oqylyp, tileu tilendi. Keshki astan keiin tórde otyrǵan ákem maǵan qarady da:

– Qajet, Qazaqstanǵa ketedi. Meniń de, áulettiń de jalǵyz úly sen emessiń, biraq atań senen úlken úmit kútetin. Atajúrtqa baram deseń betińdi qaqpaimyn. Onda da aldyńnyń jaryq sáule shashylatyny anyq. Tek, bizdiń ókinishterdi qaitalap jatsań eshkimnen kórme? – dedi.

– Iá,– dedim.

Atajúrtqa kelgennen bergi qadamym sátsiz bolǵan joq. Qashanda aldymnan jaqsy adamdar kezdesip, qoltyǵymnan demep keledi. Osy kezde ǵana atamnyń ótip bara jatqan tústa bizge Almatynyń almasyn nelikten jegizgeniniń mánin tereń túsindim. Keide azyq-túlik alu úshin bazarǵa barǵanda áielim ekeumiz alma satyp alar tústa kelispei qalamyz. Ol syrty jyltyraǵan, túsi kózdi arbaityn, búzylmaǵan import almany satyp alǵysy keledi. Ony da túsinuge bolady. Óitkeni, dastarqannyń jainap túrǵanyn qai áiel zaty únatpasyn. Men shirip ketuge tayap túrsa da Almatynyń almasyn satyp alǵym keledi. Alamyn da. Sebebi, meniń úǵymymda tuǵan jeriniń dámine súisinip ósken bala ǵana eldiń erteńgi tiregi bolady. Al sharanasynan ózgeni ór sanap, sheteldiń jyltyraǵyna qúmartyp ósken bala satqyn bolady.

 

Qajet ANDAS,

“Q-Andas” aqparattyq agenttigi.

Jalǵasy bar…

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 14
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР
Qajet kıtap

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026
«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек
Qajet kıtap

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026
Майдан мен тыл тарихын тоғыстырған жинақ
Qajet kıtap

maidan men tyl tarihyn toǵystyrǵan jinaq

October 8, 2026
«Сайын даланың Сайболаттары»
Qajet kıtap

“Saiyn dalanyń Saibolattary”

October 5, 2026
Парасат жолы өнегелі өмір естелігі
Qajet kıtap

Parasat joly ónegeli ómir esteligi

September 30, 2026
Сарқанда өлкетану кітаптары таныстырылды
Qajet kıtap

Sarqanda ólketanu kitaptary tanystyryldy

September 24, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz